aniharutyunyanarm

Այսպես չեն լքում գյուղը

Կարող է թվալ, թե գյուղում ապրողներից շատերը երազում են տեղափոխվել քաղաք, ավելի լավ կլինի՝ մայրաքաղաք, բայց այդպես միայն թվում է առաջին հայացքից։

- Ես կվարտիրայի մեջ չեմ կարա ապրեմ, բա մարդ սեփական հայաթ չունենա՞։ Երբ ուզես` դուրս գաս, հարևաններիդ հետ խոսես, արևին նստես, ամեն դուրս գնալուց չզարդարվես, սիրուն շորեր չհագնես։ Չէ, իմ շունչը կկտրվի։

Այսպես վստահ գյուղը չի ուզում լքել Սարոն։ Հողի հետ կապված մարդու համար բարդ է գնալ ու փակվել քաղաքում, այդպես են մտածում գյուղում։ Տանջանքն այստեղ հատկապես գյուղական գործերով զբաղվող մարդու համար շատ է, ոչ ոք չի հերքում, բայց զարմանալի պնդաճակատությամբ բնության հետ կռվող ու ընկերություն անող մարդիկ չեն ուզում հեռանալ։ Սարոյին Գոհարը՝ կինն է միշտ հակադարձում․

- Է՜, ախր, դու ի՞նչ ես հասկանում, կվարտիրան ձմռանը տաքացնելը հեշտ ա, մի քիչ վառում ես, վերջ, իսկ էս գյուղի մեծ տները առավոտից իրիկուն տաքացնում ես, էդքան փող ես ծախսում, էլի ցուրտ ա։ Հեսա Նարեկին որ ամուսնացրինք, գնալու եմ Երևան, իրանց հետ ապրեմ։

- Ինձ չսպառնաս, է, գնում ես` գնա, ես ստեղից ոչ մի տեղ եկողը չեմ։

Սարոն վեր է կենում արևի հետ ուղղությունը միշտ փոխող փոքրիկ, ինքնաշեն աթոռից, ծանր հոգոց է հանում ու գնում Գևորգենց բակ, որտեղից շինարարության ձայներ են գալիս։ Գևորգն ամբողջ տունը քանդել ու վերանորոգում է, երբեք չի ասել՝ ուզում է գյուղո՞ւմ ապրել, թե՞ գնալ քաղաք, բայց տունը սարքելու գործընթացն ամեն ինչ իր տեղն է գցում։ Գյուղում, երբ հարևաններից որևէ մեկը վերանորոգում է տունը, բոլորն իրենց պարտքն են համարում գնալ, տեսնել՝ ինչ կա-չկա, ինչպես են ընթանում գործերը, օգնել պե՞տք է արդյոք։ Ու այդպես Գևորգենց տան փոքր միջանցքներում ավելի շատ հարևան կա, քան շինարար։

- Բայց էս զալը մեծ ա, ինչի՞ չկտրեցիք, երեխեքին սենյակ կլիներ։ Իսկ էս պատերի գույնը վերջնակա՞ն ա, հա՞, հըմմ…

Խորհրդատուների պակաս Գևորգը չունի, օգնողների էլ։ Լավ չէ, երբ հարևաններդ ու համագյուղացի ընկերներդ կյանքի մեծ մասը Ռուսաստանում են աշխատել, բայց լավ է, երբ կարող ես ցանկացածին զանգել ու խնդրել վերանորոգման ընթացքում որևէ հարցով օգնել։ Ու աշխատանքները վերածվում են տոնի․ առանց Հրաչի թորած տնական օղու սեղան չեն նստում, օրվա կեսից արդեն բոլորի քեֆը լավ է, մի քանիսը երգելով են գործ անում, օրվա ավարտին արդեն սկսվում է ամեն օրվա «ուրախությունով լինի»-ն։ Այդպես են գյուղում տուն վերանորոգում։ Այդպես էլ հանգիստ, առանց ավելորդ խոսքերի գյուղից չեն գնում։ Բայց նաև լավ օրից չէ, որ մարդիկ գնում են գյուղից։ Աշխատանք, ապագա, սեր են փնտրում քաղաքում ու երկրից հեռու։ Իսկ կգտնե՞ն, վստահ չեն, իրենք էլ չգիտեն, բայց գնում են, հույս ունեն։ Կարո՞ղ ես մեղադրել մարդուն արդյոք իր բակն ու մեծ, ձմռանը սառը տունը թողնելու համար, չեմ կարծում։

- Բարի լույս, դե, մի հատ կոֆե տվեք, խմենք, սկսենք էս ներկը, – ամեն առավոտ գալիս է Սամվելը։ Գևորգի մանկության ընկերն է, երիտասարդության տարիներին տան պատերն իրենց ձեռքերով են շարել, այսքան տարի անց հիմա պոկում են իրենց փակցրած պաստառներն ու նոր շունչ տալիս պատերին։ Գևորգն ասում է՝ երանի մեր դեմքի կնճիռներն ու սպիտակ մազերը փոխելն էլ էսքան հեշտ լիներ։

Իրենց ընկերության սենտիմենտալն էր Գևորգը դեռ մանկուց։ Սամվելն էլ կատակասերն է, ասում է` Գև ջան, արի էս ներկից մազերիդ էլ քսեմ, աչքերիդ գույնի հետ կսազի: Գևորգը ներողամտաբար է նայում Սամվելին, որի գլխին կարգին մազ էլ չի մնացել, իրենը գոնե միայն սպիտակել է: Ու օրվա բացվելու հետ կրկին հավաքվում են ընկերներն ու հարևանները, կեսը` օգնելու, մյուս կեսը` Հրաչի օղու համար: Էդպես են գյուղում տուն վերանորոգում ու ցանկացած իրադարձություն կիսում` հարևաններով, ընկերներով, իրար ձեռք մեկնելով, ամեն մեկը խորհուրդ տալու իր պարքը կատարելով:

Էդպես չեն լքում գյուղը Գևորգը, Սարոն ու անգամ տղայի ամուսնանալուն սպասող Գոհարը:

hayarpi asatryan

Եվ ոչինչ էլ նույնը չէ

Պատմությունը կրկնվեց. իսկ աշխարհը, աշխարհը լռեց կրկին, լռեց իրեն բնորոշ յուրահատուկ ձևով, արդյունքում` մնացին միայն մեզ ապրել պարտավորեցնող հազարավոր անավարտ ճակատագրեր։ Դժոխային այս իրականությունից ենթագիտակցորեն խույս տալով, մտքերիս փոթորկոտ ծովում լողում եմ դեպի պատրանքների մեջ անցկացրածս կյանքի այն հատվածը, որտեղ «խաղաղություն» բառը ցանկություններիս վերջին ցուցակում էր, կյանք, որտեղ հերոսները միայն կինոներում էին, այնինչ իրական կյանքում այնքան հերոսներով էինք շրջապատված, որոնց պատերազմը խլեց, տարավ անվերադարձ, ինչպես ոռնացող ուժգին փոթորիկը արմատախիլ կաներ նորաբողբոջ այն ծաղիկին, որը դեռ փթթելու այնքան ցանկություն ուներ։

Ասում են՝ իմացյալ մահը անմահություն է, բայց, գրողը տանի, մեզ այդքան անմահներ պետք չէին… Մեզ, այսքան ցավից խելագարված, արյունի ծարավ վիրժառուներ պետք չէին: Եվ ոչինչ էլ նույնը չէ, բակում անվերջ վազվզող Չալոն կարծես երբեք չհանձնվելու նպատակով անվերջ փնտրում է իր տիրոջը, իսկ կարոտով որդուն սպասող ժպտուն դեմքով այդ կնոջ զվարթ աչքերը այժմ երկար տառապելուց հետո ցավից թորշոմած և կնճռոտված նայում են երկնքին, գուցե երկնային արդարություն ակնկալելու սպասումով…

Սա վատագույններից վերջինն էր, որ կարող էր պատահել: Սա պատմության ապտակն էր կրկին ու կրկին անգամ, սա մի նոր պայքարի սկիզբն է, և սա չավարտաված պատերազմ է։

Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին

Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին այցելելիս, այցելեք նաև «Ալեք և Մարի Մանուկյան» Գանձատուն, Ռուբեն Սևակի անվան թանգարան և Մկրտարան:

Գանձատանը պահպանվում են ինչպես Հայ Առաքելական Եկեղեցու, այնպես էլ համաքրիստոնեական նշանակության սրբություններ, սրբերի մասունքներ, տարբեր դարերի հայ կաթողիկոսների հանդերձանքներ, խաչվառներ, ծաղկած մագաղաթներ և այլ հոգևոր գանձեր։

Naira Gukasyan

Անքեզ օրեր են առանց մենքի

Անքեզ օրեր են,

և առանց «մենք»ի։

Դատա՜րկ ժամեր են

ակնթարթներս՝

քանի դեռ չկաս։

 

Սոսկալի է, որ

օրս անգամ չի սոսկում

դեռ այն մտքից, որ

չե՜ս էլ լինելու…

 

Անքեզ օրեր են,

որ դեռ գնալով

դա՛ր են կոչվելու…

 

Բայց ես ուզում եմ,

որ ինձ վիճակվի

պահի արվեստը։

Գե՜թ մեկ անգամ…

aniharutyunyanarm

Կարևորը

Գյուղում, եթե ուշադիր շուրջդ նայելով չքայլես, փոփոխություններ չես նկատի: Եթե ուշադիր չնայես Գևորգենց բակին, դարպասի նոր գույնը գուցե չնկատես, տասնամյակներով կանգնած հսկա թթենու բացակայությունը կնկատես միայն արևից այրվելիս: Գևորգին, եթե հեռվից նայես, հազիվ թե փոփոխություն նկատես. շորերը նույնն են, քայլվածքը մի քիչ ավելի խոնարհ` դեպի գետինը, դեպի հողը, որի վրա տարիներ շարունակ կռացած է ու տեսնում է ամենից շատ:

Երբ գյուղ ես գալիս միայն երեկոյան մթին ու տանեցիներին տեսնել ես հազիվ հասցնում, փոփոխություններ երբեք չես զգա: Գևորգին դեռ տեսնում եմ մանկության աչքերով, պապիս մոտ ընկերն է ու անընդհատ մեր բակում է, մեկ-մեկ էլ պապս է էնտեղ: Պապս ջահել է, հայրս էլ 19 էր` եղբայրս ծնվեց, պապիս ընկերներն էլ մեծ չէին, ու ես նրանց հիշում եմ առույգ, առանց սպիտակ մազերի ու կնճիռների: Երբ ես մեծացա, իրենք էլ, սկսեցին մեր բակ չգալ, գնացին երկրից, իրենց մեծանալը ես չտեսա, ու մնացին հիշողությանս մեջ պապիս` անկնճիռ ու սևահեր ընկերները:

Ինձ թվում էր` գյուղում փոփոխություններ չեն լինում. ովքեր չեն մահանում, միշտ մնում են մանկությանս հիշողությունների տեսքով, իրենց նույն բակում, նույն բազկաթոռին ու նույն շորերով: Հազվադեպ եմ դուրս գալիս գյուղում քայլելու: Քայլելն էլ երբեք աննպատակ չի լինում. պատճառը խանութ գնալն է: Գյուղում զբոսնելն ընդունված չէ. դաշտերում քայլելու շատ ժամանակ ունեն, երեկոն էլ հանգստինն է: Խանութի բակում Գևորգին տեսա: Մթությունից ու կարճատեսությունիցս ճիշտ կլինի ասել` նկատեցի, որ ինքն է: Բարևեցինք իրար: Պապիս ընկերներից իմ սիրելին է, միշտ ջերմ, հարգանքով:

Ներս մտա լուսավորված խանութ, Գևորգն էլ եկավ, կանգնեց կողքիս` դրամարկղի մոտ, նորից հարցրեց` լա՞վ ես, Անի ջան, բարձրացրի հայացքս` պապիս սևահեր ու անկնճիռ ընկերոջը տեսնելու. աչքիս առաջ կնճիռներն էին, սպիտակ մազեր: Շփոթվեցի, մի պահ առևտուրս մոռացա: Գյուղի գլխավոր փոփոխությունը մի վայրկյանում նկատեցի, հասկացա, որ դա բնավ ասֆալտը չի լինելու, ավելի շատ լուսավորությունը` նույնպես: Մարդիկ են գյուղի գլխավոր փոփոխությունը, նրանց վրա ես զգալու, ինքդ քո վրա ես զգալու, մանկությանդ մարդկանց ծերանալով ես զգալու: Հետո արդեն հորդ ու իր ընկերների ծերանալով ես զգալու: Ու ասֆալտն ու նոր տները գուցե երբեք  էլ չտեսնես. փոփոխությունը մարդկանց վրա ես զգալու:

Առանց քեզ

Եթե իմանայի, որ պետք է ստիպված լինեմ  քեզանից այսքան հեռու ապրել, ամեն օրս, ամեն րոպես քեզ հետ կանցկացնեի….

Ապրում եմ, բայց կիսամարդ դարձած։

Երանի հնարավորություն լիներ երազները իրականություն դարձնել, այդպես ես ոչ մի օր քեզանից հեռու չէի մնա…

Ամեն օրս դու ես… Օրս քո անունը տալով եմ սկսում և վերջացնում, քո անունը տալով…  Եթե հանկարծ գիշերները վատ երազից արթնանում եմ, էլի քո անունն եմ տալիս…

Ես երազկոտ չէի, բայց հիմա ամեն պահ երազում եմ քեզ տեսնելու ու քեզ գրկելու մասին, Նոր…

Ամեն օր երազներումս դու ես, ասում եմ` ամեն օր երազումս Նորոյին եմ տեսնում, ասում են` քեզ շատ է կարոտել, դրանից է…

Երանի այդպես լինի, երանի դու ապրես… Ապրիր, բայց ոչինչ, համաձայն եմ, մի կարոտիր ինձ…

Ես պատրաստ չէի քեզանից այսքան հեռու լինել, իմ մի մասնիկ, իմ հարազատ:

Բոլորի համար 2020-ը վատ տարի էր, բայց ինձ համար լավագույն տարիներից մեկն էր (իհարկե, մինչև պատերազմը), որովհետեւ 2020-ում ես ու Նորոս ավելի լավ էինք լեզու գտնում իրար հետ…

Ու ոնց մայրս է ասում. մեր Աստվածը մեծ է, հաստատ մի լավ լուր կստանանք։

Դու կա՛ս, դու ապրում ես քո հերոսի կոչումով:

Դու պե՛տք է գաս ու էլի լցնես մեր օրերը քեզանով, պե՛տք է էլի զորամասիդ ԿՅԱԺ մականունը կրողը լինես…

 

Նվիրվում է քառասունչորս օրյա պատերազմում անհետ կորած Նորայր Նահապետյանին՝ քրոջից:

Հատիկ

Հովհաննես Հովհաննիսյան

Հատիկ

 

Լույսը բացվում է. շուտ արտը գընամ.

Պատռեմ սուր խոփով ես կուրծքը հողի.

Իմ սիրո՛ւն հատիկ, քեզ նորան պահ տամ

Մինչև օրերը ամռան արևի։

 

Թաղեմ քեզ, հատի՛կ, և դարդըս քեզ հետ.

Թե Աստված ուզեց, դու կանաչեցիր,

Թող դարդըս մեռնի գետնի տակ անհետ,

Դու ինձ մխիթար կրկին տուն դարձի՛ր։

 

Եվ ջերմ աղոթքով Տիրամոր առջև

Ես մոմ կըվառեմ, ես խունկ կըծըխեմ,

Որ քեզ պարգևե մի առատ անձրև,

Որ քեզ միշտ սիրով նայե խնդադեմ։

 

Բայց թե այդ շնորհին մեղքերիս համար

Արժանի չլինիմ, ծով կըդարձնեմ

Ես տաք քրտինքը ճակտիս արևառ,

Որ քեզ, իմ հատի՛կ, ծարավ չըթողնեմ։

 

Ծըլի՛ր, կանաչի՛ր, ոսկե սավանով

Ծածկի՛ր իմ արտը ողջ ալեծածան,

Նոր այն ժամանակ անուշ շրշյունով

Տո՛ւր ջարդված սրտիս մի քուն հանգստյան։

Ես Հերոսի քույր եմ

Ես Հերոսի քույր եմ  ու այսօր ուզում եմ խոսել եղբորս մասին:

Նորայր Նահապետյանը եղբայրս է:  Բնավորությամբ շատ բռնկուն, բայց միաժամանակ, շատ ընկերասեր, բոլորի կողմից շատ սիրված և հարգված է:

Բարձրահասակ, ամրակազմ, թիկնեղ, շագանակագույն աչքերով, շիկահեր, գեղեցկադեմ երիտասարդ է եղբայրս:

Նորայրս ծնվել է 1997թ.-ի հունվարի 4-ին: Սովորել է Հացիկի միջնակարգ դպրոցում:

Ուսումն ավարտելուց հետո մեկնել է  զինվորական պարտքը տալու հայրենիքին: Ծառայել է Արցախի Հանրապետության Հադրութ քաղաքում։ Եղել է կարգապահ, օրինակելի զինծառայող,  արժանացել է բազմաթիվ շքանշանների և պատվոգրերի, ստացել է ավագ սերժանտի կոչում և սիրվել հրամանատարների ու իր ենթակաների կողմից:

Եղբայրս մասնակցություն է ունեցել Ապրիլյան քառօրյա պատերազմին։

Երկու տարի ծառայելուց հետո անցել է պայմանագրային զինծառայության Արմավիրի՝ Մարշալ Բաղրամյանի անվան զորամասում որպես ավագ սերժանտ:

Եղբայրս ամուսնացած է, ունի  2 տարեկան դուստր, իսկ տղան դեռ չի ծնվել:

IMG-0814

Մասնակցել է քառասունչորս օրյա պատերազմին, ցուցաբերելով կարգապահություն և քաջություն, ստացել է լեյտենանտի կոչում և տեղափոխվել կռվի դաշտ՝ հայրենիքի սահմանները պաշտպանելու: Մարտեր է տարել կռվի թեժ կետերից մեկում՝ Կուբաթլուում:

Եղբորիցս արդեն բավական ժամանակ է լուր չունենք: Վերջին անգամ մեզ հետ կապի է դուրս եկել հոկտեմբերի 21-ին։ Շատ պատմություններ ենք լսել նրա զոհվելու կամ գերի ընկնելու մասին, սակայն դեռևս ոչ մի հիմնավոր ապացույց չունենք: Հույսը չկորցնելով դեռ սպասում ենք նրա վերադարձին:

Կարևոր չէ, թե ինչ են խոսում եղբորս մասին, մեկ է, ես հավատով սպասում եմ նրա վերադարձին և գիտեմ, որ կգա:

Կարոտել եմ… Կարոտել եմ մեր կռիվները (էդ նորմալ է, չկան քույր-եղբայրներ, որ չկռվեն): Ուզում էի բանակի 2 տարին շուտ անցներ, որ գար ու էլի կռվեինք: Կռվում ենք, էլի կռվում ենք, բայց արդեն քաղցր են թվում մեր կռիվները… Նայում եմ իր պատվոգրերին, նայում եմ իր շքանշաններին ու ինքս ինձ ասում` այ, էս պատվոգրից մի հատ էլ պիտի իմ անունով լինի, հենց Նորոյինի կողքին… Ուզում էի ես էլ սովորել Վազգեն Սարգսյանի անվան վարժարանում, ոնց ինքը…

Անվերջ կարող եմ խոսել իր մասին, դա իր հանդեպ ունեցած իմ անսահման սիրուց, հարգանքից ու իրեն ունենալու հպարտությունից  է: Բառերս չեն հերիքում, որ նկարագրեմ` ինչ է կատարվում  իմ ներսում… Բառերս չեն հերիքում նկարագրելու անսահման սերս եղբորս հանդեպ… ՀԵՐՈՍ… Այս բառը ցավ է պատճառում ինձ արտաբերելիս, բայց ավելի շատ հպարտություն եմ զգում լսելիս:

Չեմ ասել երբեք, բայց հիմա կասեմ. սիրում եմ քեզ, Նոր, սիրում եմ քեզ,  ախպերս… Գիտեմ, որ կաս… Կաս ու ապրում ես… Սպասում եմ քեզ… ԿԳԱՍ… Կգաս հաղթանակած… Դու միշտ հաղթել ես… Դու կնոջդ  սիրտն ես գրավել, պատերազմը հաղթելը քո համար ինչ է… ԿԳԱՍ…

Ու ես նորից գրում եմ քո մասին։

Ինչքան էլ խոսեմ, ինչքան էլ պատմեմ քո մասին, մեկ է, քիչ է, Նոր… Դու ուրիշ ես, դու միակն ես ու հենց իմ եղբայրը: Կներես, որ չեմ լսել քեզ,  ջղայնացրել եմ, ու կներես ինձ, որ ես հիմա տանը տաք ու հանգիստ նստած եմ, իսկ դու, չգիտեմ, թե ուր ես, բայց գիտեմ, որ կաս ու գալու ես, սիրտս զգում է…

Հա, կարոտել եմ, անսահման կարոտել եմ քեզ, բայց ոչինչ, մի քիչ էլ, ու դու կգաս, հաստա՛տ կգաս… Նոր, կյանքում չէի մտածի, որ կերազեմ գոնե մի րոպեով ձայնդ լսելու, քեզ գրկելու մասին, բայց հիմա պատրաստ եմ ամեն ինչ տալ, մենակ թե ձայնդ գոնե մեկ րոպեով լսեմ:

Երեք ամիս է արդեն, որ տանը չես, բայց ես հույսս պահում եմ իմ մեջ ու գիտեմ, որ կգաս: Նորից պատկերդ է աչքերիս առաջ ու հավերժ կմնա, նորից կարոտ, նորից հուշեր ու նորից երազանքներ, իմ հերո՛ս, դու ինձ առանց քեզ չես թողնի…