Լուսանկարը՝ Դիանա Շահբազյանի

2011 թվականից սկսած՝ երկու տարին մեկ անգամ, Երևանում տեղի է ունենում Առնո Բաբաջանյանի անվան միջազգային մրցույթ-փառատոն: Այս տարի հունիսի 17-24-ը կայացավ արդեն չորրորդ մրցույթ-փառատոնը: Հունիսի 24-ին մրցույթի փակման արարողությունն էր, իսկ առավոտյան ժամը 11-ին մրցույթի մասնակիցները, դափնեկիրները և ժյուրիի անդամներն իրենց հարգանքի տուրքն են մատուցել Առնո Բաբաջանյանին՝ կոմպոզիտորի հուշարձանի մոտ:

Լուսանկարը՝ Դիանա Շահբազյանի

Փառատոնի սպասված հյուրն էր կոմպոզիտորի որդին՝ Առնո Բաբաջանյանի հիշատակի միջազգային հիմնադրամի նախագահ Արա Բաբաջանյանը: Նա, ինչպես մեզ հայտնեցին, չէր կարողացել ներկա գտնվել արարողությանը առողջական խնդիրների պատճառով: Քանի որ մրցույթ-փառատոնը տեղի է ունենում երկու տարին մեկ անգամ, հուսով ենք, որ մյուս անգամ արարողությանը ներկա կգտնվի նաև Արա Բաբաջանյանը: Ես, որպես դասական երաժշտության, հատկապես՝ դաշնամուրի սիրահար, չէի կարող բաց թողնել մրցույթի փակման գալա համերգին ներկա գտնվելու հնարավորությունը: Գալա համերգը տեղի էր ունենում Առնո Բաբաջանյանի անվան համերգասրահում: Ներս մտնելով՝ հիշողությանս մեջ անմիջապես արթնացան հին կադրեր: Ես էլ էի բախտ ունեցել մի անգամ հայտնվելու այս բեմում. երաժշտական դպրոցով համերգ էինք տալիս: Այդ ժամանակ ես էլ էի երազում դաշնակահար դառնալու մասին, բայց այնքան տաղանդավոր չէի, ինչքան այն պատանիներն ու երիտասարդները, որ շուտով պետք է ելույթ ունենային:

Սկսվեց փառատոնը: Հնչեցին բազմաթիվ շնորհակալության խոսքեր, շնորհվեցին դրամական պարգևներ, դիպլոմներ, մեդալներ, հատուկ մրցանակներ: Լավագույնները նվագեցին՝ թույլ չտալով հանդիսատեսին ձանձրանալ: Մասնակիցներից նույնպես հնչեցին շնորհակալության խոսքեր՝ ուղղված տատիկներին, ծնողներին, դասատուներին, բոլոր-բոլոր նրանց, ովքեր կապել էին իրենց երաժշտության հետ:

Լուսանկարը՝ Դիանա Շահբազյանի

Փառատոնից հետո ծանոթացա Առնո Բաբաջանյանի անվան պատանի և երիտասարդ դաշնակահարների IV միջազգային մրցույթ-փառատոնի դիպլոմակիր Թամարա Հովհաննիսյանի հետ (այս երկար արտահայտությունն էլ հենց նրա դիպլոմի վրայից եմ կարդացել): Նա էլ ինձ պատմեց մրցույթի կազմակերպման, փուլերի մասին: Այսպիսի միջոցառումների ժամանակ միշտ էլ հին ծանոթների կհանդիպես ու նոր ընկերներ ձեռք կբերես, երաժշտությունը միավորում է մարդկանց: Թամարայի հետ ինձ ծանոթացրեց մեր ընդհանուր ընկերուհին:

-Ամենալարված շաբաթն էր,- արդեն փառատոնի ավարտից հետո պատմում էր Թամարան,- իմ ամառը նոր է սկսվում:

Թամարան դաշնամուր նվագել սկսել է 6 տարեկանից, սովորել է Կոնստանտին Սարաջյանի անվան երաժշտական դպրոցում, որից հետո արդեն Առնո Բաբաջանյանի անվան պետական երաժշտամանկավարժական քոլեջում՝ Էդգար Խաչատրյանի դասարանում:

Լուսանկարը՝ Դիանա Շահբազյանի

-Նշում եմ իմ ուսուցչի անունը, որովհետև հենց իր շնորհիվ եմ ես զգում իմ աճը, ու իր շնորհիվ էլ հայտնվել եմ այս մրցույթում: Մրցույթի գլխավոր կազմակերպիչը մեր քոլեջի տնօրենն է: Նախ, դասատուները որոշում են, թե որ աշակերտները հնարավորություն կունենան, այսինքն՝ կարող են մասնակցել մրցույթին: Հետո սկսվում են լսումները քոլեջի մասշտաբով, որոնց արդյունքում էլ որոշվում են մրցույթի մասնակիցները: Մրցույթն անցկացվում է երեք տարիքային խմբով՝ պատանեկան Ա խումբ, Բ խումբ և երիտասարդական խումբ: Պատանեկան Ա և Բ խմբերի լսումները, համեմատած երիտասարդական խմբի հետ, ավելի թեթև են անցկացվում՝ մեկ փուլով և ազատ ծրագրով: Իսկ երիտասարդական խմբի մրցույթն անցկացվում է երկու փուլով, յուրաքանչյուր մասնակից երկու փուլին էլ պարտադիր պետք է նվագի կոնկրետ ծրագիրը, որը նշված է պայմանների մեջ: Ես երիտասարդական խմբի մեջ էի: Ծրագիրը պայմանագրի մեջ նշվում է այսպես, օրինակ՝ Հայդեն, Մոցարտ, Բեթհովեն. այս երեք կոմպոզիտորներից պարտադիր պետք է նվագեինք մեկ ստեղծագործություն: Ծրագրում նշված էին նաև այն կոմպոզիտորների անունները, որոնցից պետք է նվագեինք էտյուդներ, դասական սոնատ, տվյալ երկրի կոմպոզիտորի ստեղծագործություն, այսինքն՝ եթե մեր մասնակից հյուրը Վրաստանից է, նվագում է վրացի կոմպոզիտորի ստեղծագործություն: Երկրորդ փուլում նվագում ենք Առնո Բաբաջանյանի նշված ստեղծագործություններից մեկը, 19-րդ և 20-րդ դարի կոմպոզիտորների ստեղծագործություններից: Ստացվում է ընդհանուր վեց ստեղծագործություն, որոնք պարապել սկսել եմ փետրվարից: Մեր առավելությունն այն էր, որ քոլեջում այլևս ծրագիր չէինք նվագում, բայց կան նվագակցության, կամերային դասեր, որոնք պարտադիր սովորում և նվագում էինք:

Լուսանկարը՝ Դիանա Շահբազյանի

Մրցույթի առաջին փուլում շատ-շատ էի հուզվում, և ոչ միայն ես, դասատուս նույնպես: Առաջին փուլն անց էր կացվում Արամ Խաչատրյանի անվան տուն-թանգարանում: Մրցույթից առաջ ես և դասատուս նստած էինք այգում, փորձում էինք կենտրոնանալ: Երբ ուզում էի խոսել ինչ-որ մեկի հետ, դասատուս թույլ չէր տալիս, ասում էր՝ սուս մնա, կենտրոնացիր: Իրականում, այդպես շատ ճիշտ էր: Լավ նվագեցի: Երկրորդ փուլում ավելի շատ էի հուզվում, որովհետև առաջին փուլում լավ էի նվագել, պատասխանատվությունն ավելի մեծ էր, ծրագիրն ավելի բարդ էր: Մեզ դնում էին գնահատականներ, բայց առաջին փուլի ժամանակ չէին ասում: Երկրորդ փուլից հետո նոր իմացանք մեր գնահատականները, թե ով ինչ տեղ է գրավել, ինչ մրցանակ է ստացել: Չգիտեինք միայն հատուկ մրցանակների մասին, դրանք արդեն իմացանք միայն փառատոնի ժամանակ: 

Լուսանկարը՝ Անի Ղուլինյանի

Հայտնի կամ անհայտ մարդկանցից մեկը, որի անունը մնացած կարևոր բաների հետ չեմ հիշում, ասել է, որ ճամփորդելու ու աշխարհը ճանաչելու համար բավական է ցատկել մի մեքենայի մեջ ու անընդհատ շարժվել, և ես իմ հնարավորությունների չափով հետևում եմ նրա խորհրդին:
Ճանապարհները միակ բանն են, որոնցից ես չեմ հոգնի, Հայաստանից էլ, գրքերից, մարդկանցից էլ, ու երևի այն բոլոր բաներից, որոնց մեջ դեռ բացահայտելու ինչ որ բան է մնացել:

Լուսանկարը՝ Անի Ղուլինյանի

Երբ քեզ թվում է, որ համարյա վերջացրել ես Հայաստանի բացահայտման գործընթացը, հայտնվում են մեկը մեկից մեկուսի, մեկը մեկից հետաքրքիր վայրեր, որտեղ չայցելելը հանցանք է: Եվ անընդհատ քո երկրով կամ առհասարակ շրջելու մեջ միայն մի վատ բան կա, որ գոյություն ունեն վայրեր, որոնցից այդպես էլ «հավեսդ» չես հանում: Այ օրինակ, Գյումրին` քաղաք, ուր միշտ ուզում ես վերադառնալ: Կամ Արագած լեռ` չնայած ճնշման նվազմանը, հիվանդացնող ցրտին ու վտանգավոր ճանապարհին, բարձունքը միշտ ձգում է, որովհետև իր մեջ թաքցնում է ամեն ինչին վերևից նայելու հաճույքը:

Լուսանկարը՝ Անի Ղուլինյանի

Ընկերներիցս մեկն ասում է, որ մեր աչքը արդեն սովորել է մեր մոտի՝ Լոռու բնությանը, դրա համար ուրիշ տեղերինը ավելի հետաքրքիր է թվում: Դե էդպես է` բոլորն էլ ձգտում են նրան, ինչը չունեն:
Երբ սեփական հարմարավետության շրջանակից դուրս գալու համարձակություն ես ունենում, ու թողնում ես այն, ինչ արդեն սովորական է, ամեն նոր տերև սկսում է այլ կերպ խշշալ, քամին այլ կերպ է փչում, երկինքը ավելի կապույտ է դառնում:
Մի ամբողջ կյանքը այդպես էլ չի հերիքի բացահայտելու աշխարհիս ամեն անկյունը, չնայած մի կյանքն ինչ է` հազիվ մեկ դար, մարդկության ստեղծումից մինչև այսօրն ընկած ժամանակն էլ չէր հերիքի:

Լուսանկարը՝ Անի Ղուլինյանի

Եթե ինձ մնար, այսօր ևեթ մի հեծանիվ ու անձնագիր ձեռք կբերեի, Վրաստանով կանցնեի Սև ծով, այնտեղից՝ Եվրոպա, իսկ հետո դեպի օվկիանոս, դեպի Լատինական Ամերիկա, դեպի երազանք:

Իսկ առայժմ, երբ ամեն ինչ ինձ չի մնում, կարելի է և սահմանափակվել մեր 29.8 հազարով, պոկել պատանեկությունից բոլոր լավ բաները ու վայելել հարազատ մարդկանց հետ անցկացրած ժամանակը:

Լուսանկարը՝ Խաչիկ Բունիաթյանի

Անցած դարերում՝ հենց այն ժամանակից, երբ մարդիկ կարողացան թղթի վրա տպագրել, Ֆրանսիայում սկսեցին վաճառել տպագրված նկարներ: Հենց դրանք էլ կոչվում են «ազգային պատկերներ»: Նկարները վաճառվում էին էժան գներով թե՛ քաղաքային, և թե՛ գյուղական բնակավայրերում: Դրանք իրենց մեջ էին ներառում ամենատարբեր ասպարեզները, կարող էին ունենալ կրոնական, մշակութային, կրթական, ժամանցային բովանդակություն: Պատկերները նախատեսված են թե՛ երեխաների, և թե՛ մեծահասակների համար: Երեխաների համար նախատեսված պատկերները ուսուցողական, դաստիարակչական էին, իսկ մեծահասակներինը՝ ավելի խրատական, երգիծական, իրենց մեջ ներառում էին նաև քաղաքական սատիրա: Տպագրության զարգացման հետ բարձրացել է նաև ազգային պատկերների որակը: Էվոլյուցիայի ընթացքում պատկերների հետ սկսել են հայտնվել նաև տեքստեր, քանի որ ժողովուրդը արդեն հիմնականում դարձել էր գրագետ, մինչ այդ պատկերներն առանց մեկնաբանությունների էին: 1820 թվականից սկսած այդ պատկերներն արդեն տպագրվում էին թերթերում, ամսագրերում, ալմանախներում: Իսկ այսօր արդեն վերածվել են կարճամետրաժ ապլիկացիոն ֆիլմերի: Ազգային պատկերներն այնքան մեծ տարածում ունեն Ֆրանսիայում, որ առաջացել է դրանց տոնը:

Լուսանկարը՝ Խաչիկ Բունիաթյանի

Ամեն տարի հունիսի 23-24-ը Ֆրանսիայում տոնում են Ազգային պատկերների տոնը (Imagerie Populaire): Բոլոր քաղաքներում տեղի է ունենում ապլիկացիոն կարճամետրաժ ֆիլմերի ցուցահանդես: Այս տարի առաջին անգամ եմ մասնակցել տոնին Էպինակ փոքրիկ քաղաքում և շատ մեծ բավականություն եմ ստացել, լավ տպավորություններով եմ լցված։ Նայելով ֆիլմերը՝ կարծես իրական հրաշքի ես մասնակցում։

Ուղարկում եմ նաև մի կարճ տեսանյութ այդ տոնից: Ձայնի որակի համար կներեք:

Լուսանկարը՝ Տաթև Աղազարյանի

Չինացիներ, հաճելի բույրեր, հետաքրքրասեր մարդիկ, չինական հանգստացնող երաժշտություն, բարձրակարգ թեյեր. ահա այս ամենը Չինական թեյերի փառատոնում: Ինչպես նշեցին կազմակերպիչները. «Այս փառատոնի նպատակը չինական գեղեցիկ մշակույթն ավելի լայն զանգվածներին ծանոթացնելն է: Ցավոք, Հայաստանում թեյի մասին ինֆորմացիան բավականին քիչ է: Մարդիկ շատ հաճախ ամեն մի բույս, թուրմ հասկանում են թեյ, բայց թեյն ունի առանձին մշակույթ, և հենց այդ մշակույթի մասին էլ մենք կծանոթացնենք ձեզ:

Լուսանկարը՝ Տաթև Աղազարյանի

Չինաստանը հանդիսանում է իսկական թեյի մշակույթի օրրան: Առաջին անգամ թեյը հայտնաբերվել է Չինաստանում: Այժմ Չինաստանի հարավային շրջաններում աճեցվում են հիմնականում ութ տեսակի թեյեր: Յուրաքանչյուր թեյ ունի և՛ համային, և՛ օգտակար առանձնահատկություններ: Չինական ավանդական բժշկության մեջ թեյը սովորական ըմպելիք չէ, այլ դեղամիջոց, որով բուժում են բազմաթիվ հիվանդություններ:

Լուսանկարը՝ Տաթև Աղազարյանի

Ցանկանում ենք, որ չինական թեյի բույրը լցնի այս փողոցը և մաղթում, որ հայ-չինական հարաբերությունները լինեն հավետ»:

Թեյի պատրաստման արարողությունը երկար ու կարևոր գործընթաց է, որը մեզ մանրամասն բացատրեցին: Ուրեմն սկզբում տաք ջուրը լցնում են կավե թեյնիկի վրա և վրձինով տարածում, որ այն փափկի ու համն էլ ավելի լավը լինի: Ի դեպ, ինչքան շատ է օգտագործված թեյնիկը, այնքան բարձր է նրա արժեքը:

Լուսանկարը՝ Տաթև Աղազարյանի

Դրանից հետո տաք ջուրն արդեն լցնում ենք բաժակների մեջ, որ բաժակներն էլ տաքանան: Այնուհետև ամենակարևոր փուլը՝ տաք ջուրը լցնում են հարստության և հաջողության արձանիկների վրա: Եվ այս ամենից հետո նոր թեյը լցնում են ջրի մեջ, բայց այստեղ ևս մեկ կարևոր պայման՝ յուրաքանչյուր թեյ ունի իր ջերմաստիճանը, որը չափում են հատուկ ջերմաչափով: Օրինակ՝ մեզնից ո՞վ է կանաչ թեյ պատրաստելիս ստուգում. արդյո՞ք ջուրը 80-85 աստիճան է: Քանի որ թեյը «մեռած» բույս է, մենք պետք է այն վերակենդանացնենք, և այդ պատճառով, եթե ջուրը լինի եռման ջերմաստիճանի, մենք «կսպանենք» նրան, իսկ տվյալ թեյի համապատասխան ջերմաստիճանի դեպքում թեյն իր կյանքը կտա ջրին:

Լուսանկարը՝ Տաթև Աղազարյանի

Փառատոնի ընթացքում մեզ հյուրասիրեցին շա՜տ համեղ թեյեր: Վայելեցինք սև թեյ մեղրի համով, «Ուլոն» (սրան անվանում են թեյի կատարելություն Երկնքի և Երկրի որդի, որը միահյուսում է նրանց ներդաշնակությունը: Այն կարծես կանաչ և կարմիր թեյերի միախառնումը լինի), «Գենմայչա», «Դա Հոնդ Պաո», «Տի Գուան ին», «Հուանշան Հուանգյան» և հնեցված «Պուեր» (այն շատ արժեքավոր թեյ է, հնեցվում է կարմիր հողում, որով էլ պայմանավորված է նրա բարձր որակը): Եվ այս բոլոր թեյերը մենք խմեցինք առանց շաքարի, այդ սխալը մեզ մոտ հնուց է գալիս:

Թեյն այնքա՜ն լավ կողմեր ունի՝ ամրացնում է իմունային համակարգը, հարուստ է վիտամիններով և միկրոէլեմետներով, պարունակում է հակաօքսիդանտներ, կարգավորում է մարսողական, նյարդային և սրտանոթային համակարգը, հանգստացնում է նյարդերը (դրա համար էլ ինձ ասում են, թե ինչո՞ւ եմ այդքան հանգիստ), երիտասարդացնում է, օրգանիզմից հանում է տոքսիսնները, դրանով իսկ նպաստում նիհարելուն:

Այս հետաքրքիր փառատոնի համար շնորհակալություն Երևանի քաղաքապետարանին, «Կոնֆուցիոս» ինստիտուտին, «Սանգուան» կենտրոնին և առանձնահատուկ շնորհակալություն «Թի Արթ» կենտրոնի անձնակազմի անդամներ Ինգա Սեդրակյանին, Էլինա և Ալեքսանդր Դավշյաններին:

Հ.Գ. Հա, մոռացա, լավ թեյ պատրաստելու համար հարկավոր չէ չինացի լինել:

Լուսանկարը` Զարուհի Գևորգյանի

Ապրուստի միջոց վաստակելու համար գյուղի տղամարդիկ մեկնում են արտերկիր, բայց կանայք էլ անգործ չեն նստում և սպասում, թե երբ ամուսինները կաշխատեն ու մի քիչ գումար կուղարկեն: Նրանք փորձում են ամեն կերպ թեթևացնել ամուսինների «վզին դրված» հոգսերը:

Մայիսից մինչև հունիս մեր գյուղում ամեն օր կանայք ոտքով կտրում և հասնում են գյուղից մի քանի կիլոմետր հեռու գտնվող դաշտերը, որպեսզի մանդակ հանեն: Մանդակը վաճառում են, կամ էլ իրենք են կերակուր պատրաստում դրանից: Մայրս նույնպես բոլոր կանանց հետ գնում է դաշտ:

Գիտե՞ք, տարիներ առաջ, երբ շատ փոքր էի, ուրախանում էի, որ նա գնում է դաշտ՝ մանդակի, որովհետև գիտեի, որ մանդակի գումարով մեզ կոնֆետներ ու պաղպաղակ է գնելու, իսկ հիմա… Հիմա ամեն անգամ, երբ մայրս դաշտից վերադառնում է, ես տեսնում եմ, որ նա շատ հոգնած է: Ինձ այնքան վատ եմ զգում, որ չեմ աշխատում ու հնարավորություն էլ չունեմ աշխատելու, իսկ դրա փոխարեն մայրս ամեն օր՝ թե՛ ցուրտ, և թե՛ տաք եղանակին դաշտերում է: Բայց այն հարցին, թե չե՞ն հոգնում արդյոք այդքան քայլելուց ու կռացած մանդակ հանելուց, մայրիկս պատասխանեց, որ որքան էլ հոգնեն, միևնույնն է, նորից գնալու են: Երբ մանդակը տանում են շուկա, վաճառում, սեփական քրտինքով գումար են վաստակում իրենց երեխաների համար՝ մի ամբողջ աշխարհ արժե: