hayarpi baghdasaryan

«Թիթեռը»

Գրադարանս նոր գիրք ունի։ Այ էդպես, նախանձի ու գնա քեզ գիրք առ։ Անհամբեր տուն եմ գալիս, մի անգամ էլ Երևան-Սևան մայրուղու վրա կարդում արդեն 3-4 անգամ կարդացած գիրքն ու նոր հանգիստ խղճով դնում գրքերիս կողքին։ Չէ, դիմացն եմ դնում, որ լավ տեսնեմ մեծ տառերով գրված «Թիթեռը»… Մի անգամ, ամենաառաջին անգամը, երբ նյութ գրեցի 17-ի համար, վերնագրել էի «Գրականության այսօրը»։ Բայց չկարդաք դա. վատ-վատ բաներ եմ գրել ու վատ եմ գրել ու չեմ սիրում էդ նյութս։

Ասեմ՝ ինչի համար հիշեցի վերջինս. ուրեմն, մի տարի առաջ համոզված էի, որ նորօրյա գրականություն չունենք՝ չնայած կարդացածներիս թշվառ ու աղքատիկ ցանկին։ Ինձնից գոհ իբր թե քննադատում էի ժամանակակից գրականությունը, բայց արի ու տես, ինչքան ավելի ենք մեծանում, էնքան ավելի ենք հասկանում՝ քիչ բան գիտենք… Ավելի ենք սխալվում։ Ես, ամեն դեպքում, մի տարվա մեջ փոխեցի կարծիքս, կամ որ ավելի կոնկրետ ասեմ՝ մոտ մեկ ամիս առաջ։ Նոյեմբերի սկիզբն էր, երբ շատ պատահական մեր շատ սիրելի ՖԲ-ի իմ էջին եկավ Միքայել Նահապետյանի գրառումը, որտեղ փոքրիկ օգնություն էր պետք իր վիպակի համար։ Ես էլ, ոնց որ թե բարի էի տվյալ պահին, որոշեցի առաջարկել օգնությունս։ Էստեղ էլ չմանրանամ։ Արագ ասեմ, քանի ոգևորված եմ։

Ուրեմն էսպես. մեր Միքայել Նահապետյանը տպագրեց իր վիպակը ու ես էլ, իհարկե (հեհե), առաջիններից էի, ով ունեցավ գրքի իր օրինակը։ Մի ընտիր բան է մտածել Միքը. գրքի ամեն օրինակի վրա ձեռքով նկարված թիթեռ կա, ու ամեն մեկը մյուսից լրիվ տարբեր։ Գիրքը կարդալուց համ քո սեփական թիթեռն ես ունենում, համ` քո սեփական վիպակը։

Ես ո՛չ գրաքննադատ եմ, ո՛չ էլ, առավել ևս, գրականությունից շատ հասկացող մեկը, որ հիմա ձեզ ասեմ՝ ինչ կա գրքում, ինչն է լավ կամ` վատ։ Ինչ որ պետք էր՝ ասել եմ գրողին։ Միայն, թույլ տվեք էստեղ ասեմ՝ ինչ է ի’նձ տվել տվյալ գիրքը։ Ես շատ հասարակ ընթերցող եմ, ում ձեռքն ընկավ «Թիթեռը», ու հավատացեք՝ սա էն քչերից է, որ քաղցած ուտում ես, հետո արագ մարսում, հետո մտածում, որ շատ համեղ էր։ Ուրեմն գիրքը շատ համեղ էր, որովհետև համեմված էր իրականությամբ, բայց էդ իրականությունը գրողը շատ սիրուն էր մատուցել։ Առաջին անգամ գիշերվա 2-ին կարդացի, երկրորդը՝ ցերեկով, հետո` մի անգամ էլ։ Իսկ այ, էս վերջին անգամը՝ բոլորից, աշխարհից, մարդկանցից կտրված ու մենակ, ինքս իմ ու «Թիթեռի», ինքս իմ ու Միքայելի ստեղծած աշխարհի հետ։ Մենակ, որ կռիվ անեմ, նվնվամ, հուզվեմ, նեղանամ, բանակցեմ ու սուս-փուս փակեմ գիրքը, ասեմ՝ ուշ-ուշ են գալիս, բայց` ոչ ուշացած։

Հա, ու չմտածեք, թե գովք եմ անում։ Դե, չէ։ Շատ ավելի ընտիր վեպեր, պատմություններ կան, բայց սա էլ իր ժամանակում, իր միջավայրում էն լավերից է, որ քիչ են հանդիպում։

Հիմա ասածս ինչ է՝ Նոր տարին մոտ, շատ մոտ է, իրար գրքեր նվիրեք, ու ինչի չէ՝ Միքայել Նահապետյանի «Թիթեռը» վիպակը։ Կարդացեք՝ քննարկենք։

nina arsutamyan portret

Մեր գյուղի եկեղեցին

Վազում էի, անընդհատ վազում: Առանց կանգ առնելու՝ առաջ էի վազում: Վազում էի դեպի դպրոց: Լսում էի: Լսում էի այդքան երազած եկեղեցու զանգերի ձայնը: Վերջապես հասա տեղ:

-Այո,՜ վերջապե՜ս:

Խոնարհվելով մտա եկեղեցի: Խաչակնքվեցի, նույնիսկ չեմ հիշում, թե քանի հատ մոմ գնեցի: Բայց հիշում եմ, որ ամեն մոմ վառելիս միայն ու միայն շնորհակալություն էի հայտնում…

-Շնորհակա՜լ եմ, Տե՛ր: Շնորհակալ եմ, որ վերջապես իմ և իմ գյուղացիների երազանքը կատարվեց:

Երկար ժամանակ նստած էի եկեղեցու նստարանին: Ժամանակն էր, որ տուն գնայի, բայց չգիտեմ ինչու, չէի կարողանում վեր կենալ նստարանից: Երևի նրանից էր, որ միշտ երազել եմ, որ գյուղում եկեղեցի ունենանք:

-Նինա՜: Այ քնկո՛տ, վե՛ր կաց, ուշացա՛ր դպրոցից,-արթնացնում էր մայրս:

-Արթնացել եմ, հիմա կգա՜մ,- քնաթաթախ, տխուր ձայնով ասացի ես:

Կրկին երազ էր: Կրկին ես արթնացա իմ ամենօրյա երազով, որը չի իրականանում: Հիշեցի տատիկիս խոսքերը. «Բալե՛ս, եթե ինչ-որ բան սրտանց ուզում ես, կլինի, մի՛ մտածիր»:

Դանդաղ քայլերով գնում էի դպրոց և ուշադիր նայում դիմացի փոքրիկ սարին (Յալին): Չէի տեսնում, չէի զգում, չէի լսում այդքան բաղձալի եկեղեցու ղողանջները: Այն ձայնը, որը պետք է լսեի դեռ շա՜տ վաղուց: Պետք է այդ ձայնը դառնար իմ լացի ձայնը կտրելու տարբերակներից մեկը: Բայց պետք է լինի իմ գյուղում եկեղեցի, որ միշտ ղողանջներ արձակի: Եվ իմ գյուղում փոքրիկ երեխաները լինեն այնտեղ՝ քահանայի մոտ հավաքված…

Ստվերախաղ

Լուսանկարը՝ Հեղինե Գրիգորյանի

Լուսանկարը՝ Հեղինե Գրիգորյանի

Երեկոյան ժամը տասն էր, իսկ ես դեռ ֆիզիկա էի կարդում: Այդ պահին սենյակի լույսն անջատվեց, երաժշտությունը ընդհատվեց, և մի ակնթարթ լսվեց անջատվող համակարգչի ձայնը: Պարզվեց, որ էլեկտրականությունն անջատել էին: Ես չէի ուզում դասը կարդալ, բայց ինձ ստիպելով միացրի հեռախոսի լուսարձակիչը, դրեցի դիմացս և սկսեցի կարդալ: Երկու րոպե անց աչքերս սկսեցին ցավել, ու ես նյարդայնացած փակեցի գիրքս`որոշելով չսովորել դասը:

Լուսանկարը՝ Հեղինե Գրիգորյանի

Լուսանկարը՝ Հեղինե Գրիգորյանի

Շրջվելով`գլուխս հենեցի աթոռի թիկնակին և ուզում էի փակել աչքերս, երբ նկատեցի պատի վրա իմ ստվերը: Այդ ժամանակ մտքովս անցավ «ստվերախաղ» խաղալ:

Լուսանկարը՝ Հեղինե Գրիգորյանի

Լուսանկարը՝ Հեղինե Գրիգորյանի

Մի քիչ ձեռքերի ճկունություն, մի փոքր էլ երևակայություն: Մինչ ես տարվել էի պատկերներ ստեղծելով, քույրիկս լուսանկարում էր դրանք:

Լուսանկարը՝ Հեղինե Գրիգորյանի

Լուսանկարը՝ Հեղինե Գրիգորյանի

Լուսանկարը՝ Հեղինե Գրիգորյանի

Լուսանկարը՝ Հեղինե Գրիգորյանի

Լուսանկարը՝ Հեղինե Գրիգորյանի

Լուսանկարը՝ Հեղինե Գրիգորյանի

Քիչ անց լույսերը միացրին, բայց մենք դեռ երկար խաղացինք`հատկապես տեսնելով փոքրիկ քույրիկիս մեծ հրճվանքը:

arxiv

Ինչ է պետք Հայաստանի երեխաներին

Արդեն մի քանի տարի է, ինչ ես իմացել եմ իմ իրավունքների մասին: Շատ գրքեր են տպագրվել երեխաների համար այդ թեմայով, բայց, իմ կարծիքով, ոչ միայն երեխաները պետք է իմանան իրենց իրավունքները, այլ նաև ուսուցիչները, մարզիչները, մանկավարժները, ծնողները` բոլոր մեծերը: Բայց գիտենալը դեռ ամբողջը չէ: Իմանալը քիչ է, նաև պետք է ունենալ հնարավորություն` դրանք օգտագործելու: Չէ՞ որ ես ու իմ հասակակիցներն ունենք իրավունք` սովորել լավ պայմաններում, հանգստանալ, սպորտով զբաղվել, մեր առողջությունը պահպանել, լավ սնվել և այլն, և այլն: Երեխաների իրավունքներն ուղղակիորեն կախված են մեծերի իրավունքներից:

Երբ ծնողներն աշխատում են ու չեն ստանում աշխատավարձ, կամ ընդհանրապես աշխատատեղեր չկան, ու նրանք չեն աշխատում, ինչպե՞ս կարող են իրենց երեխաներին ապահովել սննդով, հագուստով, սպորտով զբաղվելու իրավունքով… Օրինակ, սպորտով զբաղվելու համար մեզ պետք է սպորտային հագուստ գնել, վճարել վարձը, ճանապարհածախս տալ… Այդ պատճառով էլ առանց այն էլ քիչ սպորտային ակումբները փակվում են, քանի որ երեխաները չեն հաճախում: Ոչ թե որ ցանկություն չունեն, այլ ուղղակի մեծերն ի վիճակի չեն վճարել: Նաև ես մտածում եմ, որ մեծերն էլ պետք է իմանան երեխաների իրավունքները, որ չխախտեն դրանք:

Մի հարց էլ կա. ո՞ւր պետք է դիմի երեխան, երբ նրա իրավունքները ոտնահարվում են: Այդ պատճառով, ես կարծում եմ, որ ամեն մի քաղաքում, գյուղում, ամեն տեղ պետք է լինեն մարդիկ, որոնց կարելի լինի դիմել: Իհարկե, կլինեն երեխաներ, որոնք կդիմեն, երբ, օրինակ, ծնողները նրանց վրա մի փոքր ձայնը կբարձրացնեն, կամ մի բան կարգելեն, դրա համար էլ ես մտածում եմ, որ այն մարդիկ, որոնց մենք կդիմենք, նախ լավ կիմանան մեր իրավունքները, ու նաև, լուրջ խախտումը կտարբերեն ուղղակի երեխայի չարաճճիությունից:

Ահա թե ինչ կուզենայի լիներ այս հինգ տարվա ընթացքում:

Կոնստանտին Բեգիջանյան 11տ., 1999թ.

Albina

Մաքուր ջուր

2015թ.-ի նոյեմբեր ամսին մեր գյուղ՝ Լոր, այցելել էր VivaCell MTS-ի գլխավոր տնօրենը՝ մեզ հետ նշելու գյուղի կարևոր իրադարձություններից մեկը՝ ջրերի բացման արարողությունը: Նրանք կտրեցին կարմիր ժապավենը, ու դրանից հետո, իբրև թե պետք է ունենայինք մաքուր ջուր:

Ջրի հարցը մեկ անգամ ևս բարձրացվեց 2016թ.-ին, ու այս անգամ ստացավ վերջնական լուծում: Մի սովորական օր երեխեքով դպրոցից տուն էինք գնում ու տեսանք, որ գյուղից դպրոց տանող ճանապարհը ամբողջովին քանդել էին և շարունակում էին քանդել: Սկսեցինք գյուղացիներից հարցնել, թե ինչի՞ համար են քանդում և ստացանք կարճ ու կոնկրետ պատասխան. «Մաքուր ջուր են քաշում, երեխեք ջան»: Այսպես մեզ պատասխանեց եկեղեցու բակում նստած պապիկներից մեկը: Բոլորս էլ մի պահ ժպտացինք, ուրախացանք, որ վերջապես մեր տներում էլ կլինի մաքուր խմելու ջուր, բայց նաև մի պահ տխրեցինք, որովհետև այլևս չէինք կարողանալու ջուր բերելու նպատակով տանից դուրս գալ և հանդիպել մեր ընկերներին:

Պայքարում եմ մինչև վերջին ուժերս

-Խնդրում եմ ներկայացիր և մի փոքր պատմիր քո մասին: 

-Ես Արսեն Մանուկովն եմ, ծնվել եմ 1993 թվականին Արմավիր քաղաքում և մինչև հիմա բնակվում եմ Արմավիրում: Ավարտել եմ տեղի վարժարանը, իսկ այժմ սովորում եմ Երևանի ֆիզիկական կուլտուրայի պետական ինստիտուտի 5-րդ կուրսում:

-Որքա՞ն ժամանակ է, որ զբաղվում ես սպորտով:

-Չորս տարեկան էի, երբ ծնողներս ինձ տարան մարզադպրոց: Երկար տարիներ մարմնամարզությամբ զբաղվեցի, ավելի մեծ տարիքում սկսեցի հաճախել ձյուդոյի, իսկ հիմա զբաղվում եմ բազկամարտով, որն ինձ ավելի է դուր գալիս:

-Ինչո՞ւ ընտրեցիր հենց բազկամարտը:

-Դեռ վաղ տարիքից սիրել եմ բազկամարտը: Ցավոք, այդ ժամանակ չկար համապատասխան հնարավորություն մարզվելու համար:

-Կպատմե՞ս քո առաջին հաջողության մասին: 

-Նոր էի սկսել զբաղվել պրոֆեսիոնալ բազկամարտով, երբ մարզիչս ասաց, որ առաջիկա օրերի ընթացքում մրցումներ են տեղի ունենալու Գյումրիում: Ես էլ մասնակցեցի և, ի ուրախություն ինձ, զբաղեցրի պատվո հարթակի առաջին տեղը:

-Ի՞նչ նշանակություն ունի սպորտը քո կյանքում:

-Սպորտը իմ կյանքում մեծ նշանակություն ունի: Եղել են ժամանակներ, երբ հիասթափվել եմ, բայց հասկացել եմ, որ առանց սպորտի ուղղակի անհնար է:

-Զբաղվում ես միայն սպորտո՞վ, թե՞ փորձում ես նաև ուրիշ ոլորտներ էլ համատեղել: 

-Եթե զբաղվում ես պրոֆեսիոնալ սպորտով, չես կարող համատեղել ուրիշ զբաղմունքներ կամ գործեր: Միայն մարզվում եմ:

-Մրցումներից առաջ ի՞նչ ես մտածում: Արդյո՞ք կա քեզ ոգևորող բան: 

-Դե, մրցումներից առաջ և ընդհանրապես աղոթում եմ, ընկերներս էլ են ոգևորում: Այդպես ամեն ինչ լավ է ստացվում:

-Առաջիկայում ի՞նչ պլաններ ունես: 

-Պատրաստվում եմ մասնակցել Լեհաստանում կայանալիք Եվրոպայի առաջնությանը, որը քրտնաջան մարզումեր է պահանջում:

-Ունե՞ս կարգախոս, որով առաջնորդվում ես:

-Չէի ասի կարգախոս, բայց սիրում եմ պայքարել մինչև վերջին ուժերս:

mane minasyan -2

Հարցազրույց Սոնա Մխիթարյանի հետ, ով սիրում է նկարել և միշտ նկարելու է

«Նկարել ու սիրել նկարելն իրականում տարբեր բաներ են»,-մի անգամ ասաց Սոնան, ու ես որոշեցի զրուցել նրա հետ:

-Սոնա, քանի՞ տարեկանից մատիտն ու վրձինը հայտնվեցին ձեռքումդ:

-13 տարեկանից: Ընկերուհիս ասաց, որ գյուղում նկարչության մասնավոր խմբակ է բացվում, ու ինքը գնալու է: Ինձ էլ առաջարկեց, ընտանիքիս անդամների հետ զրուցեցի, ու որոշվեց, որ ես էլ եմ գնալու: Առաջին դասս հոկտեմբերի 2-ին էր:

-Նկարչությունը քեզ համար հոբբի՞ է, թե՞ արդեն ապագա մասնագիտություն:

-Եթե այս հարցը ինձ մի քանի ամիս առաջ տայիր, ապա կասեի՝ որպես մասնագիտություն, բայց հիմա դուրս եմ եկել նկարչության խմբակից, քանի որ մասնագիտությունս փոխել եմ: Լրագրությամբ եմ շարունակելու: Համատեղել չեմ հասցնում: Բայց իհարկե նկարչությունը ես երբեք չեմ թողնի… Շարունակում եմ տանն աշխատել:

-Այսքան ժամանակ որևէ նկար վաճառե՞լ ես:

-Այո, վաճառել եմ: Նաև պատվերներ եմ ընդունել: Պատվեր ընդունելուց առաջ պետք է վստահ լինես քո ուժերի վրա:

-Կա՞ նկար, որից չես ուզենա բաժանվել:

-Այո՛, կա այդպիսի նկար: Դա իմ առաջին գործն է յուղաներկով: Բնապատկեր է, բայց ես երբեք այդ նկարից չեմ հրաժարվի… Հրաժարվել կոպիտ հնչեց, դե՝ որևէ մեկին չեմ նվիրի կամ վաճառի:

-Իսկ նկարելիս ի՞նչ ես զգում:

-Երբ որևէ նկար եմ սկսում, մտնում եմ իմ սենյակ, դռները կողպում, որ ինձ ոչ ոք չխանգարի և միացնում եմ դանդաղ, մեղմ երաժշտություն: Սկսում եմ կտավի վրա գծագրել: Գծագրելուց հետո մի պահ նայում եմ կտավին ու արդեն պատկերացնում գույները: Երբ նկարում եմ, շատ հանգիստ եմ, միաժամանակ, շատ լարված: Սիրում եմ նկարել…

Փայտը բերեցին

Լուսանկարը` Լաուրա Սեկոյանի

Լուսանկարը` Լաուրա Սեկոյանի

-Հա, Արշ ջան, մենք էլ ուզում էինք զանգել քեզ, որ ցախ բերեիք:

Այսպես էր խոսում մորեղբայրս իր աներձագի հետ, ով զանգել և առաջարկում էր, որ փայտ բերեն մեզ համար։ Արշակը ապրում է Դիլիջանում և զբաղվում է փայտի գործով։ Մորեղբայրս` Ռուդիկը, խորհրդակցեց տատիկիս հետ և վերջնական պատասխան տվեց Արշակին:
Նոր էի դասից եկել, և տան դռան առջև ասեղ գցելու տեղ չկար։ Հինգ խորանարդ մետր փայտ էին բերել մեզ համար, և բոլորը հսկա կոճղեր էին:
-Ապրեք, տղերք ջան, դե, եկեք տուն` մի բաժակ սուրճ խմեք, հետո կզբաղվենք փայտի գործով:
Տղաները եկան տուն, սուրճ խմեցին, հանգստացան, և փայտը դասավորելու համար տեղ պատրաստեցին։ Տեղը պատրաստ էր, և մեզ մնում էր միայն կոճղերը մի քանի մասի բաժանել ու դասավորել։ Կացինը սուր էր, իսկ տղամարդկանց բազուկը` ուժեղ։ Այդ պատճառով էլ երեք ժամվա ընթացքում փայտը կոտրեցին։ Դիլիջանի փայտը լավ է վառվում, տատիկս հավանում է։ Երբեմն փայտի որակը ստուգելու համար, երբ փայտը գցում ենք վառարանի մեջ ժամ ենք պահում, փորձելու համար, թե որքան ժամանակ է փայտը կրակ պահում։ Արդյունքում փայտը իրեն արդարացնում է։ Արդարացնում է այնքանով, որ երեկոյան հաճախ տալաշ ենք անում։ Մինչև հիմա էլ, կեսօրից հետո, բոլորի այգիներից փայտ կտրող սարքի ձայնն է գալիս, ովքեր չեն հասցրել փայտ գնել բավարարվում են իրենց ունեցածով, մինչև որ կգնեն։ Գյուղի բնակչության մեծամասնությունը վառարան է վառում, շատ քչերն են, որ բնական գազ են վառում: Թանկ է:

Լաուրա Սեկոյան

***

Տարվա եղանակները հերթափոխում են միմյանց, և ամեն եղանակ իր հետ գյուղացու համար նոր հոգսեր է բերում: Հատկապես հոգսաշատ են ամռան վերջը և աշունը`մրգերի պահածոյացում, խոտհավաք, պարենամթերքի պահեստավորում և այն: Բոլոր գյուղացիները ձմռանը տաքանալու համար մերձակա անտառից փայտ են հատում: Որոշ բնապահպաններ անընդհատ հորդորում են գյուղացուն` չհատել ծառերը, խնամքով վերաբերվել մայր բնությանը: Առաջարկում եմ այդ բնապահպաններին ձմռանը` ցուրտ սառնամանիքին, գալ և բնակվել գյուղի չջեռուցվող տներում:
Հաճախ եմ լսում, որ գյուղացիք տեսնելով կտրված փայտը, ափսոսանքով ասում են. «Մեղք էին», վերջում էլ ավելացնում. «Բայց այլ ճար չկա»:

Լուսանկարը` Լաուրա Սեկոյանի

Լուսանկարը` Լաուրա Սեկոյանի

Ոչ ոք չի ցանկանում վնասել այն բնությանը, որը սնում է իրեն: Սրանք միայն հարկադրված քայլեր են, սեփական գոյությունը պահպանելու, բնական երևույթներին դիմակայելու համար:
Իհարկե, կան որոշ լուծումներ…
Առաջինը, այնքան էժանացնել գազի գինը, որ գյուղացին ավելի շահավետ համարի օգտագործել գազով ջեռուցում:
Երկրորդը. ծառահատումները կատարել միայն հիվանդ ծառերի հետ, իսկ առողջները հատելիս, դրանց փոխարեն նորերը տնկել: Սա ամրագրված է Հայաստանի Հանրապետության օրենսգրքով, բայց ինչպես ասում են, օրենքները շրջանցելու համար են, և ոլորտը վերահսկելու համար մեծ հետևողականություն է պետք: Ներկայումս անտառածածկ տարածքները կազմում են հանրապետության տարածքի միայն 11.2 տոկոսը:
Նախկինում Հայաստանի «թոքեր» անվանում էին Տավուշը, անտառահատումների արդյունքում` արդեն Լոռին: Իմ ցանկությունն է, որ Հայաստանը տասը «թոք» ունենա, տասն էլ լիարժեք գործող:
Հաճախ մենք մեր ուշադրությունը հրավիրելով ավելի մեծ խնդիրների վրա, ինչպիսին է, օրինակ, երկրագնդի գլոբալ տաքացումը, մոռանում ենք ուշադրություն դարձնել ավելի փոքր ու աննշան թվացող խնդիրներին, մինչդեռ մեկ տնկված ծառը, մեկ խնայված թուղթը, շատ բան կարող է փոխել:

Անի Ղուլինյան

Astghik hakobyan

Վախենում եմ մթությունից

Կարդալով նյութիս վերնագիրը, գուցե շատերը «մթություն» բառը հասկանան ուղիղ իմաստով, մտածեն, որ ես վախենում եմ իսկական խավարից, անլույս տարածություններից։ Սակայն հուսով եմ նաև, որ կլինեն մարդիկ, ովքեր հենց միայն վերնագիրը կարդալով՝ կհասկանան մտքերիս իրական ուղղությունը, «մթություն» բառիս իրական իմաստը։ Կհասկանան, որ ես ոչ թե վախենում եմ գիշերը միայնակ բակ դուրս գալուց, այլ ցերեկը, այդ նույն բակում, փողոցում, ու ընդհանրապես կյանքում «մութ» մարդկանց հանդիպելուց։ Երևի դրանք կլինեն այն մարդիկ, ովքեր իրենք էլ զգում են իմ ունեցած վախը՝ վախ «մութ» մարդկանցից։

Մարդիկ կորչում են իրենց իսկ ներսում ապրող խավարում, ամբողջովին պարուրվում են նրանով՝ այլևս անտեսելով ամենայն մարդկայինն ու արժեքավորը կյանքում՝ բարությունը։ Ու ամեն օր մենք ականատես ենք լինում մի նոր ողբերգության, մի նոր մարդկային մթության։

Գումարը չվճարելու համար՝ տանտերը դուրս հանեց մորն ու զավակներին՝ անօթևան թողնելով բաց երկնքի տակ․․․ Հայրը մեկնել էր գումար վաստակելու, ու հանդիպելով փողի գայթակղությանը՝ մոռացավ նորաստեղծ ընտանիքի մասին, թողեց բախտի քմահաճույքին նրանց, ովքեր սպասում էին իրեն․․․ Բժիշկը չվիրահատեց հիվանդին, որովհետև նրա հարազատները չկարողացան նույն պահին վճարել, ու նա մահացավ: Վարորդը, խախտելով երթևեկության կանոնները, վրաերթի ենթարկեց հետիոտնին, ապա դիմեց փախուստի՝ նրան ընկած թողնելով փողոցում: Դատավորը վճիռ կայացրեց ընդդեմ անմեղի, որովհետև մեղավորն ավելի հարուստ էր: Ու էլի խավար…

Այս երևույթների աղբյուրը «մթությունն» է։ Բայց դեռ ամբողջովին չի տիրել խավարը, մենք դեռևս դիմավորում ենք այգաբացը, տեսնում ենք արևը, լույսը։ Ու «մութ» մարդկանց կողքին դեռ հանդիպում են «արևները», նրանց շնորհիվ է, որ մենք դեռևս փարատում ենք մեր վախերը։ Սխալվել կարող է յուրաքանչյուրը բայց ոչ ոք չպետք է չարանա, կրկնելով՝ թե «կյանքն է ստիպում սառը լինել»։

Բարությունը կյանք արժե, ու երջանկություն է դիմացինին օգնելն առանց շահադիտական նպատակների։ Բարին տարածելու լավագույն ճանապարհը բարություն գործելն է։

Ես վախենում եմ «մթությունից», դրա համար էլ պաշտում եմ «արևը»։

Anush Jilavyan

Այդ «չարաբաստիկ» 13-ը

Մի քանի օր առաջ դեկտեմբերի 13-ն էր. սովորական առանց ձյան ձմեռային, աշխատանքային օր… Բայց մի վայրկյան… Սովորական է ինձ համար, այ, հարցրեք ցանկացած մարդու, ով իրեն համարում է թեկուզ շատ քիչ սնահավատ, և նրանք միանգամից կասեն` անհաջող օր է, ինչ որ վատ բան է լինելու, կամ լավագույն դեպքում, կզգուշացնեն վտանգավոր քայլեր չձեռնարկել:

Ախ, այս սնահավատությունները: Տպավորություն է, որ կյանքն առանց դրանց ձանձրալի է եղել, և մարդիկ հորինել են` ձանձրույթից ազատվելու համար: Բայց եթե մի կողմ դնեմ զայրույթս խեղճ սնահավատությունների վրա, ապա պետք է խոստովանեմ, որ շատ հետաքրքիր երևույթ են: Դրանք բնորոշ են ցանկացած ազգի, ու դրանց մեջ լավ դրսևորվում է տվյալ մշակույթի առանձնահատկությունները:

Այ օրինակ, մեզանում այդքան ատելի սև կատուն Բրիտանիայում հաջողության նշան է համարվում:

Բացի սա, չհավատաք երբեք նրան, ով կասի, որ բացարձակ սնահավատ չէ: Մենք միշտ ինչ որ մասնիկ ունենք մեր մեջ, որ հավատում է գերբնականին: Չկա մի մարդ, ով սև կատու տեսնելիս տարօրինակ զգացում չունենա, կամ 13 թիվը լսելիս ինչ-որ վատ միտք չայցելի:

Իհարկե, սնահավատությունները մեր մի մասնիկն են, և իրավունք չունենք մեղադրելու մարդկանց, ովքեր հավատում են դրանց կամ վախենում: Բայց անձամբ ես զայրանում եմ, երբ մարդիկ իրենց վախը փոխանցում են մյուսներին, կամ իրենց նախազգուշացումներով քո օրը իրոք անհաջող դարձնում:

Իհարկե, սուտ կխոսեմ, եթե ասեմ, որ սնահավատ չեմ, բայց դրանք փորձում եմ հաղթահարել, կամ եթե գոնե վատ կանխազգացողություն ունեմ, դա իմ մեջ եմ պահում, կամ գոնե ջրին եմ պատմում:

Իսկ դեկտեմբերի 13-ը շատ սովորական, հանգիստ օր էր փաստորեն: Դե, եթե հաշվի չառնեմ, որ այն պահին, երբ շատ շտապում էի, երթուղայինի 10 համարը 70 կարդալով նստեցի, հետո հասկացա, որ սխալվել եմ և 20 րոպե ժամանակ կորցրի, քանի որ ստիպված եղա երկու տրանսպորտով տուն հասնել:

Դե, հուսամ «13»-ը այստեղ կապ չուներ:

Ի դեպ, այսօր ուրբաթ է, դարձյալ սնահավատները լարված են: