Ըստ Հին Կտակարանի՝ մարդու անունը բացահայտում էր նրա էությունը: Օրինակ, եթե քո անունն Արտակ է, ուրեմն դու արագավազ ես, որովհետև պարսկերենից թարգմանած՝ «Արտակ» նշանակում է «արագ»: Հայ առաքելական եկեղեցին հերքում է այն վարկածը, որ մարդու անունը կարող է ազդել մարդկային ճակատագրի, բնավորության ձևավորման և բախտի վրա: Բայց փաստում է, որ մարդու անունը կարող է ազդեցություն ունենալ մարդու վրա, եթե նա թույլ է տալիս, որովհետև անունը մարդու էությունը բացահայտողն է: Օրինակ, երբ ինչ-որ մեկը բողոքում է՝ ասելով, որ իր անունը գեղեցիկ չէ, կամ հնչեղությունն իրեն դուր չի գալիս, դա կարող է սխալ անդրադառնալ մարդու վրա: Այնուամենայնիվ, եթե քո անունը Աղապարոն, Բարիխաթուն կամ Մորեհամ է, ապա դու պետք է սիրես այդ անունը և հաճախ հպարտանաս, որ ունես յուրահատուկ անուն: Միշտ պետք է սիրել անունը և թուլ չտալ, որպեսզի այն սխալ հոլովվի, որովհետև այն մարդու էությունը բացահայտողն է: Օրինակ՝ ես շատ եմ բարկանում, երբ անունս սխալ են հոլովում: Երբ ինձ սխալ են դիմում, չեմ զլանում և մի քանի անգամ բացատրում եմ, որ հայոց լեզվում բառը կրճատվում է մինչև ձայնավորը (հերքելով անվանս սխալ կրճատումը), իսկ հետո պահանջում եմ, որ եթե հայոց լեզու չգիտեն, թող ամբողջական անունով ինձ դիմեն: Ես ունեմ իրավունք պահանջելու, որ դիմացինս ինձ ճիշտ դիմի: Դա նույնն է, երբ մտնես խանութ՝ հավկիթ գնելու, ասես. «Երկու հատ հավ տվեք»: Մեզ չեն տա հավկիթ, կտան հավ: Որովհետև հավի ու հավկիթի միջև տարբերությունը շատ մեծ է: Ճիշտ է, գիտնականները չեն պարզել՝ սկզբից հա՞վն է եղել, թե՞ հավկիթը, բայց, այնուամենայնիվ, իրերը պետք է կոչել իրենց անուններով: Եթե քո անունը Կարեն է կամ Կարինե, թույլ մի տուր, որ քեզ ասեն «Կար»: Թող տանջվեն ու տառապեն, բայց ի վերջո ասեն Կարինե կամ Կարեն: Չէ՞ որ երբ ծնվել ես, քեզ այդպես են անվանակոչել: Ինչի՞ պիտի թույլ տաս՝ անունդ աղավաղեն: Ես ուրախ եմ, որ անունս Վալենտինա է, որովհետև սիրելով անունս՝ ես սիրում եմ առաքելությունս և բացահայտում եմ էությունս իմ կյանքում:

Հ. Գ. Նյութը գրելու ընթացքում հիշեցի ընկերներիցս մեկին, որը չի սիրում, երբ իրեն ամբողջական անունով են դիմում՝ ասելով, որ այդպես կոպիտ է հնչում: Ուզում եմ ավելացնել, որ ամբողջական անունով դիմելիս կոպիտ հնչելու խնդիր չկա, քանզի կարճ դիմելաձևով էլ կոպիտ հնչեցնելու հնարավորություն կա:

Երբ փոքր էի, երազում էի կախարդական փայտիկ ունենալ, որպեսզի առվակների ջուրը դարձնեի նարնջի հյութ, տերևները՝ գունավոր կոնֆետներ, քարերը՝ պաղպաղակներ, իսկ անձրևի փոխարեն քաղցր բամբակներ տեղային:

Երբ մի փոքր էլ մեծացա, կախարդական փայտիկ էի ուզում՝ մաթեմատիկայի դասին իմ փոխարեն ուրիշին նստեցնելու համար:

Հիմա, երբ արդեն դեպի կյանք ոտք դնելու ճանապարհին եմ, ինքս ինձ հարց եմ տալիս, թե արդյոք ի՞նչ կցանկանայի փոխել, եթե ունենայի նման հնարավորություն:

11 տարեկան էի, երբ իմացանք, որ տատիկիս ու պապիկիս ապրելու շատ քիչ ժամանակ է մնացել: Ես այդքան էլ գիտակից չէի այդ ժամանակ և չէի հասկանում պահի լրջությունը:

12 տարեկան էի, երբ 17 օրվա ընթացքում կյանքին հրաժեշտ տվեցին տատիկս ու պապիկս:

Ինձ համար դժվար էր, սարսափելի դժվար:

Մայրս կորցրել էր հորը, հայրս՝ մորը:

Մեր ընտանիքում իսկական ողբերգություն էր:

Արդեն հինգ տարի է անցել, մենք շարունակում ենք ապրել, ապրել առանց նրանց, ապրել ինչ-որ չափով կիսատ:

Գիտե՞ք, տատիկս ուսուցչուհի էր, այն էլ՝ մաթեմատիկայի:

Տատս ինձ համար կնոջ լավագույն իդեալն էր: Մեր տան խաղաղությունը:

Պապիկս օրինակ էր ինձ համար, օրինակ այս կյանքում արժանապատիվ ապրելու համար:

Կյանքիս լավագույն մարդիկ ինձ մենակ թողեցին, երբ ես դեռ չէի էլ հասցրել նրանց պատմել, թե ինչքան հպարտ էի իրենց թոռնուհին լինելու համար: Կախարդական փայտիկ եմ ուզում, ուզում եմ փոխել այս կյանքում մի բան. ուզում եմ նրանք, ովքեր երկնքում են, հետ վերադառնան:

-Հարո՛ւթ, ինչ-որ նորություն կա՞ աշխատանքիցդ:

-Չէ, դեռ մերժում եմ ստանում ամեն տեղ: Անգամ զինգրքույկիս չեն նայում: Օ՜ֆ, չգիտեմ վերջը ինչ ա լինելու:

Միշտ հպարտությամբ եմ խոսում լավագույն ընկերներիս մասին: Հարութը ապրիլյան պատերազմի մասնակից է, բայց դժվար է նրա բերանից որևէ խոսք քաշել պատերազմի մասին, որովհետև այնտեղ կորցրել է իր մանկության ընկերներից մեկին: Երբ առաջին անգամ փորձեցի տեղեկություն ստանալ, հազիվ լսելի ձայնով ասաց.

-Գրկումս էր, երբ վերջին երեք անգամ շնչեց: Կորցրի նրան:

Պատերազմից հետո կյանքին այլ աչքերով է նայում: Երբ սարսափելի իրադարձություններ եմ պատմում, սառած հայացքով նայում, ոչինչ չի ասում: Տխուր հարցնում եմ.

-Բա չվախեցա՞ր:

-Ինչի՞ց:

-Դիակներից:

-Ըհըն:

Հիմա աշխատանք է փնտրում: Ո՞ւմ են պետք զինգրքույկը, դիպլոմն ու մեդալը: Հնարավորություն ունի երկրից ընդմիշտ գնալու և կյանքը վայելելու, բայց «գլխի այծերը» չեն թողնում.

-Հա՛ր, քո տեղը լինեի, կգնայի ԱՄՆ ու ոչ էլ հետ կգայի: Կսովորեի, կաշխատեի ու անհոգ կապրեի:

-Բա երկի՞րդ: Ո՞նց հեշտ թողնեմ գնամ: Էս երկրի սահմանը պահելիս ձմռանը նեղություն ու անքնություն եմ քաշել, էս երկրի համար լավագույն ընկերոջս կորցրի: Ո՞ւ: Հայրենիքիս քաղցրությունը ԱՄՆ-ում հնարավորություն կունենա՞մ զգալու:

-Հարո՛ւթ, հայրենասիրական պաթոսի ժամանակը չի: Գնա, սովորիր, աշխատիր ու ապրիր: Տեղավորվի, ինձ էլ կկանչես:

Անկեղծ ասած՝ հասկանում եմ Հարութին: Տարիներ առաջ շատ էի մտածում արտասահմանում ապրելու մասին, բայց հիմա կյանքս Հայաստանից դուրս չեմ պատկերացնում: Լավ երկիր է, թե վատ՝ իմն է: Բայց ես էլ եմ ուզում, որ ընկերներս լավ ապրեն, լավ աշխատանք ունենան: Այդ խոսակցությունից հետո պիտի խոսեի մյուս ընկերոջս՝ Ռուբենի հետ: Նա էլ է քառօրյայի մասնակից, բայց դեռ սովորում է ԵՊՀ-ում: Ռուբենին բոլորն են ճանաչում, անսպառ տաղանդով երիտասարդ է: Հպարտանում եմ, երբ ամեն անգամ խոսում եմ նրա մասին՝ վերջում հավելելով՝ լավագույն ընկերներիցս ա, բա՜:

-Ռուբ, ի՞նչ արեցիր:

-Չգրեցին:

-Ո՞նց:

-Դե, ասացին, որ չեն գրի զինգրքույկումս, թե ապրիլյան պատերազմի մասնակից եմ: Դիմել եմ արդեն նախարարություն, ասել են՝ մինչև օգոստոսի 15-ը կլինի, բայց չեմ հավատում:

-Լավ չի:

-Աչքերս ապշահար չռել էի: Հիշեցի, ոնց էի պայթյունից հետո հայտնվել հիվանդանոցում:

-Բայց ի՞նչ են ասում:

-Ասում են՝ դու կռիվ արե՞լ ես:

-Ախր, դրանց ձեռքը կջարդվի՞, որ գրեն: Անգամ մանրամասն փաստերն եք ներկայացրել:

-Չգիտեմ, բայց վարձիս օրը մոտենում ա: Ուզած-չուզած 500 հազար դրամն առանց զեղչելու պիտի մի ձև մուծեմ:

Մի ընկերս ունի զինգրքույկ, որի մեջ նշված է իր մասնակցությունը ապրիլյան պատերազմին, բայց օգուտ չունի, իսկ մյուս ընկերս պայքարում է ունենալու համար՝ հուսալով, որ անպայման դա կլուծի իր ֆինանսական խնդիրները: Ինձ մնում էր միայն վերադառնալ տուն և ողջ երկար ճանապարհի ընթացքում լավ խորհել: Գուցե մի նոր բան մտածեմ:

Վեդու համայնքապետարանը «Մաքուր Հայաստան» ծրագրի շրջանակներում կազմակերպել էր համադպրոցական շարադրության մրցույթ՝ բնապահպանական խորագրով: Ծրագրին մասնակցում էին Վեդիի 3 դպրոցների շուրջ 30 աշակերտներ, այդ թվում նաև ես: Հունիսի մեկին Վեդու քաղաքապետ Վարուժան Բարսեղյանը ամփոփեց մրցույթի արդյունքները: Եվ իմ շարադրությունը համարվեց լավագույնը:

Ստորև ներկայացնում եմ:

«Սովորականի պես դուրս եմ գալիս սենյակից, բացում պայուսակս ու դասավորում տետրերս՝ ինքս ինձ հետ խոսելով. «Սա մեկ, սա երկու, ձևավաբանությունը դրել եմ…»:

Դուրս եմ գալիս տնից ու քայլերս ուղղում դեպի ուսուցչուհուս տուն՝ պարապմունքի:

Ընդմիջման ժամանակ ուսուցչուհիս ասաց, որ դպրոցում հանձնարարված է շարադրություն գրել մրցույթի մասնակցելու համար:

Անմիջապես միտքն ինձ հետաքրքրեց, ու ես մոռացա պարապմունքի մասին:

«Պահպանել բնությունը, չաղտոտել այն»: Մտքումս միայն այս տողերն էին, ու ակամա սկսեցի պատկերացնել աշխարհը՝ ծառերը, ծաղիկներն ու խոտերը, անգամ հողն ու ջուրը:

Բնությանը, ինչպես մարդկանց ու կենդանիներին, անհրաժեշտ է որոշակի խնամք ու հոգատարություն: Բայց արդյո՞ք մենք երբևէ մտածում ենք մեր հոգու բնության խնամքի մասին. այն բնության, որը փոքրիկ պարտեզի տեսքով ապրում է յուրաքանչյուրիս հոգում՝ մեր ծննդյան առաջին րոպեից:

Երբ մենք առաջին անգամ ժպտում էինք, մեր հոգու այգեպանն այնտեղ տնկեց առաջին շիվերը, որոնք սկսեցին մեծանալ մեր յուրաքանչյուր ժպիտի, ուրախ հայացքի ու լավ արարքի շնորհիվ:

Առաջին անգամ, երբ խոսել էինք փորձում, այդ շիվերն արդեն դարձել էին փոքրիկ ծառեր, որոնք ծաղկեցին:

Երբ մայրիկն օգնում էր առաջին քայլերն անել, ծառը պտուղներ տվեց:

Պարտեզն օր օրի մեծանում էր, ծաղկում ու գեղեցկանում, մինչև այն օրը, երբ մենք սկսեցինք գիտակցաբար ու անգիտակցաբար վիրավորել դիմացինին: Մեր յուրաքանչյուր վատ խոսք, արարք ու շարժում կոտրում, պոկոտում ու տգեղացնում է մեր հոգու մատղաշ ծառերը:

Պատկերացրեք, եթե ամեն օր մեր բակի ծառից մի ճյուղ պոկենք, արդյունքում ոչինչ չի մնա, չէ՞: Ապա ինչո՞ւ ենք մոռանում մեր հոգու բնության խնամքի մասին:

Եթե յուրաքանչյուր մարդ պատասխանատվություն ունենա սեփական բնության նկատմամբ, ապա շրջակա աշխարհին նույնպես կվերաբերվի խնամքով»: