Երբ  դարձա պատանի թղթակից, մեզ հանձնարարեցին գրել տարբեր թեմաներով նյութեր: Նախ գրեցի երկու շարադրություն`«Ով եմ ես» և «Ինչն է ինձ հուզում» թեմաներով: Ես շատ բան ունեի գրելու: Օրեր անց ես և ընկերուհիս՝ Անին, վերցնելով ֆոտոապարատը որոշեցինք գնալ գյուղի տեսարժան վայրերը նկարելու: Մենք մեծ ցանկություն ունեինք հմտանալ այդ գործում, քանի որ արդեն տեղյակ էինք, որ պատանի թղթակիցները բացի նյութեր գրելուց նաև նկարում են նյութի վերաբերյալ լուսանկարներ:

Որոշեցինք գնալ «վերևի» մանկապարտեզ, ինչպես մեր գյուղում են ասում, քանի որ գյուղում ունենք երկու մանկապարտեզ: Առաջինը` ներքևի թաղերում է, երկրորդը` վերևի: Մտնելով այնտեղ նախ ներկայացանք: Դե որ համագյուղացիներ էինք, տատիկ-պապիկով ճանաչեցին: Ասեմ` թղթակիցների համար մի կողմից հեշտ է, որ գյուղում իրենց ճանաչում են, բայց մյուս կողմից էլ դժվար: Երեխաների ճաշի ժամն էր, նրանք ուտում էին, իսկ մենք նկարում էինք ամեն ինչ: Երեխաները կարծես թե ուրախ էին, երևի մտածում էին, որ լրագրողներ ենք: Այնտեղ տեսա իմ դաստիարակչուհիներին, ես նույնպես այդ մանկապարտեզն էի հաճախել:

Այնուհետև բարձրացանք եկեղեցի: Նկարեցինք այնտեղ ամեն ինչ: Իսկ երբ վերադարձանք, նկատեցինք մանկապարտեզի սաներից մի քանիսին ու լսելով նրանց խոսակցությունը ծնողների հետ, սկսեցինք ծիծաղել.

-Մամ, տե՛ս, նկարողներն են,- ժպտալով ասում էին նրանք:

Շատ հաճելի էր լսել, որ մենք արդեն ոչ միայն իրենց համագյուղացի էսինչի թոռ Սոնան ու Անին ենք, այլ լրագրող, թղթակից: Դա նաև պարտավորեցնող է:

Լուսանկարները` Սոնա Թումանյանի և Անի Շահբազյանի

Բլրի վրա` հին Ղարաքիլիսայի բարձունքում է կանգնած Սիսիանի վեհաշուք եկեղեցին: Այն կառուցվել է 6-րդ դարի 80-ական թվականներին Սյունյաց Վարազդուխտ իշխանուհու միջոցներով` Ս.Գրիգոր Լուսավորչի անվամբ: Եկեղեցու վայրում երորրդ դարում եղել է բազիլիկ եկեղեցի, որը կառուցվել է 270-ական թվականներին: Բյուզանդացիները, մտնելով Սյունիք, ավերում են հին բազիլիկ կառույցը: Դրա փոխարեն Սյունյաց Վարազդատ իշխանուհին կառուցում է Ս.Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին, որը կանգուն է 2700 տարի: Եկեղեցու արևմտյան կողմը 13-րդ դարում քանդել են մոնղոլները: Երկրաշարժից խոնարհվել է գմբեթը: Եկեղեցու գմբեթը և արևմտյան կողմը մեկ անգամ վերականգնվել է:

Լուսանկարը` Սոսե Զաքարյանի

Զավեն պապը, ով աշխատում է եկեղեցում, ասում է, որ Ս.Հռիփսիմե եկեղեցին կառուցվել է Սիսիանի եկեղեցու օրինակով: Հայաստանի առաջին վարդապետարանը եղել է այստեղ: Հայոց գրերի գյուտից հետո` 5-րդ դարի առաջին կեսին, Սյունիքի Անանիա եպիսկոպոսը եպիսկոպոսական աթոռին կից, Սյունի վանքում հիմնել է հոգևոր բարձրագույն դպրոց`«Սյունյաց վարդապետարանը»:

Այնտեղ սովորել են Հայաստանի տարբեր տեղերից եկած ուսանողներ: Ըստ 13-րդ դարի պատմագիր Ստեփան Օրբելյանի վկայության` Սյունյաց վարդապետներին վերապահվել է թարգմանել ու մեկնաբանել Աստվածաշունչը: Անգամ խորհրդային տարիներին եկեղեցին ամեն օր բացվել և փակվել է Արևմտյան Հայաստանից եկած ամուսիների կողմից : Նրանցից հետո մինչև հիմա Զավեն պապն է ստանձնել այդ պարտականությունը: Սյունի վանքը չես կարող պատկերացնել առանց Զավեն պապի: Եկեղեցում կա նաև գաղտնի թունել, որը տանում է գետի ափ:

Զավեն պապը շատ վրդոված է այն հանգամանքից, որ եկեղեցին տարեկան ունենում է ընդամենը 800 այցելու, իսկ Տաթևի եկեղեցի, որը կառուցվել է ավելի ուշ` 10-րդ դարում, և մի քանի անգամ ձևափոխվել է, ավելի շատ այցելու է ունենում: Ասում է`պատճառը Սատանայի կամուրջը և ճոպանուղին են: Ասում է, որ Սիսիանն էլ իր Զորաց քարերով և Ուղտասարով պակաս զբոսաշրջիկների ուշադրությունը գրավելու վայրեր չեն:

Լուսանկարը` Սոսե Զաքարյանի

Մայրս պատմում է, որ եկեղեցում մի կին էր աշխատում` Զարիկ անունով, ով միշտ ճերմակ էր հագնում, երբ քայլում էր, իր եթերային տեսքով գրավում էր բոլորի ուշադրությունը: Մի անգամ եկեղեցում ինչ-որ բան է կորում, և «միլիցիա Սամոյին» կանչում են հետաքննությունը վարելու: Մութն ընկնելու վրա է լինում, միլիցիոները դիմում է Զարիկին.

-Զարիկ, դռները փակի, գնանք, ուշ է արդեն:

-Չէ, Ասրյան,- ես Աստծո հետ պիտի խոսեմ:

-Այ աղջի, ձեր տանը հեռախոս չկա՞, որ խոսես, պիտի էս ցուրտ տեղա՞ն խոսես:

Այս անեկդոտը խորհրդային տարիներին Սիսիանում մնացած ամենագեղեցիկ հուշերից մեկն է:

Պատմում են նաև, որ 1900-ական թվականների սկզբներին ղարաքիլիսցիներից ինչ-որ մեկը եկեղեցու խաչը գողանում է, տերտերը ժամերգությունից հետո դիմում է ժողովրդին.

-Այ ժողովուրդ, խաչը պերեյք, կանուխ կալույեք ի՞նչը պաչեյք:

Լուսանկարը` Սոսե Զաքարյանի

Ինչպես տեսնում եք, Սիսիանի պարզ ու ազնիվ ժողովուրդը, ում գորիսեցիները բնորոշում են, թե. «Սիսիանցիք իմանում են մինչև հիմա Լենինը կենդանի է», – կարող են նաև գեղեցիկ անեկդոտներ հյուսել իրենց հավատքի կենտրոնի մասին:

Լուսանկարը՝ Հասմիկ Գիվարգիզյանի

Սիրում եմ, երբ պապիկս մեր տուն է գալիս: Նա ապրում է Սարավանում, ինչի պատճառով ես նրան շատ քիչ եմ տեսնում: Նա սիրում է կենդանիներ, դրա համար էլ մի փոքրիկ «ֆերմա» ունի, որտեղ կան կովեր, հավեր, խոզեր, ճագարներ և էլի ուրիշ կենդանիներ: Առաջ նա անտառապահ էր և ավելի քիչ կենդանիներ ուներ, բայց երբ թոշակի անցավ, սկսեց ստեղծել իր ֆերման: Մի հերթական անգամ նա մեր տանն էր, և ճաշի սեղանի շուրջ տարբեր հետաքրքիր զրույցներ էին պտտվում կենդանիների մասին:

-Աղջիկս, մյուս գալուց քեզ ճագար կբերեմ, եթե իհարկե լավ կպահես,- ինձ նայելով և աչքով անելով ասաց պապիկս:

-Ուխխխ, ինչ լավ ա, գոնե կզբաղվեմ,- ժպիտս և ուրախությունս չթաքցնելով պատասխանեցի ես:

-Ես էլ քո տարիքին ճագար էի պահում, վանդակներն էլ, այ, էն պատի տակ էինք դրել,- ասաց հայրս ու ցույց տվեց տան դիմացի պատը:

-Էդ էր պակաս,  մի ճագար, դու էդքան ժամանակ չունես,  որ ճագար պահես: Դու էդ խեղճերին սովից կսպանես,- հակադրվեց մայրս ու վերջ տվեց իմ խրախճանքին, մյուս պապիկս էլ աջակցեց նրան:

-Պապի, բա որ ճագարները մեծանում են, ի՞նչ ես անում,- հետաքրքրվեց քույրս:

-Բաց եմ թողնում անտառ, կենդանի են էլի, թող գնան ապրեն, պահում եմ` ի՞նչ անեմ:

-Այ պապ, սաղ տարին հանդերում էդ արևին, էդ շոգին խոտը քաղես, տուկես, բերես թափես, տաս` ճագարն ուտի, որ բա՞ց թողնես,- զարմացած ու, երևի մի քիչ բարկացած, ասաց մայրս:

-Արմինե ջան, խոտը թողնեմ, որ ո՞վ տանի, պետք ա բերեմ: Դե բերեցի էլ, պետք ա տամ կենդանիներին: Ճագար են էլի, եսիմ ինչքան չկերան:

-Գոնե տար միսը հանձնի, կամ դու եփի կեր, բա տենց ո՞նց կլինի:

-Չէ, յաաա, Արմինե ջան, որ տենաս, չէ՞, էնքան սիրուն են, ձեռդ չի էթա մատով կպնես:

Ու հենց այդ ժամանակ ես հասկացա, որ պապիկս ուրիշների նման կենդանիները ուտելու համար չի պահում-մեծացնում: Դա ուղղակի նրան իրոք դուր է գալիս: Չնայած նրան, որ ճագարներ ես այդպես էլ չունեցա, ավելի ուրախ եմ, քանի որ պապիկի մոտ նրանք իրենց հաստատ ավելի լավ կզգան: Իսկ գնալուց նա ձեռքը տանում է գրպանն ու ինչքան մետաղադրամ գրպանում եղավ՝ ինձ է տալիս: Իսկ նրա գրպանում միշտ մետաղադրամներ շատ են լինում: Ինձ թվում է, նա հատուկ մանրում է փողը մեր տուն գալուց առաջ: Բնականաբար, այդ գումարից քույրիկներիս էլ եմ տալիս, բայց միշտ ես ավելի շատ եմ շահում, քան նրանք: