arxiv

Դպրոցական սարսափներ

Սովորել, սովորել, սովորել․․․

Մեր պատմության ուսուցչուհին շնչակտուր մտավ ներս․

-Երեխանե՛ր, տնօրենի կողմից հանձնարարված թեստ ենք գրում։ Նախօրոք զգուշացնում եմ․ տնօրենը ներկա է լինելու, ձեզ խելոք կպահեք։

Երեխաները շատ հուզված սկսեցին արագ-արագ թերթել գրքի էջերը՝ կարևոր տարեթվերն ու անունները գտնելու և թղթի վրա արտագրելու նպատակով։ Եվ ահա, եկավ որոշիչ պահը։ Մենք, վախից քարացած, կանգնած էինք, երբ դասարանի դուռը ճռռոցով բացվեց, և ներս մտավ տնօրենը։

-Նստե՛ք և սկսե՛ք աշխատել։ Հա՛, մի բան էլ, արտագրել չի լինելու,- ահարկու ձայնով շեշտեց նա։

Չնայած կլանված էինք թեստով, բայց դեռ զգում էինք, թե ինչպես է տնօրենի սառեցնող հայացքն անցնում մեր վրայով։

-Սրանից հետո ամեն չորեքշաբթի մի առարկայից գրավոր եք գրելու, և ով հաջող չգրեց, ավատական քննությանը չի մասնակցի,- զգուշացրեց տնօրենը։

Մի քանի տասնյակ դաժան րոպեներից հետո հնչեց սպասված զանգը։

Դասամիջոցին երեխաներով սկսեցինք քննարկել ընկեր Ղազարյանի որոշումը։

-Երեխե՛ք, որ Ղազարյանը մի բան ասում ա, ուրեմն կանի,- ասաց Լիլիթը։

-Էնպես որ, սկսենք դասերով ավելի լուրջ զբաղվել,- ավելացրեց Վլադիմիրը։

Նորայր Բարոյան, 13տ

***

Անքնություն

Շատ են խոսում դպրոցում հնարավոր փոփոխությունների մասին։

-Երեխանե՛ր, արդեն հաստատվել է, որ եկող տարի ստիպված կլինենք դասերի գալ նաև շաբաթ օրերին,- վերջերս հայտարարեց մեր դասղեկը։

-Ի՞նչ,- մեր բերանները բաց էին մնացել զարմանքից։

-Եթե այդ վիճակով դեռ երկար մնաք, ձեր բերանը ճանճ կմտնի,- նշեց դասղեկը։

-Ընկե՛ր Մալխասյան,- ըմբոստացավ Աննան,- բայց ի՞նչ իմաստ կա դրա մեջ։

-Ես կրթության նախարա՞րն եմ, որ ինձանից եք հարցնում։ Կարո՞ղ է՝ կոտորվում եք դաս անելով,- մեր թույլ տեղին կպավ դասղեկը։

-Չգիտեմ՝ կոտորվում ենք, թե չէ, բայց մեզ հաստատ կոտորում են էս դպրոցում,- պատասխանեց Աննան։

-Այդպես լինելու է բոլոր դպրոցներում, դուք բացառություն չեք։

Մեր դասղեկի խոսքը չազդեց իմ մտավոր զարգացման վրա, սակայն այդ գիշեր չկարողացա աչք փակել։ Այդ օրվանից հետո այդպիսի գիշերները հաճախակի են լինում։ Ես սարսափում եմ, բայց ոչ թե մթությունից, այլ դպրոցական անդադար փոփոխվող օրենքներից։

Շանթ Հակոբյան, 14 տ

***

Ժամանակ կա

-Երեխե՛ք, պատմության դասատուն չի եկել։

-Ինչ լավ ա, ես էլ վատ էի սովորել դասս,- ասացի ես։

Սկսեցինք խաղեր խաղալ, իրար պատմություններ պատմել։ Դասի ավարտին տասը րոպե էր մնացել, երբ դասարանի դուռը բացվեց, և ներս մտավ մեր պատմության ուսուցչուհին։ Բոլորը միաձայն հարցրին․

-Իսկ ինչո՞ւ եք ուշացել։

-Քննություն էր տասնմեկերորդների մոտ,- հանգիստ պատասխանեց նա։

-Ո՞նց, տասնմեկերորդներն էլ են քննություն հանձնո՞ւմ,- սարսափած հարցրինք մենք։

-Հա՛, ամեն երկու ամիսը մեկ քննություն են հանձնելու, դուք էլ եք հանձնելու, սկսեք լավ սովորել, որ կարողանաք հանձնել։

Բոլորը վախեցած էին, բայց մյուս կողմից էլ՝ ուրախ, որովհետև դեռ երեք տարի ունենք մինչև 11-րդ դասարանցի դառնալը և ժամանակ ունենք՝ մեր բացթողումները շտկելու, ավելի լավ սովորելու։

Մարինա Հարությունյան, 12 տ

***

Ում համար՝ սարսափ, ում համար՝ ծիծաղ

-Երեխանե՛ր, այսօր հիվանդանոցից մեր դպրոց բժիշկներ են գալու,- ասաց դասղեկս։

Այդ ժամանակ դպրոցներում տարածված էր կարմրուկ հիվանդությունը։ Գալու էին՝ պատվաստումներ անելու։ Ամբողջ դասարանը սարսափի մեջ էր։ Երբ դասարանցիներս իմացան, որ մեզ սրսկելու են, սկսեցին զանգահարել իրենց մայրիկներին, որ գան իրենց տուն տանեն։ Ես հեռախոս չունեի և չէի կարող մայրիկիս զանգահարել։ Ես լացում էի։ Ոչ ոք ինձ չէր հանգստացնում։ Իսկ բարձր դասարանցիները նայում էին մեզ և ծիծաղում։ Փոքրիկների համար դա սարսափ էր, իսկ մեծերի համար՝ սարսափելի ծիծաղելի։

Նելլի Հարությունյան, 10 տ

***

Պատիժ-փրկություն

-Երեքշաբթի օրը գնում ենք թատրոն, բոլոր յոթերորդ դասարանցիները պարտադիր է, որ ներկան լինեն,- դասարան մտնելով ասաց դասղեկս՝ ընկեր Աղասարյանը։

-Վա՜յ, բա ինչի՞ հենց երեքշաբթի․․․ Ես չեմ կարող․․․ Ինձ հարմար չի․․․ Ի՜նչ լավ ա․․․,- դասարանի բոլոր կողմերից բղավում էին երեխաները։

-Ընկե՛ր Աղասարյան, բայց ինչո՞ւ է պարտադիր,- ոտքի կանգնելով հարցրի ես։

-Ով որ չգա,- շարունակեց նա,- այդ ժամերին, որ մենք կլինենք թատրոնում, գնալու է ֆիզիկա պարապելու։

-Իսկապե՞ս,- ուրախությունից բացականչեցի ես,- ու դա պատի՞ժ է համարվում։ Շատ լավ է, ուրեմն հաստատ չեմ գալիս։

-Կարծում եմ, որ հիմա բոլորիդ հարմար դարձավ,- տեսնելով աշակերտների սարսափած դեմքերը՝ ասաց ընկեր Աղասարյանը, իսկ իմ ասածին ուշադրություն էլ չդարձրեց։

«Սրանից ավելի լավ պատիժ չէի՞ք կարող հնարել,- մտքումս ասացի ես,- եթե առաջին րոպեներին կասկածում էի՝ գնալ, թե չէ, հիմա վստահ եմ՝ չեմ գնում։ Ֆիզիկայից լավ առարկա երևի միայն հանրահաշիվն է»։

Երևում է՝ մեր դպրոցի բոլոր յոթերորդ դասարանցիների մեջ ֆիզիկան միայն երեք հոգու համար է լավ առարկա, որովհետև մյուսների համար իսկապես մի լավ պատիժ էր։ Ֆիզիկա պարապելու գնալու ենք միայն ես, Գայանեն ու Գրիգորը։

Մարիամ Նալբանդյան, 12 տ

***

Ահազանգ

-Նշե՛ք տնային առաջադրանքները,- զանգը հնչելուն պես ասաց մեր հանրահաշվի ուսուցիչը,- վարժություններ 446, 447, 448, 450, 452, 453, 454, 467։ Ով չկատարեց՝ «մեկ» է ստանալու։

Հայոց լեզվի դասի վերջում․

-Երեխանե՛ր, տանը կվերցնեք դերբայներից համակատարն ու հարակատարը՝ բոլոր վարժություններով, շտեմարանից էլ՝ այդ թեմաների բոլոր առաջադրանքները, և կգրեք շարադրություն՝ «Մեր լեզուն մեր հայրենիքն է» վերնագրով։

Տոննաներով դասեր, լավ, հասկանում եմ, հոսքային խորացված առարկաներն են, բա մնացա՞ծը․․․ Կենսաբանությունը տալիս է միանգամից երեք թեմա, այն էլ՝ ի՞նչ կենսաբանություն՝ օրգանական։ Դա դեռ ոչինչ։ Ֆիզիկան, աշխարհագրությունը, պատմությունը այնքան են «բարձում», որ մենք չենք դիմանում։ Ես անձամբ դաս սովորել չեմ սիրում, բայց դե, անում եմ ստիպված։ Չափազանց շատ սովորելու պատճառով ուղեղս կամաց-կամաց հանձնվում է։ Այսպես որ շարունակվի, ծույլիկ եմ դառնալու։

Մերի Սիմոնյան, 16 տ

2011թ.

anahit badalyan tonakan

Կապանի բարբառը

Ձեզ եմ ներկայացնում փոքրիկ, կապաներեն-գրական հայերեն բառարան, որում ներառել եմ առօրյայում ամենակիրառական արտահայտությունները։

Լըհանդի – հենց այնպես

Հունց ը՞ս – ո՞նց ես

Հինչ ըս անու՞մ – ի՞նչ ես անում

Հաց ը՞ս օտում – ճա՞շ ես ուտում

Օզում ըմ քինիմ տոն – ուզում եմ գնալ տուն

Տեռտակ-մեռտակ խոսե մա – դատարկ բաներ մի խոսիր

Տի պեներ մա ասե – նման բաներ մի ասա

Յոլայ ըք քինում – գոյատևում ենք

Ըռհաթի – ձագար

Եր կաց, քինի հաց պեր – վեր կաց, գնա հաց բեր

Բոլ-բոլ կեր, վըր քըշտանաս – բավականաչափ կեր, որ կշտանաս

Քինի փիչին քըշտեն նստե, թըքաց – գնա, վառարանի կողքին նստիր, տաքացիր

Եկ, տըսնամ՝ հի՞նչ ա տըռած – արի, տեսնեմ՝ ի՞նչ է պատահել

Սա եկա, կըտաս ուրան – սա վերցրու, կտաս նրան

Տու մին-մին լսե մըզ, մին-մին դյուզ պեներ ըք ասում – Դու մեկ-մեկ լսիր մեզ, մեկ-մեկ ճիշտ բաներ ենք ասում

Ակուշկան պեց ըրա, պատա տոնը օդափոխվե – Պատուհանը բաց արա, տունը մի քիչ օդափոխվի

Եվ, վերջապես, բոլորի ամենասիրելի արտահայտությունը՝

Տա լա տի լա, տա լա լա լա – դա այդպես էր, այդպես էլ կար:

aneta baghdasaryan

Հետքննական

Ժամը մեկն անց կես տեղում էի: Ցուցակում գտա անունս ու հերթական համարս և գնացի դահլիճ՝ տեղավորվելու: Համալսարանի այս դահլիճում դեռ չէի եղել: «Ո՞նց կարող էի հաշվիչս մոռանալ, ախր, հավանականության քննության եմ, քարտս էլ թողել եմ պայուսակիս մեջ»: Ինչպես տեսնում ես՝ քննությունը շատ «լավ» է սկսվում:

Հսկիչները եկան ու սկսեցին բաժանել քսան էջանոց հարցաթերթիկները:

-Բա որտե՞ղ ենք գրելու պատասխանները, ձևաթուղթ չեք տվել,- հարցրեց հետևում նստածներից մեկը։

-Ձեր հետ բերած տետրերի մեջ կգրեք ու կհանձնեք։

-Ինչի՞ ա սենց մեծ հարցաթերթիկ, չենք հասցնի, ախր։

-Էս ի՞նչ ա գրած առաջին էջի վրա, լավ, բա էս ի՞նչ տառ ա։

Կարծես թե մենակ ես չէի, որ երկար ժամանակ չէի հասկանում թերթիկի վրայի գրածը: «Սիգմա տառին ա նման, բայց սիգման էս ա, էստեղի գրածը ուրիշ տառ ա լրիվ: Ինչի՞ ա խնդրի մեջ Սելինջերի մասին պատմում, ու որտե՞ղ ա գրված խնդրի պահանջը»: Լավ, գրեմ այն, ինչ գիտեմ, հետո կվերադառնամ սրան: Այսպես գրելով՝ լրացրի 96 թերթանոց տետրիս կեսը, երբ հսկիչներից մեկը մոտեցավ ինձ ու խնդրեց, որ տեղափոխվեմ հետևի շարք:

Պտտվեցի մյուս կողմ և բարձս գրկելով՝ նստեցի հետևի նստարանին: Թղթերի կույտի փոխարեն սեղանիս ոչինչ չկար, դահլիճն էլ փոքրացավ, հիմա ավելի շատ լսարան է հիշեցնում: Նստարանները անսովոր կերպով էին շարած, ու մենք նստած էինք ոչ թե մեկ-մեկ, այլ իրար կողքի: Նստարանի համարներն էլ չկային: Ներս մտան հսկիչներն ու բաժանեցին մեկ էջանոց հարցաթերթիկները։

«Ոնց, էլի հավանականության գրավո՞րն ա, նոր վերջացրի, ախր: Ու ինչի՞ ա քննության տևողությունը երեք ժամի փոխարեն գրված մեկ ժամ»: Վերջացրի գրավորը, արդեն պատրաստվում էի պատասխանները գրել թերթիկի վրա, մեկ էլ կողքիս նստած կուրսեցիս վերցրեց թերթիկս ու դրեց իր սեղանին:

-Ի՞նչ ես անում։

-Դու իրավունք չե՞ս անցել, չգիտե՞ս, որ ես շատ հանգիստ կարամ քո թերթիկը վերցնեմ ու արտագրեմ։

-Գոնե թող վերջացնեմ, հետո կտամ։

Բայց նա ոչ մի կերպ չէր պատրաստվում ինձ լսել և սկսեց նույնիսկ բղավել ինձ վրա: Խուճապի մատնվեցի. ժամանակը վերջանում էր, իսկ ես դեռ թերթիկը չէի լրացրել: Չհասկացա, թե ինչպես, բայց ես միանգամից վեր կացա տեղիցս ու դուրս եկա լսարանից:

-Բա գրավորդ, տենց կիսատ թողեցի՞ր:

-Հա, վաղը առավոտ շուտ կգամ համալսարան ու կշարունակեմ: Արի՝ գոնե էս հարցաշարը շուտ վերջացնենք, կես ժամից քննության ենք:

-Երեխեք, արագացրեք, տնտեսի ցուցակները կախել են: Անետ, դու ոնց որ էլի Բ դահլիճում ես:

Այո, «Բաղդասարյան Անետա- Salle B-33»:

Դահլիճում, բացի կուրսիցս, ով ասես չկար: Դեռ տասը րոպե կար տեղավորվելու համար, երբ ներս մտավ պարոն Աղազարյանը՝ տնտեսագիտության դասախոսը, ու սկսեց բողոքել, թե որքան վատ է պատրաստվել մարքեթինգի կուրսը: Հատ-հատ հանեց ինձ անծանոթ մարդկանց գրավորներն ու սկսեց սխալները ստուգել: Հետ շրջվեցի, որ գոնե մեկ ծանոթ դեմք գտնեմ, բայց դահլիճ մտավ Ալեքսանդրան՝ մեր նախկին գլխավոր քարտուղարը, ու մաքուր հայերենով ասաց, որ քնությունները վերջացան:

Մեսինջերում հաղորդագրություն ունեմ: Մակրոյի գնահատականներն են գցել, ու ինչպես հասկացար՝ առավոտը բարի չէր մարքեթինգի կուրսի համար: Էս ինչքան են խոսել չաթում: Ոնց տեսնում եմ՝ մենակ ես չեմ, որ հետքննական մղձավանջներ ունեմ:

elizabet harutyunyan

Արի՝ խոսենք, սիրելի՛ս

Բարև, սիրելի՛ս, դու սա կարդում ես, երևի կարոտել ես ինձ կամ խոսելաձևս, հնարավոր է՝ ժպիտս, բայց էստեղ ժպիտս չես տեսնելու։ Քեզ այսօր պատմելու եմ աղավնիների մասին կամ մի աղջկա, չնայած հնարավոր է՝ դու մենություն տեսնես, չգիտեմ, բայց ինչ-որ բանի մասին խոսելու եմ հաստատ։

Դեպքը եղել է՝ չես գուշակի որտեղ… Ըհ, հա, երթուղայինում։ Չես գուշակի՝ ուր էի գնում… Հա, «Մանանա»։ Այ, հաստատ չես իմանա՝ ինչ է պատահել… Ավտովթար։ Մի տաքսի որոշել էր համբուրել մեր ավտոբուսի թուշիկը, հենց էն թուշիկը, որին կից ես էի նստած ու սովորությանս համաձայն զննում էի մարդկանց ու իրենց մտքերը փորփրում։ Այս անգամ իմ թիրախն էր մի աղջիկ, ով ինձանից մեծ էր մի 2-3 տարի։ Ես չհասկացա՝  նրա մազերը ինչ գույնի էին․շեկի և շագանակագույնի մեջտեղում երևի։ Շատ կարճ էին կտրված, հասարակ մազակալով (աբադոկով) հետ հավաքած։ Թարթիչներն այնքան շեկ էին, որ եթե արևը իր շողերը չգցեր դրանց վրա, չէիր էլ զգա, որ էդտեղ թարթիչ կա։ Ունքերը խիտ էին, կամ էլ խիտ էին թվում, որովհետև ձևավորված չէին։ Աչքերի գույնը հստակ հիշում եմ, էնքան բաց երկնագույն էին, որ եթե արևը իր շողերը էլի չգցեր ու ալմաստի պես չպսպղացներ դրանք, ես կմտածեի, թե նրա աչքերը թափանցիկ են։ Մաշկը բաց գույնի էր, անհարթ էր։ Քիթը հաստ էր ու մեծ։ Ասում են, չէ՞, խնամված աղջիկն է գեղեցիկ։ Չէ, էս աղջիկը ընդհանրապես խնամված չէր, բայց նրա գեղեցկությունն ինձ համար շլացուցիչ էր։ Նա տարբերվում էր շատերից։

Վերադառնամ դեպքին։ Ավտովթարը մեծ չէր, և մինչ մարդիկ իրար խառնված մտածում էին՝ ինչ են անելու, ես զննում էի այդ աղջկան, իսկ նա իր մելամաղձոտ հայացքը գցել էր պատուհանից դուրս և նայում էր գետնին։ Նա հագնված էր շատ հասարակ, այնքան, որ ես սկսեցի մտածել, թե իր արտաքին տեսքը իրեն հետաքրքիր չէ։ Ինչևէ, երբ մենք կրկին տեղից շարժվեցինք, ինձ հետաքրքիր էր, թե ուր է սևեռել նա իր հայացքը։ Երկար հետևեցի նրան և նկատեցի, որ նրա անշարժ աչքերը կտրուկ բարձրացան վերև։ Ծառից պոկվող տերևի նման աչքերը ճոճվում էին․հանդարտ, սահուն։ Նա նայում էր թռչող աղավնուն, որն ազատ թռիչք էր վայելում։ Աղջկա դեմքին նկատեցի ժպիտ, աչքերը հիացմունքով էին լի։ Ես լուռ էի, մարդիկ բողոքում էին, իսկ նա, աշխարհից կտրված, նայում էր աղավնուն և ժպտում էր նրան։ Այդ աղավնին կանգնեց տանիքներից մեկի վրա։ Մենք անցանք, և աղջկա ժպիտը կորավ։ Իմ տպավորությունը չանցավ։

Եվ հիմա, սիրելիս, խնդրում եմ քեզ, մանրուքներին ուշադրություն մի դարձրու և հիշիր, որ կան բաներ, որոնք ստիպում են ժպտալ։ Մնում է միայն դրանք տեսնել։ Ու եթե դժվար չէ, ինձ էլ հաճախ հիշեցրու…
Մինչ նոր հանդիպում։

mariam tonoyan

Ստոպ, ես շահեցի

Ձմեռային ցուրտ երեկոներին, երբ շատերը ժամանակն անցկացնում են վառարանի կողքին նստած՝ տաք թեյ խմելով կամ հեռուստացույց նայելով, մեր տանը խրախճանքը նոր է սկսվում։

Ընտանիքի բոլոր անդամները և շենքի հարևանները հավաքվում են մի սեղանի շուրջ, և ինչպես «մութ ու ցուրտ» տարիներին, սկսվում է լոտո խաղը։ Որպեսզի ձանձրալի չանցնի, խաղում ենք փողով՝ յուրաքանչյուրս տասական դրամ։ Արդյունքում ողջ հավաքված գումարը հաղթողինն է։
-Քսանյոթ, վաթսունհինգ, չորս…
-Ստոպ, ես շահեցի,- հանկարծ ուրախ բացականչում է եղբայրս՝ ամենափոքր խաղացողը։
Ստուգում ենք նրա խաղաքարտը և… Էլի խորամանկել է։
Խաղը շարունակվում է։ Մի քանի անգամ խաղալուց հետո խառնում ենք խաղաքարերը։ Մեզնից մեկը կորցնում է իր հաջողակ խաղաքարը, մյուսն ուրախանում, որ վերջապես հնարավորություն ունի հաղթելու։
Թեև դրսում ցուրտ է, և ձյուն է գալիս, ներսում ջերմություն է, բոլորն ուրախ են, նաև՝ փոքր ինչ լարված ու կենտրոնացած։ Ես ուշադիր հետևում եմ խաղընկերներիս խաղաքարտերին՝ անտեսելով իմը։ Արդեն քսան խաղ է անցել, բայց ոչ մի անգամ չեմ հաղթել։ Կարելի է ասել՝ սնանկացել եմ։
Մայրիկի դեմքի արտահայտությունից կարելի է գուշակել, որ իր հաղթելու հավանականությունը մեծ է։
-Քառասուներկու,- պարկից դուրս եկավ հերթական թվանշանը։
Նայեցի խաղաքարիս։ Փաստորեն ես էլ հաղթեցի։
-Ստոպ, շահել եմ,- ուրախացա ես։

anush davtyan

Հիշելու ժամանակը

Ինչքան թարմ են հիշողությունները, էնքան ավելի մանրամասն ես հիշում ամեն ինչ։ Ինչքան մոտ ժամանակաշրջան ես վերցնում, էնքան ավելի շատ բան ես հիշում էդտեղից։

Վերջին դեպքերից, օրինակ, հիշո՞ւմ ես՝ ոնց պատահաբար բացեցիր հեռախոսիդ տեսախցիկը ու ինքդ քո դեմքից վախեցար։ Կամ հիշո՞ւմ ես, թե ոնց էիր Word-ի ֆայլի մեջ շարադրում վերջին հանձնարարությունդ։ Երևի լավ պարզ կհիշես։

Իսկ որ մի քիչ հետ գնանք, ասենք՝ քեզ առաջին անգամ են ինչ-որ տեղ ուղարկում մենակ։ Ես, օրինակ, 16 տարեկան էի։ Ենթադրենք՝ դու էլ մի էդքան։ Տնից դուրս եկար, ուղևորվեցիր արդեն, հիշո՞ւմ ես ճանապահը, ո՞ւմ հետ ես խոսել, ի՞նչ ես ասել, ի՞նչն էր քեզ նեղում, որ ամաչում էիր ասել։ Ես լավ եմ հիշում, առաջին փորձս չեմ մոռանում։ Հիշում եմ, որ ահավոր շատ եմ սպասել ինքնաթիռ նստելուն, տեղ հասնելուն, դուրս գալուն, ծանոթ մարդ գտնելուն։ Հետո սպասում էի՝ տուն հասնենք։ Հիշելու շատ բան կա, եթե առաջին անգամն էր։

Մի քանի տարի էլ հետ գնանք, 2011 թիվն է, մանկական Եվրատեսիլը Հայաստանում են անցկացնում։ Ես ենթադրում էի, որ շատ նշանակալից օր էր բոլորիս համար, պիտի որ հիշես էդ օրը։ Ի՞նչ էիր անում, գնացի՞ր Դալիթային տեսնելու, քո մաման է՞լ ասաց, որ սենց բան երևի էլ չլինի։ Իմն ասաց, դրա համար էլ գնացինք Համալիր։ Ելույթներից բան չեմ հիշում, բայց հաստատ գիտեմ, որ կեսից դուրս եմ եկել ջուր ու ժելե առնելու։

Կամ ավելի վաղ տարիքում, հիշո՞ւմ ես, թե ոնց էիր բազմոցների գլխին ման գալիս, շալվարով քսմսվում պատերին, հետո գաջից սպիտակած՝ գնում մամայի մոտ, ասում էր՝ էս ինչ ա եղել, դու էլ ձայն չէիր հանում։ Ես էլ փրկարարություն էի անում, ջրի հատակից խաղալիքներիս էի փրկում, ցամաք հանում։ Կամ էլ «Ֆորդ Բոյարդ» էի խաղում, բանալիներ էի գտնում ու մատներով ցույց տալիս՝ քանի հատ ունեմ։

Դպրոցը հիշո՞ւմ ես, առաջին դասարանը, առաջին օրը։ Ոնց շարք կանգնեցրին, քեզ կանչեցին, բանալի կախեցին քո վզից, որ գիտելիքների դուռը բացես դրանով։ Հետո տարան դասարան, նստեցրին անծանոթ երեխեքի կողքին, սկսեցին ծանոթացնել։ Ես բան չեմ հիշում։ Մենակ կոկոսի փաթիլներով թխվածքս եմ հիշում, որ աշխարհի ամենահամով բանն էր ինձ համար։ Տղաներինը կապույտ էր, աղջիկներինը՝ վարդագույն, ու բոլորի վրա զանգեր էին նկարած։

Բա որ ավելի փոքր էիր, հաստատ մամայի ընկերուհու տուն հյուր գնացել ես։ Հեչ հիշո՞ւմ ես, թե ինչ ես արել, ոնց էիր տակդիրի հետ պայքարելով վազվզում իրենց տանը։ Դժվար, լավ դե։ Ես էլ չեմ հիշում, ինչ մի հիշելու բան է։ Մենակ «Բիոնիքըլներն» եմ հիշում, շատ էին դուրս եկել։

Ինչքան ավելի հեռու գնանք, էնքան քիչ բան կլինի հիշելու, եթե ընդհանրապես մնա որևէ բան։

Միգուցե արժեքավոր բաներ չհիշես, կամ մենակ քեզ թվա, որ դրանք կարևոր են ու նշանակություն ունեն, բայց հենց էդ հիշածներդ են քո անցյալը դառնում, քո աչքերում դու էդպիսին ես երևում։

Ու թող ես հաշվեմ, որ արդեն 165052,01 ժամ ապրել եմ ինձ հատկացված կյանքից, թող չհիշեմ դրա մեծ մասը, բայց մտքումս պահեմ էն քիչը, որ հիշում եմ և ուրախանում։

Ուսուցչի օգնականը

Լուսանկարը` Սոնա Զաքարյանի

Լուսանկարը` Սոնա Զաքարյանի

Բարև բոլորին։ Այսօր ցանկանում եմ ձեզ պատմել մի շատ հետաքրքիր փորձի մասին, որը ԱՄՆ-ում եմ ձեռք բերել։ Երբ սկսեցինք պատրաստվել դպրոց գնալուն, առարկաներ էինք ընտրում, ու ինձ առաջարկեցին լինել ուսուցչի օգնական, օգնել ուսուցչին նախադպրոցական տարիքի երեխաներին սովորեցնելու հարցում։ Քանի որ շատ եմ սիրում երեխաներին, որոշեցի փորձել։

Սկզբում շատ անսովոր էր, քանի որ երեխաներին, այն էլ՝ ամերիկացի, հասկանալու համար մեծ ջանքեր են անհրաժեշտ։ Իհարկե, խոսքը միայն լեզվին չի վերաբերում։ Բայց հետո սկսեցի հարմարվել, ու ամեն ինչ շատ հետաքրքիր էր ու ոգևորիչ։

Լուսանկարը` Սոնա Զաքարյանի

Լուսանկարը` Սոնա Զաքարյանի

Այդ տարիքի երեխաների հետ շփվելը մի քիչ բարդ է, քանի որ նրանք մեծ դժվարությամբ են հարմարվում ինչ-որ բաներ սովորելուն, դեռ ցանկանում են խաղալ։ Կան երեխաներ, որ իսկակապես ուզում են սովորել և պատրաստակամ են, կան նաև երեխաներ, որ սովորելու մասին լսել անգամ չեն ցանկանում և անընդհատ պատճառներ են գտնում ուրիշ բաներով զբաղվելու համար, միայն թե չսովորեն։ Այս ամենը իրականում շատ խառն է, աշխատատար և միևնույն ժամանակ՝ հետաքրքիր։

Լուսանկարը` Սոնա Զաքարյանի

Լուսանկարը` Սոնա Զաքարյանի

Բայց գիտե՞ք՝ նրանք իմ անունը ավելի լավ ու ճիշտ են արտասանում, քան շատ ամերիկացի մեծահասակներ։ Երբ մտնում եմ դասարան, Սոյերը բացականչում է.

-Ուսուցի՜չ, Սոնան եկավ։

Քայլին և Ռայլան վազում են ընդառաջ ու գրկում։ Նրանք միշտ բարձրացնում են տրամադրությունս։ Սա ինձ համար շատ կարևոր է և ուրախալի, քանի որ կարծում եմ, որ եթե երեխաները ինձ չսիրեն, ապա չեն լսի ինձ։ Իսկ իմ առաքելությունը նրանում է, որ նրանք հասկանան ինձ, լսեն և սխալ բաներ չանեն։

Լուսանկարը` Սոնա Զաքարյանի

Լուսանկարը` Սոնա Զաքարյանի

Մի օր, երբ հերթական դասի ժամն էր, երեխաներից մեկը, որի անունը Լոգան է, անմիջապես նկատեց իմ գիրք-կախազարդն ու հարցրեց․

-Ի՞նչ է սա։

-Գիրք-կախազարդ է, Լոգան։

-Ինչ-որ բան կա՞ մեջը գրված։

Լուսանկարը` Սոնա Զաքարյանի

Լուսանկարը` Սոնա Զաքարյանի

-Այո, ընկերներս են գրել, որ իրենց չմոռանամ։

-Կարո՞ղ եմ ես էլ իմ անունը գրել, որ ինձ երբեք չմոռանաս։

-Հա, կարող ես գրել։

Հետո հարցրի.

-Իսկ ես ի՞նչ պետք է անեմ, որ դու էլ ինձ չմոռանաս։

-Ինձ համար բացիկ պատրաստիր։

Շատ երեխաներ հարցնում են.

-Ամերիկացի՞ ես։

Լուսանկարը` Սոնա Զաքարյանի

Լուսանկարը` Սոնա Զաքարյանի

-Չէ, ես շատ հեռվից եմ եկել ու շուտով գնալու եմ։

Այս խոսքերը, ինքս էլ չգիտեմ՝ ցավոտ են, ուրախալի, թե ոչ մեկը, ոչ էլ մյուսը։

Երեխաներին շատ եմ սիրում ու ցանկանում եմ շարունակել այս ամենը։ Ո՞վ գիտի՝ ինչ հետաքրքիր արկածներ են սպասվում։

Gayane Avagyan

267-յան երթևեկ

Ավտոբուսում եմ, ինչպես միշտ՝ կանգնած, մտքումս հազարավոր դեմքեր ու դեպքեր են պտտվում, կողքիս մարդիկ են կանգնած, դիմացս մի կին է նստած՝ երեխան ծնկին: Փոքրիկը լուռ է, մայրը պինդ գրկել է նրան, ասես պաշտպանում է ինչ-որ բանից, ինչ-որ մեկից: Դե, մի հոգեբան ասում էր՝ ծնողների մոտ պաշտպանական ռեակցիան ուժեղ է, իրենց երեխաների մասին մտածում են այնպես, ինչպես իրենց:

Դուրս եմ նայում. մեքենաներ են շարժվում, մեկի միջից բարձր երաժշտություն է լսվում, որը ավտոբուսի ներսում գտնվող մարդկանցից ոչ ոքի ճաշակով չէ: Բոլորը ծիծաղում են, կնոջ հետևում նստած պապիկները լուռ են, երևի չեն էլ լսում: Ձեռքումս գիրք է, ուսիս՝ ծանր պայուսակ՝ լիքը տետրերով: Պապիկը վերցրեց գիրքը ձեռքիցս, պահեց իր մոտ, որ ավտոբուսի տատանումներից չընկնեմ, ավելի ճիշտ՝ չգցեմ ձեռքիցս գիրքը: Սկսեց կարդալ:

Մեքենան շարժվում է, վարորդը խոսում է հեռախոսով, կնոջը բացատրում, թե որտեղ է երեկ դրել հեռակառավարման վահանակը: Երևի գտավ, որովհետև վարորդը անջատեց հեռախոսն ու լռեց:

Մետրոյում հնչող կնոջ ձայնն այստեղ չկա: Ավտոբուսի ամեն ուղևոր գիտի ճանապարհը: Դեմքերը նույնն են, կարծես բոլորին գիտես, ճանաչում ես: Մեկ-մեկ էլ իրենց կյանքից որոշ դրվագներ ես հիշում, որովհետև նրանք չեն շտապում գնալ տուն և տանը պատմել իրենց օրը հարազատներին: Ավտոբուսում ժամերով խոսում են՝ կարծելով, որ կարող է տուն չհասնեն: Ամեն օր նույն ժամին` նույն մարդիկ: Նույնիսկ ես գիտեմ, որ այս կինը՝ երեխայի հետ, իջնելու է մեկ կանգառ հետո, դրա համար էլ կնոջ մոտ կանգնած եմ:

Իջավ կինը՝ երեխային պինդ իրեն սեղմած: Չուզելով վճարեց դրամը ու դեմքի նույն արտահայտությամբ գնաց:

Վերջապես նստեցի, չնայած՝ գիտեմ՝ տասը րոպեից ես էլ տեղ կհասնեմ:

Դիմացս պապիկն է նստած, վերցրեցի ձեռքից իմ գիրքը: Ժպտաց, ասաց՝ հետաքրքիր էր:

Մյուս պապիկի ձեռքում էլ դրամ է, նա էլ դրամն է պինդ պահում ձեռքում, շուռումուռ է տալիս, նայում, որ տեղում լինի, որ չկորչի հանկարծ: Գլուխը մեկ բարձրացնում է, նայում կողքի նստած ծեր կնոջը, հետո՝ պատուհանից դուրս, հետո նորից դրամին:

Մի տղա մոռացավ իր կանգառում իջնել, խնդրեց, որ վարորդը կանգնի կանգառից մի փոքր հեռու: Վարորդը բարկացավ ու չկանգնեցրեց մեքենան: Տղան բարկացած ասաց, որ էլ երբեք այդ ավտոբուսը չի նստի: Տուն վերադառնալիս նա նորից նույն ավտոբուսում էր:

Ինչ-որ մեկի ականջակալներից բոլորս երաժշտություն էինք լսում, իսկ նա ինքն իրեն ժպտում էր և գոհ-գոհ նայում շուրջը:

Մի աղջիկ էլ կանգնած սրբում էր արցունքները, որ հոսում էին ակնոցի տակից: Երևի դրել էր, որ ոչ ոք չտեսնի:

Հասա, իջնում եմ, չէ, չէ, սպասում եմ մի քանի րոպե, որ ինձնից առաջ գտնվող մարդիկ իջնեն:

Իջնում եմ, ագահորեն, կարոտած շնչում թարմ օդը: Ավտոբուսում օդին խառնվել էին տասնյակ օծանելիքի մասնիկներ, և յուրօրինակ վատ բույր էր ստացվել:

Մոռանում եմ ամեն բանի մասին ու շտապում:

Ավտոբուսի մարդիկ տարբեր են, ընդհանրապես՝ մարդիկ տարբեր են, բայց մի բան բոլորի մոտ ընդհանուր է. նրանք շտապում են, իսկ ավտոբուսը՝ ոչ:

iza Astsatryan

Մեկ օր զինվորի կողքին

Լուսանկարը` Գոհար Փարսյանի

Լուսանկարը` Գոհար Փարսյանի

ՆԶՊ-ի ժամին նստած էինք, մեկ էլ մտովի տեղափոխվեցի զորամաս: Հետո մտածեցի, եթե մտովի տեղափոխվելը այդքան տպավորիչ է, ինչքան տպավորիչ կլիներ իրականում զորամաս այցելելը: Որոշեցի միտքս բարձրաձայնել:

-Երեխեք, մի լավ միտք ունեմ, չգնա՞նք զորամաս:
Ինչ խոսք, բոլորը համաձայն էին: Ուսուցչին առաջարկեցինք, հավանություն տվեց: Մնում էր օրը որոշել, դա էլ արեցինք: Որոշեցինք, որ փետրվարի 28-ին պետք է գնանք:

Անհամբեր էինք սպասում այդ օրվան, բոլորս էլ ունեինք սպասելիքներ, որոնք տեղում իրականություն դարձան:

Փետրվարի 27-ն էր, գնացինք խանութ, քաղցրավենիք գնեցինք, որ տանենք զինվորներին:

Լուսանկարը` Իզա Ասծատրյանի

Լուսանկարը` Իզա Ասծատրյանի

Ես էլ որոշել էի զինվորական համազգեստ հագնել, որ լուսանկարները ավելի ոգեշնչող լինեն:

Բոլորով հավաքվեցինք, մեքենաները արդեն տեղում էին, նստեցինք ու ճանապարհ ընկանք:

Շունչներս պահել էինք մինչ տեղ հասնելը: Արդեն հասել էինք, երբ մեզ դիմավորեցին, հետո ավագ լեյտենանտը ծանոթացրերց տարածքին:

Ամեն ինչ հետաքրքիր էր, վերջում գնացինք վաշտերից մեկը, որպեսզի զրուցենք զինվորների հետ: Ինձ հուզող հարցերը շատ էին, սկսեցի հերթով տալ:

Լուսանկարը` Իզա Ասծատրյանի

Լուսանկարը` Իզա Ասծատրյանի

Նրանք հաճույքով պատասխանեցին, զինվորներից մեկն էլ ասաց.
-Ես այստեղ ապագա լրագրող եմ տեսնում:
Իհարկե , շատ հաճելի էր ինձ համար:
Մոռացա նշել, մենք գնացել էինք ֆիզհրապարակ, այնտեղ մի փոքր մարզվեցինք: Վերջում, երբ տուն գնալու ժամանակն էր, զինվորները շարահրապարակում շարվել էին, իսկ մենք, շարային էինք անում և շարային անելով էլ դուրս եկանք զորամասից:

Ու քանի որ ես զինվորական համազգեստով էի, անունս մնաց «ֆորմով աղջիկ»:

Շնորհավոր ձեր տոնը, և ձեզ լավ նայեք

Ողջույն։ Եթե դու էլ ես քննություններդ ավարտել ու հիմա արձակուրդում ես, դու էլ դժվար թե ամեն օր ամսաթիվ հիշես։ Բայց այսօվա ամսաթիվը հիշելու է, չէ՞։ Եթե հասցրել ես առավոտյան հեռուստացույց միացնել, կամ մի պտույտ կատարել ֆեյսբուքում, ուրեմն արդեն անունիցդ էլ լավ ես հիշում, որ այսօր մեր բանակի տոնն է, հանաք բան չէ։

Երևի նույնիսկ արդեն դա ավելի լավ հիշեցիր, քան այն, որ, օրինակ՝ Հենրիկ Մխիթարյանը «Արսենալ» գնաց, ու լիքը մարդ ինստագրամում լիքը մեկնաբանություն գրեց այդ առիթով։ Հաստատ կարդացիր մի քանի տասնյակ հազարավոր լատինատառ ու ռուսատառ ստատուսներ, մի քանիսն էլ հայերեն, ու լավը կլինեին, հա։ Դե, լիքը «зинворс» ոճի բաներ էլ կարդացած կլինես, բայց արի դրանք չնկատենք, այլ նկատենք ամեն ինչի լավ կողմը, ոնց որ մեր Դավիթ Ասլանյանը, որը «Եղնիկներում» իր ծառայությունը մեկնաբանեց այսպես՝ հա, բայց որ գամ, ոնց եմ, է, գլուխ գովելու, որ «Եղնիկներ» եմ ծառայել։ Դավիթը դեռ «Եղնիկներում» է, այսօրվա հազարավոր մեր զինվորների անունները հիշելիս ու նրանց համար աղոթելիս կամ հաջողություն մաղթելիս՝ մեր Դավիթին էլ կհիշես, Կուրեխյան Մուշին, Սերյոժա Ղազարյանին, Տիգրան Մամյանին էլ։

Ըստ ՀՀ զինապարտության մասին օրենքի․․․

Չէ, ըստ ՀՀ զինապարտության օրենքի ոչ թե բազմաթիվ երիտասարդ տղաների հրամայեցին համապատասխան օրը ներկայանալ համապատասխան զորամաս, այլ նորից տարան մեր լավագույն մի քանի թղթակցի։ Եթե այսօր զինվորներին շնորհավորելիս չես համարի, որ նոր գնացածները «հա դեռ սկի զինվոր էլ չեն հասցրել դառնալ, դրանց ի՞նչ շնորհավորեմ», ուրեմն մերոնցից երկու հոգու ասեմ, իրենց էլ հիշիր, հա՞։ Հիշիր, որ մեր Մարատ Սիրունյանը Ասկերանում է, ու նրան քաջ առողջություն մաղթիր, որովհետև գնալուց առաջ ոտքն էր վնասել։ Հիշիր, որ Վահե Ստեփանյանն առայժմ Աշտարակում է, բայց մի ասա՝ հա, լավ թույն էլ տեղ ա, որովհետև կապ չունի, չէ՞, որտեղ է ծառայում։ Մի վեց ամսից ինքն էլ Արցախ կգնա։ Բայց արցունքոտած աչքերով ստատուսներ ու եռագույնոտ նկարներ լայքելու փոխարեն կարող ենք բոլորով երազանք պահել, որ մեր բոլոր-բոլոր զինվորները շուտ ու անփորձանք վերադառնան, ու որ մեր հայրենիքի սահմանները այնքան խաղաղ լինեն, որ «սահման» կամ «պոստ» բառերն ասելիս ոչ մեկիս ոտքերը չթուլանան։ Դու միայն անկեղծ սրտով ցանկացիր դա, որովհետև, գիտե՞ս՝ երազանքների կատարման լիքը լեգենդներ են հայտնի, բայց բոլոր դրանք մի ընդհանուր բան ունեն՝ կապված հավատալու հետ։ Իսկ որ մի ամբողջ 17.am-ի լսարան, մարդ միաժամանակ նույն բանը ցանկանա, վստահ եմ՝ մի բան հաստատ դուրս կգա։ Խոսք տալի՞ս ես այսօր մի բան անել։ Ես, օրինակ, կեսգիշերին երազանք պահելուն եմ հավատում։ Իսկ դու աղոթիր, կամ լիցքեր ուղարկիր տիեզերք, կամ ոնց ուզում ես։ Ես՝ միաժամանակ բոլորը։

Դե, Դավո, Վահե, Մարատ, Մուշ, Սերյոժա ու Տիգրան ջաներ, չմտածեք՝ մի ամբողջ հանրապետական ցանց իր ընթերցողներով այսօր ձեզ համար երազանք է պահում ու աղոթում է։ Կարոտում էլ է։ Ձեզ լավ նայեք, առանց կատակի ու հայատառ՝ մեր զինվորներ։