Կասկադը Երևանում ինձ ամենահարազատ վայրերից է միշտ եղել: Իսկ մայիսից սեպտեմբեր ամեն ամսվա վերջին ուրբաթ օրը այն դառնում է նաև ամենասիրելին՝ չնայած մարդաշատությանն ու աղմուկին: Այդ օրերին Կասկադը վերածվում է մի խաչմերուկի, որտեղ «բախվում» են ժամանակակիցն ու հին ազգայինը՝ ազգագրական երգն ու պարը: Արդեն երկու տարի է, ինչ ես նույնպես մասնակից եմ դառնում ամենամսյա այս տոնին, որն իրար շուրջ է հավաքում թե՛ արտաքնապես, թե՛ կենսակերպով ու թե՛ էությամբ ամբողջապես տարբեր մարդկանց, որոնց միավորում է միայն մեկ բան՝ սերը հայկական մշակույթի հանդեպ: Ինչո՞ւ չնշեցի միևնույն ազգային պատկանելիությունը: Որովհետև, ի ուրախություն ինձ, ամեն ամիս կտրուկ աճում է նաև այն զբոսաշրջիկների թիվը, ովքեր այդ օրերին գալիս են Կասկադ ու այնպիսի մեծ ոգևորությամբ են փորձում սովորել հայկական ազգագրական պարերը, որ ինքդ ես ամաչում, երբ հասկանում ես, որ դու էլ լավ չես տիրապետում դրանց:

Ես ինքնուս եմ: Պարերը սովորել եմ ամեն անգամ Կասկադ գալով ու համառորեն փորձելով կրկնել կողքիններիս շարժումները, որոնց անընդհատ խանգարում էի իմ՝ պարել չիմանալով: Բայց չէ՜, այնտեղ ինձ հանդիպած մարդիկ միշտ այնքա՜ն բարեհամբույր ու պատրաստակամ են եղել՝ օգնելու սովորել պարերը, ու քաջալերել են, երբ ինչ-որ շարժում շարունակ չի ստացվել: Ու այդ հանգամանքն այն մագնիսն է, որ երկաթի նման ինձ ամեն անգամ ձգում, քաշում է դեպի Կասկադ ու նույնիսկ ոգևորում այնքան, որ երկու անգամ համարձակվել եմ ինձ հետ օտարերկրացիների բերելու: Այս տարվա վերջին բացօթյա համերգին՝ սեպտեմբերի 30-ին, թեև հետս դրսից հյուրերի չէի բերել, բայց այնքան էի հպարտանում, որ պարողների մեջ գրեթե ամեն երրորդը ծանոթ ու հարազատ էր՝ մեծամասամբ համալսարանից: Մինչդեռ վերջերս, երբ կրթական ծրագրի շրջանակներում հյուր էինք երկրի բարձրաստիճան պաշտոնյաներից մեկին, վերջինս պնդում էր, թե Հայաստանում Ֆրանսիական համալսարանը թեև տալիս է որակյալ մասնագիտական կրթություն, բայց կաղում է ռազմահայրենասիրական դաստիարակության հարցում: Այդ ժամանակ շատ տխրեցի այդ խոսքերից, բայց ոչ մի հակափաստարկ չկարողացա ներկայացնել: Իսկ հիմա վստահորեն կարող եմ ասել, որ մեր համալսարանը եթե չի գերազանցում, ապա գոնե չի զիջում մնացած բուհերին ռազմահայրենասիրական կրթությամբ: Չնայած՝ դա արդեն կարևոր էլ չէ…
Կարևորն այն է, որ ամսեամիս Կասկադում մարդիկ շատանում են, պարելու տեղը՝ փոքրանում, մթնոլորտը դառնում է ավելի ջերմ, իսկ ոգին՝ ավելի հայկական:

Ամենալավ ելքը լռությունն է

Արդեն աստիճանների վրայից լսում էի դասարանցիներիս ձայները, միաժամանակ կողքի դասարանցիների ձայները, երրորդ դասարանցիների բղավոցները, որոնք իրար հետևից վազում էին ու աղմկում: Մտնելով դասարան՝ երեխաների ավելի ուժեղացած ձայներին ավելացավ նաև գնդակի դոփյունը, որն աղմուկ առաջացնելով՝ ցատկում էր Ռաֆիկի և Դերենիկի միջև: Դասամիջոց էր… Հայոց լեզվի ու մնացած մյուս դասերի ընթացքում գնդակը դադարում է ցատկոտել, բայց երեխաների ձայները չեն լռում… Արդեն ամեն ինչից հոգնած՝ հասնում եմ տուն ու… Վերջապե՜ս, իմ սիրելի լռությունը: Այն շարունակվում է այնքան, մինչև քույրս որոշում է երաժշտություն լսել: Հետո մտածում եմ գիշերվա մասին ու հիշում, որ նորից միանալու է ինչ-որ մեքենայի ազդանշանը, դիմացի շենքից մի փոքրիկ շուն սկսելու է վնգստալ, և նրան են միանալու շենքերի բարեկեցիկ կյանք վարող ու փողոցում թափառող շները: Եվ միայն մեկ մխիթարանք կա. լինում են դեպքեր, երբ ես տանը գտնում եմ այդ լռությունը: Առաջին՝ երբ քույրս հասկանում է, որ ես սիրում եմ կատարյալ լռություն, ու անջատում է երաժշտությունը: Երկրորդ՝ երբ քույրս հոգնած է լինում և ուզում է լռության մեջ հանգստանալ:

Մարիամ Նալբանդյան, 12 տ.

***

Ուրիշ ժամանակներ

Չգիտեմ ինչու, բայց ես միշտ շփվելու կարիք եմ զգում: Հատկապես շաբաթ, կիրակի օրերին և արձակուրդներին: Սովորաբար այդ օրերին ես բոլորից շուտ եմ արթնանում և, դեռ աչքերս չբացած, սկսում եմ հերթով արթնացնել իմ ընկերուհիներին: Գիտեմ, որ նրանք քնած են, և ես իմ զանգով արթնացնում եմ նրանց, բայց երբ հարցնում եմ. «Հո քնա՞ծ չէիր», քնաթաթախ ասում են.

-Չէ՛, արդեն ուզում էի վեր կենալ:

Դա արդեն սովորություն է դարձել:

Երբ սկսում է կոկորդս ցավել, հասկանում եմ, որ խոսել էլ չեմ կարող: Նստում եմ համակարգչի դիմաց, ինտերնետ եմ մտնում և սկսում լեզվիս տեղը մատներս աշխատեցնել: Կարող եմ ամբողջ օրն այդպես անցկացնել և չձանձրանալ: Մեկ-մեկ կարոտում եմ այն օրերը, երբ ընկերուհիներս էին ինձ համոզում, որ դուրս գամ զբոսնելու: Ժամերով այնպես էինք ծիծաղում, որ չէինք կարողանում կանգ առնել: Ժամանակն էլ այնքան արագ էր անցնում, որ թվում էր, թե հինգ րոպե ենք իրար հետ անցկացրել, ոչ թե հինգ կամ վեց ժամ:

Մի անգամ կենսաբանության ժամին իմացանք, որ երբ անընդմեջ ծիծաղում ես, և չես կարողանում կանգ առնել, պետք է ականջները պինդ փակել, որպեսզի չուշաթափվես: Ու երբ հերթական անգամ հավաքվել էինք և անընդմեջ ծիծաղում էինք, փորձեցինք իրար ականջներ փակել, բայց դա մեզ ավելի շատ զվարճացրեց:

Իսկ հիմա, ինչքան էլ իրար ինտերնետով գրում ենք և մեկ-մեկ էլ ծիծաղում, չենք լսում ծիծաղի ձայները: Արդեն հեռացել ենք իրարից: Հոգնել եմ նրանց համոզել հանդիպել, դրա համար էլ անում եմ այն, ինչ անում են իրենք: Ինձ էլ ոչինչ չի մնում. համակարգիչն ու հեռախոսը դարձել են իմ կյանքի անբաժանելի մասը, և արդեն ես եմ մերժում ընկերուհիներիս, երբ դուրս են կանչում…

Լուսինե Ալեքսանյան, 14 տ.

***

Ամեն օր նույնը

Լույսը բացվեց: Ես վեր կացա, լվացվեցի և գնացի դպրոց: Ինչպես միշտ, դպրոցում անցկացրի 7 դասաժամ: Տուն վերադառնալու ճանապարհին ընկերոջս հետ քննարկում էինք տարբեր թեմաներ: Տուն մտնելուց հետո ճաշեցի և նստեցի համակարգչի դիմաց: Մի քանի տնային անելուց հետո մի ֆիլմ դիտեցի և գնացի քնելու: Եվ ամեն օր նույնը. արթնանում եմ, գնում եմ դպրոց, գալիս եմ տուն, տնային եմ անում և քնում եմ: Ինձ պակասում են օրվա մեջ փոփոխությունները, ավել շատ հետաքրքրությունները և կյանքի այլ ընթացքը, թե չէ՝ այս կրկնությունից արդեն հոգնել եմ:

Նորայր Բարոյան, 14 տ.

***

Քնի անհագ ծարավ

Ինձ միշտ տանջել է քնի պակասը: Զարմանալի է, բայց մեր դասարանում ես ամենաշուտը քնողներից եմ, սակայն միշտ առաջին երկու դասաժամն անցկացնում եմ գլուխս գրքերի և տետրերի մի կույտի վրա դրած, երրորդ ժամին մի փոքր արթնանում եմ, սկսում հասկանալ, որ դպրոցում եմ գտնվում, հիշել, որ պետք է դաս պատասխանել: Այդ տրամադրության տակ անցնում է նաև չորրորդ ժամը: Հինգերորդ դասին ես վերջնական եմ արթնանում, ակտիվանում, դաս պատասխանում, բայց գալիս է վեցերորդ ժամը, ակտիվությունս անցնում է, և ես հետ եմ վերադառնում քնիս: Ժամանակ առ ժամանակ իմ հաճելի երազներն ընդհատում են ուսուցիչները. ոմանք ուզում են, որ ես դաս պատասխանեմ, իսկ ոմանք կարծես թե ինձ արթնացնելուց հաճույք են ստանում:

Ալեքսանդր Սարգսյան, 13 տ.

***

Նամակ ծնողներիս և եղբայրներիս

Սիրելի՛ ծնողներ և եղբայրներ իմ,

Ո՞նց եք դուք ինձ այսքան տարի դիմանում: Ո՞նց էիք դուք ինձ այդքան խաղալիք գնում, երբ ես փոքր էի, որովհետև ես ջարդում էի դրանք միանգամից, հենց ձեր աչքի առջև: Հետո էլ վերցնում էի ձերը, ի՛մ թանկագին եղբայրներ: Կամ՝ ո՞նց եք այսքան տարի դիմանում իմ առևանգումներին: Ես արդեն քանի տարի է՝ վերցնում եմ ձեր շալվարները: Խե՜ղճ իմ ծնողներ, դեռ ինչքա՞ն եք ինձ զոռով տանելու խանութ՝ աղջկական զգեստներ գնելու: Միևնույնն է, ես միշտ գնում եմ տղայի շալվարներ:

Գևո՛րգ, ի՛մ սիրելի եղբայր, ինչքա՞ն դու դեռ կհանդուրժես այն, որ ուտում եմ ճաշի քո բաժինն էլ և քեզանից ամեն մի գործողությանս համար փող վերցնում:

Կարապե՛տ, դու ինչքա՞ն դեռ կդիմանաս իմ գժություններին և շատ մեծ ականջակալներին, որոնցից դու ամաչում ես, հատկապես, երբ մենք միասին քայլում ենք փողոցում:

Բայց չշարունակեմ այս ցանկը, այն շատ երկար է: Հույս ունեմ՝ ձեր համբերությունը կբավարարի ևս հինգ տարի առանց ինձ ամուսնացնելու մտքի:

Ձեր դուստր և քույր Լուսինե:

Հ. Գ. Հույս ունեմ՝ դուք ինձնից չեք նեղանա, եթե չամուսնանամ: Վերջերս հաճախ եք դրա մասին մտածում:

Լուսինե Համբարձումյան, 15 տ.

***

«Ո՛չ» միանմանությանը

Այնպես է ստացվել, որ ավագ դպրոցում իմ դասարանում տարիքով ամենամեծ աշակերտը ես եմ, մյուսներն ինձանից մեկ-մեկուկես տարով փոքր են: Ուղղակի ես յոթ տարեկանից եմ գնացել դպրոց, իսկ նրանք՝ ավելի շուտ: Թվում է, թե տարբերությունը փոքր է, բայց մեծանալով՝ զգում եմ, որ դա բավականին մեծ ազդեցություն է թողնում ինձ վրա, հատկապես՝ այս տարի: Առաջ այնքան էլ ցավագին չէի ընդունում այդ փաստը, և թվում էր, թե ինձնից մեծերի հետ անելիք չունեմ: Իսկ հիմա շատ ժամանակ նյարդայնանում և մտածում եմ, որ ես ավելիին եմ ընդունակ և ավելին կարող եմ հասկանալ ու զգալ, քան դասարանցիներս, որոնց համար դասը «ուսուցչի գլխին օյիններ խաղալու և դրանից հաճույք ստանալու ժամանց է»: Օրինակ, ֆիզիկայի ժամին մեկը հազում է, ու բոլորը պայմանավորված սկսում են ծիծաղել՝ ուսուցչուհուն շեղելու և զայրացնելու համար: Նրանք ունեն մի ընդհանուր կարգախոս, որը ես երբեք չեմ ընդունի. «Լինել այնպիսին, ինչպիսին կողքիններս են, և գժվել Ջասթին Բիբերի համար, ինչպես ընդունված է այս տարի»:

Ձանձրալի է լինել միանման:

Նանե Աբելյան, 16 տ.

***

Մանրուքներ

Ես շատ բանի կարիք եմ զգում: Ամենից շատ ուզում եմ պլանշետային համակարգիչ կամ համակարգչային խաղերի սարք: Բայց ավելի հաճախ մտածում եմ մանրուքների մասին: Օրինակ, երբ մայրիկս խանութից տուն է վերադառնում՝ մթերքներով տոպրակները ձեռքին, ես միանգամից վազում եմ նրան ընդառաջ, վերցնում տոպրակները և սկսում դատարկել դրանք՝ հուսով, որ մայրիկս հատուկ ինձ համար էլ մի բան գնած կլինի: Բայց սովորաբար հատուկ ինձ համար ոչինչ էլ չի լինում այնտեղ…

Հետո, ես արձակուրդների կարիք ունեմ: Դրանք այնքան քիչ են: Օրինակ, գարնանային կամ աշնանային արձակուրդներն ընդամենը մեկ շաբաթ են. այդ ընթացքում հազիվ հասցնում եմ տնային աշխատանքներս կատարել: Բա ե՞րբ հանգստանամ: Իսկ ինչ վերաբերում է ամառային արձակուրդներին, չեմ էլ ուզում հիշել, թե ինչքան են հանձնարարում ամռան համար:

Բայց իրականում սրանք մանրուքներ են: Ես աստիճանաբար հարմարվում եմ այս ամենին: Ես ամեն ինչ էլ ունեմ:

Մերի Վարդանյան, 11 տ.

***

Չհասկացվածը

Դասերս ուշ էին վերջացել: Ընկերուհիներով հոգնած դուրս եկանք դպրոցից և որոշեցինք սրճարան մտնել՝ մի բան ուտելու, հետո էլ մի քիչ զբոսնել: Այնքան լավ արևոտ օր էր, որ չնկատեցինք էլ, թե ինչպես երկու ժամ անցավ: Ես լավ տրամադրությամբ տուն գնացի: Ամեն ինչից շատ գոհ էի: Բայց երբ տուն հասա, հասկացա, որ ամեն ինչ այնքան էլ լավ չէ: Մայրիկս մի լավ բարկացած էր իմ ուշացման պատճառով: Նա չհասկացավ ինձ, առանց լսելու բացատրություններս, գոռգոռաց վրաս և տնային կալանքի ենթարկեց: Իսկ հետո ասում է, թե ծնողներից լավ ոչ ոք չի հասկանա զավակներին:

Թագուշ Բաղդասարյան, 16 տ.

***

Մարդավարի քուն

MP3 նվագարկիչի երգերն արդեն երկրորդ անգամ կրկնվում են, իսկ լուսնի լույսի տակ գիրք կարդալուց աչքերս հոգնել են: Ցավող աչքերով գիշերն անցկացնելը նույն լարվածությունն ու անհանգստությունն է, ինչ դասի գնալ առանց որևէ բան անելու:

Չգիտեմ ինչու, քունս ինձ միշտ հիշում է առավոտյան ժամը հինգին, ու մինչ ես մուշ-մուշ քնած եմ, ժամը յոթին հնչում է իմ ու քրոջս ամենահարազատ ու ամենաճշգրիտ կարգավորումով զարթուցիչի՝ հորաքրոջս ձայնը: Բայց դա դեռ ինձ համար չէ, քրոջս համար է միայն, չէ՞ որ նա ունի երկար մազեր, որ պիտի հարդարի: Եվ քանի որ ես չեմ հանդուրժում վարսահարդարիչի ձայնը, ստիպված եմ լինում վեր կենալ, հինգ րոպե կռիվ անել քրոջս հետ և ուղարկել նրան ուրիշ սենյակ: Հետո տասը րոպե տանջվում եմ, որ իմ քնելու ցանկությունը նորից հետ գա: Եվ մինչ այն բարեհաճում է այցելել ինձ, դրա հետ գալիս է նաև զարթուցիչի, ավելի շուտ՝ հորաքրոջս ձայնը…

Այդպես էլ չեմ կարողանում մարդավարի քնել:

Վեներա Գրիշյան, 15 տ.

***

Իմ երազածը

-Մա՛մ, նայի` ինչ լավ շոր ա, միշտ ուզում էի էս շորն ունենալ,- ասացի ես՝ ցույց տալով մի գեղեցիկ զգեստ:

-Լավ, գնա՛ փորձի,- հոգոց հանելով՝ ասաց մայրիկս:

-Մա՛մ, վրայովս ա, կառնես, չէ՞:

-Լավ, լավ, բե՛ր դրամարկղի մոտ:

Եվ մայրիկս նորից ինձ համար զգեստ գնեց:

Մենք գնացինք տուն, և ես վերջապես նստեցի դաս անելու:

-Մա՛մ, տես ինչ լավն ա, արի առնենք,- հաջորդ օրը մայրիկիս հետ խանութ մտնելով՝ ասացի ես:

-Չէ՛, Նե՛լ, էս անգամ չեմ կարող գնել:

Ամեն անգամ շատ տխրում ու դժգոհում եմ, երբ լսում եմ այս խոսքերը, մտածում եմ, որ հենց այդ զգեստը միշտ կպակասի իմ կյանքում:

Նելլի Հարությունյան, 10 տ.

***

Ուզում եմ

-Սա էլ չէ, էս մեկն էլ չէ, էս մեկն ինձ չի սազում, հըմ… Էս մեկը մեծ ա… Վա՜յ, ինչ փոքր ա վրաս, չէ՜… Էս մեկի ասեղնագործած ծաղիկը դուրս չի գալիս… Վա՜յ, էլի ոչինչ չկա,- այսպես զգեստապահարանի առջև կանգնած՝ երկար ինձ համար զգեստ էին ընտրում:

Երբ չգտա ինձ դուր եկող ոչինչ, չհանելով քրոջս շապիկը, որը հագել էի փորձելու համար, սակայն վրաս մեծ էր, արագ գնացի հյուրասենյակ՝ մայրիկիս մոտ:

-Մա՛մ,- դժգոհ տոնով ասացի ես,- մա՜մ, մա՜մ, լսո՞ւմ ես,- փորձելով գրավել նրա ուշադրությունը՝ խոսում էի ես:

-Ասա տեսնեմ՝ հիմա՞ փորացավդ որն ա,- հոգոց հանելով՝ ասաց նա:

-Մա՜մ, նոր շոր եմ ուզում,- բացականչեցի ես:

-Բայց քո հագի շապիկն ինչո՞վ ա վատը:

-Սա իմը չի, ու ինձ չի սազում,- մրթմրթացի ես:

-Ի՞նչ տարբերություն՝ քոնն ա, թե քրոջինդ,- ասաց մայրս,- քույրդ ընդամենը մի անգամ ա հագել, հո դեն չե՞մ գցելու:

-Չեմ ուզում: Ես իմն եմ ուզում: Չեմ հասկանում, ուզում եք, որ ամբողջ կյանքում քույրիկիս շորերը հագնե՞մ կամ էլ նրա հին պայուսակը բռնե՞մ: Ես չեմ ուզում հագնել նրա շորերը, նրա շապիկը, չեմ ուզում նրա պայուսակը… Չեմ ուզում: Ուզում եմ ի՛մ շորերը, շապիկները, պայուսակը,- բարկացած պահանջում էի ես:

Մայրիկս ուշադիր ինձ էր լսում: Ես էլ խորամանկորեն շարունակեցի.

-Հա՜, իմիջիայլոց, խանութում նե՜նց սիրուն կոշիկներ եմ տեսել…

Հայաստան Ապրեսյան, 17 տ.

2010թ.

Ինչո՞ւ

Ջրափոսերի միջով թռվռալով տուն է գնում մի հինգ-վեց տարեկան տղա: Նա ունի մեծ կապույտ աչքեր: Կարմիր բաճկոնով է: Նայեց երկնքին, տեսավ թռչունների մի երամ: Երամն այնպիսի տեսք ուներ, որ փոքրիկ տղային մի պահ թվաց, թե դա մի սլաք է երկնքում և ցույց է տալիս ինչ-որ ճանապարհ: Ո՞ւր էին գնում թռչունները, ինչո՞ւ էին լքում մեզ: Այս հարցերն էին տանջում տղային: Մտավ տուն, հարցրեց մայրիկին.

-Ինչո՞ւ են թռչունները հեռանում:

-Ցուրտ է, բալե՛ս, փակի՛ր պատուհանը:

Տղան կրկնեց հարցը, սակայն պատասխանն այդպես էլ չստացավ: «Միգուցե մայրիկը չգիտի՞ պատասխանը… Ո՜չ, նա գիտի, բայց երևի պետք չի, որ ես իմանամ»,- մտածում էր տղան:

Ես էլ եմ մտածում՝ միգուցե մեր տված հարցերի պատասխանը կարող է վնասել մեզ կամ դարձնել ավելի մեծ… Միգուցե նրանք չեն ուզում, որ մենք իրենցից շատ բան իմանանք… Միգուցե ամաչում են պատասխանել մեր հարցերին… Միգուցե հոգնել են արդեն «ինչո՞ւ, ինչպե՞ս, որտեղի՞ց, ե՞րբ» հարցերից… Չգիտեմ: Ես դեռ մեծ չեմ, բայց երևի պետք է իրենցից հարցնել: Մեծերը հաստատ կիմանան:

Գայանե Մուրադյան, 15 տ.

***

Անհարմար է, չէ՞

Երբ փոքրերը հարցեր են տալիս մեծերին, նրանք անհարմար են զգում այդ հարցերից: Օրինակ՝ ընկերուհուս՝ Մարալի փոքր քույրը՝ Անին, իրեն շատ հարցեր է տալիս: Մարալը շատ է բարկանում: Անին հարցնում է.

-Այդ դերասանին ինչո՞ւ ես սիրում, դե, որ սիրում ես, ամուսնացիր հետը:

Մարալն ասում է Անիին, որ սուս մնա և այլևս այդպիսի բան չասի, այլապես մայրիկին կասի, որ իրեն պատժի:

Անահիտ Վասիլյան, 16 տ.

***

Մի բան ասե՞մ

Մի անգամ մեր ֆիզիկայի ուսուցչուհին, ինչպես միշտ, առանց բացատրելու խնդիրը գրեց գրատախտակին և ճանապարհի՝ S-ի փոխարեն գրեց H, որը մեզ անծանոթ էր: Ոչ ոք ձայն չհանեց, բայց ես ասացի.

-Ընկե՛ր Հարությունյան, H-ն ի՞նչն է:

-Մանե՛, այստեղից էլ երևում է քո բթամտությունը, դա մենք արդեն անցել ենք,- ասաց ուսուցչուհին և այդպես էլ հարցին չպատասխանեց:

Ես շատ եմ բարկանում, երբ մեծերը հարցիս կոնկրետ չեն պատասխանում: Ուրախ եմ, որ իմ ծնողները հարցերիս պատասխանում են, անգամ երբ դրանք անմիտ են լինում:

Մինչ վերջերս ունեի մի շատ վատ սովորություն. ամեն հարցից առաջ ասում էի՝ մի բան ասե՞մ: Մայրս դրանից շատ էր բարկանում, և շատ անգամներ, երբ ես կարևոր բան էի հարցնում, սակայն դրանից առաջ «մի բան ասեմ» էի ասում, նա հարցիս չէր պատասխանում: Եվ ես, տեսնելով, որ շատ հարցեր անպատասխան են մնում, այլևս այդպես չեմ ասում:

Մանե Արշակյան, 13 տ.

***

Հանրահայտները և Հաստ Կողոսկրը

-Ըհը՜, երեք ամիսը լրացավ,- ասացի ես և, մի րոպե դադար առնելով, շարունակեցի,- պա՛պ, հեսա կատուն էլի ձագեր կունենա:

Անցավ ևս քառասուն օր, կատուն մեզ ծանոթացրեց իր ձագերի հետ: Ես անուններ տվեցի՝ Բեգեմոտ, Կառլսոն, Վինի Թուխ, Արքիմեդ և Հաստ Կողոսկր: Բեգեմոտը «Վարպետը և Մարգարիտան» գրքի սև կատվի պատվին է կոչվել, որին ես սիրեցի իր հետևյալ հայտարարությունից հետո. «Сижу себе, никого не трогаю»:

Կառլսոնն ու Վինի Թուխը բոլորիս հայտնի հերոսների անուններն են: Արքիմեդին այդ անունը տվեցի իր չափազանց խելացի հայացքի համար: Միայն խեղճ Հաստ Կողոսկրի բախտը չի բերել: Նրա անունը կապ չունի ոչ մի նշանավոր մարդու կամ կերպարի հետ. ուղղակի կողոսկրերն են շատ հաստ:

-Պա՛պ, էս մեր կատուն ո՞նց է ձագ ունենում, եթե ամբողջ թաղում իրենից բացի ուրիշ կատու չկա,- հարցրեցի մի անգամ հայրիկիս:

-Լուսինե՛, այսօր չէ, վաղը անպայման կասեմ,- ասաց հայրս:

Արդեն յոթ տարի է՝ նա ինձ դեռ պատասխանում է:

Լուսինե Համբարձումյան, 13 տ.

***

Կմեծանաս՝ կիմանաս

Երբեմն մեծերը երեխաների հարցերին չեն պատասխանում՝ կարծելով, որ պատասխանը նրանք դեռ չեն հասկանա: Ես փոքր տարիքից չեմ սիրել ստիպել պատասխանել հարցերիս: Երբ փոքր էի, շատ հարցեր էի տալիս, և երբ մեծերը շփոթվում կամ չէին իմանում ինչպես պատասխանել, ասում էի. «Լավ, կմեծանամ՝ կիմանամ»: Հիմա իմ փոքր եղբայրն է հարցեր տալիս, պատասխանն է՝ կմեծանաս՝ կիմանաս:

Տաթև Ավակիմյան, 13 տ.

***

Հնդիկները, հնդկացիներն ու «Հայոց հարցը»

Պատմության դասն էր: Ուսուցչուհին պատմում էր դասը.

-Եվ այսպես, երեխանե՛ր, երբ օտարերկրացիներն առաջին անգամ ոտք դրեցին Ամերիկա, այնտեղ ստիպված եղան առնչվել բնիկների՝ հնդիկների հետ:

-Ընկե՛ր Քոչարյան, կարո՞ղ եմ մի բան հարցնել,- ասացի ես:

-Սպասի՛ր վերջացնեմ, նոր:

-Լավ:

Նա ամբողջ դասը պատմեց՝ մի քանի անգամ նշելով, որ Ամերիկայի բնիկները հնդիկներն են:

-Դե, հիմա, Լիլի՛, կարող ես հարցդ տալ:

-Ընկեր Քոչարյա՛ն, Ամերիկայի բնիկները հնդիկնե՞րն են, թե՞ հնդկացիները:

Դասարանցիներիցս մի քանիսը, ովքեր համաձայն էին ինձ հետ, ծիծաղեցին դասատուի վրա: Վերջինս իրեն շատ վատ զգաց, որ ես ամբողջ դասարանի առաջ իր սխալն ասացի: Նա սկսեց բղավել ինձ վրա, անպատվել և ամեն գնով ուզում էր ապացուցել, որ ինքն է ճիշտը: Երբ զանգը հնչեց, ուսուցչուհին գնաց ավագ քույրիկիս դասարան, այդ դեպքի մասին պատմեց քրոջս և ասաց, որ վաղն առանց մայրիկի ես դպրոց չգամ:

Դասերից հետո գնացի տուն, մայրիկիս պատմեցի, թե ինչ է եղել իրականում, և հաջորդ օրը նա եկավ դպրոց: Դասատուն այդ գործին էր խառնել նույնիսկ տնօրենին: Այսպիսով, իմ սովորական հարցը նրանք դարձրին «Հայոց հարց». հավաքվեցին, զրուցեցին, որոշեցին, որ ես մեկ ներողությամբ կքավեմ մեղքս: Այդպես էլ արեցի: Բարեբախտաբար, ընկեր Քոչարյանը մոռացավ այս դեպքի մասին… Համենայնդեպս, ես այդպես էի կարծում մինչև այն օրը, երբ մենք նորից մի անգամ դասի ժամանակ անդրադարձանք Ամերիկային:

-Երեխանե՛ր, հիշո՞ւմ եք, նախկինում ձեզ ասել եմ, որ Ամերիկայի բնիկները հնդկացիներն են,- ասաց նա, նայեց ինձ և ժպտաց:

Այնուամենայնիվ, ես ճիշտ էի:

Լիլի Զաքարյան, 14 տ.

***

Հարցեր, հարցեր…

Երբ ես ու ընկերս գնացինք ամառանոց, ընկերս ամեն օր հարցեր էր տալիս, իսկ ես հոգնում էի ու չէի ուզում պատասխանել: Բայց անպայման պիտի նրա հարցերին պատասխանեի, որովհետև անքաղաքավարություն կլիներ չպատասխանելը: Երբ մենք նստեցինք ավտոմեքենա, ընկերս սկսեց հարցեր չտալ:

Մի անգամ էլ մայրիկս հիվանդացավ, իսկ ես մայրիկիս հարցեր էի տալիս: Նա չէր կարող ու չէր ուզում հարցերիս պատասխանել, ձայն չէր հանում, իսկ ես անընդհատ հարցնում էի.

-Մայրիկ, ի՞նչ է եղել:

Արամ Մնացականյան, 6 տ.

***

Երբ տատիկը սերիալ է դիտում

Փոքր էի, նստած էի տատիկիս կողքին, իսկ նա հեռուստացույց էր դիտում: Ես մածուն էի լցրել բաժակի մեջ և շաքար էի ավելացնում.

-Տատի՛կ, որ մածունի մեջ հաց լցնեմ, մածունը կավելանա՞:

Տատիկս կլանված սերիալ էր նայում և չէր էլ լսում իմ հարցերը, այդ պատճառով էլ անտրամաբանական պատասխաններ էր տալիս:

-Հա՛, ավելանում է,- ասաց նա:

-Տատի՛կ, իսկ որ շաքար լցնեմ, մածունը կպակասի՞:

-Այո՛, այո՛, կպակասի,- ասաց նա:

Սերիալից հետո ես նրան ասացի, որ երբ շաքար լցրեցի, մածունը չպակասեց, և նա սկսեց ծիծաղել՝ հասկանալով, որ ուշադրություն չի դարձրել իմ հարցերին և սխալ պատասխաններ է տվել:

Հովնան Բաղդասարյան, 13 տ.

2008թ.

Ես նեղացած նստել եմ անկյունում: Մայրիկս ասում է, որ հիվանդացել եմ շատ հեռուստացույց դիտելուց: Շատ պետքս է, դե թող իրենց սիրելի որդուն նայեն՝ իմ միջնեկ եղբորը, որն իսկի հայերենի դասագիրքը չի կարողանում գտնել, որ տնայինը գրի: Թող փնտրի, իսկ ես կնայեմ:

Մուշն ամեն տեղ փնտրեց, հետո սկսոց խնդրել գրքին.

-Դե, դուրս արի, գիրք, առանց քեզ չի լինի:

Հետո բարկացավ.

-Դե, ի՞նչ անցավ մտքովդ, է… Պետք է, չէ՞, մի կերպ տնայինս գրեմ:

Բայց գիրքը, ինչպես և պետք էր ենթադրել, դուրս չթռավ, նույնիսկ չբացականչեց. «Ահա և ես»:

Մուշեղն արդեն սպառնում էր.

-Ախ, որ բռնել եմ, չէ, էջերդ կպոկեմ, ողջ կյանքում ինձնից չես հեռանա: Նույնիսկ դպրոցի գրադարանը երազումդ կտեսնես:

Բայց գիրքն ասես չէր էլ լսում: Մուշեղն սկսեց առաջարկություններ անել:

-Այ, եթե դուրս գաս, քեզ կկազմեմ, բոլոր բծերդ ռետինով կջնջեմ:

Բայց դա էլ չօգնեց:

Մուշեղն ուժասպառ ընկավ բազկաթոռին:

-Ես էլ չեմ կարող,- հուսահատված ասաց նա և սկսեց երգել,- հեյ, գիրք, ո՞ւր ես, գիրք…

Հետո սկսեց թախանձել հայրիկին, որ նոր գիրք գնի:

Հայրիկը փափուկ սիրտ ունի, իսկույն համաձայնեց, բայց մայրիկի հարցում Մուշեղի բախտը չբերեց: Մայրիկը չի սիրում փողը քամուն տալ:

-Լավ փնտրիր՝ կգտնես: Եթե քո կորցրած ամեն ինչը նորից գնենք, կսնանկանանք:

Զարմանալին այն էր, որ Մուշեղը փնտրում էր անհավանական վայրերում: Նա այլևս ոչ երգում էր, ոչ խնդրում: Փնտրում էր սառնարանի մեջ, լվացքի մեքենայի, անգամ թեյնիկի:

Հետո գործի անցան հայրիկն ու մայրիկը, նույնիսկ կրտսեր եղբայրս: Ես անկողնու միջից հրամաններ էի տալիս և մշուշոտ հայացքով հետևում նրանց: Այ, կարելի էր նաև բահերով փորել, և կստացվեր, որ գանձ եք որոնում: Ես դա առաջարկեցի հայրիկին, բայց նա ինձ սաստեց, մանավանդ, մայրիկն արդեն շատ էր լրջացել, և պայթունավտանգ էր օդը:

Գիրքն այդպես էլ չգտան, օգնության եկավ հարևանի գիրքը:

Առավոտյան, ինչպես միշտ, գնացինք դպրոց: Հանեցի պայուսակիցս Հայոց լեղվի դասագիրքը, և այ քեզ բան. Մուշեղի կորած դասագիրքն է:

Շատ մոռացկոտ և թափթփված տղա է Մուշը, կարող էր նաև իմ պայուսակի մեջ փնտրել:

Գոռ Բաղդասարյան, 12տ., 2000թ.

Տանը մենակ եմ, ինչ լավ է, ի՞նչ անեմ, ափսոս մի ժամից պետք է դպրոց գնամ, ըհը՜, բանալի էլ ունեմ, ամբողջ տունը իմ տրամադրության տակ է:

Այո, երևի հասկացաք, որ առաջին անգամ ինձ բանալի էին տվել և տանը մենակ թողել: «Հա, ասում եք` ինչ անե՞մ, վա՜յ, փող էլ ունեմ, գնա՞մ մի հատ շոկոլադ գնեմ, որ դպրոցում (այսօր էլ 6 ժամ ունենք) սոված չմնամ: Գնամ»,- որոշեցի ես:

Առաջին անգամ ես պետք է դուրս գամ տանից, դուռը մենակ փակեմ, հետո էլ վերադառնամ ու ինքնուրույն բացեմ:

«Միգուցե զանգահարեմ տատիկին զգուշացնեմ, է՜, չէ, մի անգամ էլ ինքնուրույն ամեն ինչ անեմ: Սոնան (մորաքույրս), ինչ է, զանգահարո՞ւմ է տատիկին, զգուշացնո՞ւմ է, որ տանից դուրս է գալիս»,- մտածում էի ես` մոռանալով, որ Սոնան ինձնից 20 տարով մեծ է: Փողս վերցրեցի, դուռը հպարտ-հպարտ փակեցի, իջա առաջին հարկ:

«Վա՜յ, բանալին: Տանը մնաց: Դուրսը մնացի, ի՞նչ պետք է անեմ»: Իսկ ես այնքան էի ուրախացել… Տրամադրությունս միանգամից ընկավ: Գնացի հարևանի տուն: «Հիմա ամենաահավորը, ո՞ւմ զանգահարեմ, որ գա դուռը բացի»: Միակ մարդը, որին կարողացա գտնել, տատիկն էր:

-Ալո, բարև, տա՛տ:

-Հա, բարև:

-Տա՛տ, ես…Ես… Չէի ուզում, բայց…,- որոշեցի ասել արագ-արագ, որ լավ ստացվի,- գնում էի շոկոլադ գնելու, հանկարծ դուռը վրաս փակվեց, ավելի շուտ, բանալին մոռացա տանը, կարճ ասած, հիմա հարևանի տանն եմ: Արի, որ դուռը բացես:

-Ի՞նչ,- լսվեց տատիկիս ձայնը:

-Տա՛տ, արագ արի, հետո կբացատրեմ:

Անցավ կես ժամ, տատիկս եկավ, դուռը բացվեց: Ասեմ, որ արդեն դասերից ուշանում էի: Երբ մտանք տուն, տատիկիս կարմրած դեմքից հասկացա, որ հիմա պետք է մի ժամ խրատ լսեմ, բայց ինձ չկորցրեցի. վերցրի պայուսակս ու արագ ասացի.

-Տա՛տ, դպրոցից ուշանում եմ, չեմ կարող ասել ոնց եղավ, հետո կբացատրեմ, ուշանում եմ…

Մեգի Հակոբջանյան, 12տ., 2005թ.