Մարգարիտա Ղազարյանի բոլոր հրապարակումները

margarita ghazaryan

Վերջին կանգառ

Ժամանակը անցնում-գնում,

Կարծես ոչինչ չի թողնում,

Իր հետևից միայն հուշեր

Ու անցյալ է կտակում:

 

Ո՞ւր է տանում նա մեզ,

Թե՞ մենք ենք վատնում նրան,

Փորձ է տալիս և՛ ինձ, և՛ քեզ,

Կյանքը կարծես լինի վրան:

 

Առժամանակ մեր հանգրվանն

Ու աշխարհն է դառնում այն,

Սակայն մի օր թողնում,

Անվերադարձ ենք գնում:

 

Ամեն ինչը թողնում վաղվան

Ու ապրում ենք անհայտ օրով,

«Կգա օրը կանենք այս-այն,

Պետք է ապրել նպատակով»։

 

Մինչդեռ գուցե այդ օրը

Չգա երբեք մեզ համար,

-Ո՞րն է կյանքում կարևորը,

-Ե՛կ, վայելենք այսօրը:

 

Կյանքը իբրև մի գնացք՝

Մարդկանց տանում ու բերում,

Ով տեղ չունի անում է վազք,

Կյանքի համար պայքարում:

 

Եվ գնացքը ամեն պահի

Կարող է կանգ առնել,

Էլ ի՞նչ կռիվ փող ու գահի,

Հերթը մերն է, պետք է իջնել:

 

Ժամանակը անցնում-գնում,

Կարծես ոչինչ էլ չի մնում,

Իր հետևից միայն հույզեր

Ու կարոտ է նա թողնում:

 

Պետք է ապրել պահը ամեն,

Կարծես վաղը էլ չի գալու,

Ի՞նչ իմանանք՝ այս գնացքը

Որտեղ է կանգ առնելու…

margarita ghazaryan

Չգտնված երիցուկներ

Ակամա հիշեցի Էդգար Հարությունյանի «Չգտնված երիցուկներ» գրքի այս հատվածը.
«Ասում են՝ այնտեղ, որտեղ աստղ է ընկնում, երիցուկ է աճում, և որ երիցուկները փոքր արեգակներ են, որոնք իրենց ճերմակ թերթիկներով բազմաթիվ արահետներ են խաչաձևում իրար»։

margarita ghazaryan

Իմ գյուղը. Ճոճկան

Շատերը «գյուղ» բառը լսելիս պատկերացնում են աշխարհից վերացած, շատ ու շատ հնարավորություններից զուրկ մի տարածք, որտեղ մարդիկ կտրված են ամեն ինչից։ Իհարկե, ես չեմ ասի, որ չկան նման գյուղեր, բայց ուրախությամբ պետք է նշեմ, որ իմ գյուղն այդպիսին չէ։

received_2634279180153684

Տարիներ առաջ մեր գյուղը ևս շատ կարևոր միջոցներից զուրկ էր։ Գյուղացիների համար ուղղակի երազանք էր սեփական տան մեջ խմելու ջուր ունենալը, ասֆալտապատված ու լուսավորված փողոցով քայլելը և գոնե մի զբոսայգի ունենալը։ Խմելու ջրի համար գյուղի աղբյուրների մոտ միշտ հերթեր էին գոյանում։ Բայց գիտե՞ք՝ մեր գյուղը՝ Ճոճկանը, հիմա քաղաքից առանձնապես չի էլ տարբերվում։ Քաղաքացուն վայել կյանք են ապրում գյուղացիները, միայն այն տարբերությամբ, որ հիմնական աշխատանքը հողագործության հետ է կապված։

received_1195696007432097

Հիշում եմ՝ առաջ մեր մշակույթի տունը ոչ բարվոք վիճակում էր, նույնիսկ, երբ համերգներ էին լինում, ստիպված կազմակերպում էին դրսում «բեմ» ստեղծելով, որովհետև չունեինք բարեկարգված սրահ և բեմ։ Իսկ այժմ մեր մշակույթի տունն այնքան գեղեցիկ է վերանորոգված, որ այնտեղ կարելի է կազմակերպել ցանկացած միջոցառում, շուտով կգործեն նաև տարբեր ուսումնական խմբակներ, որոնք մեր գյուղի երեխաների համար երազանք են եղել, շատերը ստիպված են եղել մոտակա գյուղ կամ քաղաք գնալ՝ որևէ բան սովորելու։ Իսկ մշակույթի տան բակում իսկական զբոսայգի են կառուցել. գեղեցիկ ծառեր, ծաղիկներ, նստարաններ և ազատ տարածք քայելու, հանգստանալու, ընկերների հետ զրուցելու համար։

IMG-497fd749e4ff75be2120c446032a1e11-V

Գրեթե բոլոր փողոցները ասֆալտապատված են, հարմար թե՛ ուղղակի քայլելու, թե՛ մեքենայով որևէ տեղ գնալու համար։ Փողոցների մեծամասնությունը լուսավորված է։ Եթե առաջ խուսափում էինք երեկոյան տնից դուրս գալուց, ապա հիմա ցանկացած ժամի կարող ենք հանգիստ դուրս գալ։

IMG-1b43c06c0d2ff69bbdb24ac679ada801-V

Պատգամավոր Արեն Մկրտչյանը ամիսներ առաջ շրջայց կատարելու ժամանակ մեր գյուղի մասին գրել է. «Հրապարակում տևական ու արդյունավետ շփում ունեցա ճոճկանցիների հետ, հավաքագրեցինք մի շարք խնդիրներ։ Ճոճկանում հսկա մարզական-մշակութային կենտրոն է կառուցվում։ Անցկացվում է լեդ լուսավորություն։ Այստեղ ասֆալտապատ են անգամ արահետները։ Երբևէ տեսածս ամենամաքուր գյուղն է»։

IMG-48a8dc0b23eedecd4575b4d391bf4b62-V

Գյուղացիների կյանքն ավելի հարմարավետ ու բարեկեցիկ է դարձել, երիտասարդները հիմա հաճույքով են գյուղում ապրում, ոչ մի բանից հետ չեն մնում, եթե առաջ ավելի շատ գնում էին գյուղից, ապա հիմա շատերն են գալիս և բնակություն հաստատում մեր գյուղում։

Իսկ գյուղի բնության մասին խոսելն ավելորդ է։ Նրանք, ովքեր նկատում և սիրում են գեղեցիկը, անկասկած չեն կարող անտարբեր անցնել մեր բնության կողքով։

IMG-6a682529abb515fd5e45ec365dbd3025-V

Ես հպարտ եմ, որ ծնվել ու ապրում եմ հենց այստեղ՝ Լոռու մարզի Ճոճկան գյողում։ Իմ՝ մարդ տեսակը գուցե լրիվ ուրիշ լիներ, եթե ապրեի այլ տեղ։ Եվ ամեն անգամ, երբ ինձ հարցնեն, թե որտեղից եմ, ես գլուխս բարձր ու հպարտ հայացքով ասելու եմ՝ ես Ճոճկանից եմ։

margarita ghazaryan

Ովքե՞ր են ծնողները

Ովքե՞ր են իրական ծնողները․ նրա՞նք, ովքեր կյանք են տալիս, թե՞ նրանք, ովքեր տալիս են ծնողական սեր ու ջերմություն։ Ասում են՝ ծաղիկը խնամողինն է, ոչ թե ցանողինը, և ծաղկի անուշ բույրն ու գեղեցկությունը հենց խնամողն է վայելում։

Երբ Արամը ծնվեց, բոլորն ուրախացան, ընտանիքի առաջին զավակն էր, այն էլ տղա, ինչպիսի՜ երջանկություն։ Մեկ տարի անց ընտանիքին միացավ երկրորդ որդին։ Կրկին մե՜ծ երջանկություն։ Իդեալական թվացող կյանք է, չէ՞։ Մայրը երկուսի հանդեպ էլ ջերմ զգացմունքներով էր լցված։ Մոր համար երեխաների միջև ի՞նչ տարբերություն կարող է լինել։ Երկուս էլ իրենն էին, և իր շարունակությունը հենց այդ երեխաներն էին։

Բայց բոլորին էլ տրված չէ իրենց «շարունակությունը» տեսնելու հնարավորությունը։ Այդ նույն ընտանիքում, երբ մի կին ուրախանում էր իր զավակներով, մյուսը գիտակցում էր, որ երբեք այդ նույնը զգալ չի կարողանալու։ Այդ երկու կանանց սկեսուրն ու սկեսրայրն էլ ստիպված էին ամեն օր բախվել մի որդու երջանկությանն ու մյուսի դժբախտությանը։ Գիշեր-ցերեկ մտածում էին, քննարկում։ Երջանկությունն ամբողջական չէր։ Գոնե մի ելք չկա՞ր, ինչպե՞ս կարող էին ընտանիքում հավասարակշռություն ապահովել։ Իսկ եթե երեխա որդեգրեի՞ն, ախր, իրենց միս ու արյունը չէր լինի, խորթությունը, միևնույնն է, զգացվելու էր։ Բայց մյուս որդին արդեն երկու զավակ ուներ, իսկ եթե․․․

Որոշեցին մեծ երեխային՝ Արամին, տալ իր հորեղբոր ընտանիքին։ Նրանք կպահեին, կմեծացնեին, միևնույնն է, իրենք երեխան չէին կարողանալու ունենալ, գոնե կիմանար, որ իր եղբոր զավակն է, էլի իրենց արյունն է, իրենց համար հարազատ երեխա է։ Փոքր տղան դեռ նորածին էր, կենսաբանական մոր կարիքն ավելի շատ ուներ, իսկ Արամին ավելի հեշտությամբ կկարողանային պահել։

Մայրը՝ Սուսանը, համաձայն չէր, իր երեխային ինչպե՞ս տար ուրիշին, անընդհատ լաց էր լինում, փորձում ընդդիմանալ, բայց նրան ո՞վ կլսեր։ Ընտանիքի ավագներն արդեն որոշել էին, ոչ մեկի ընդդիմությունն ու կարծիքը հաշվի չէին առնելու։ Վճիռը կայացված է․ Արամին տվեցին իր հորեղբորն ու նրա կնոջը։

Սուսանի շփումն Արամի հետ խիստ սահմանափակ էր, արգելված էր նրան շատ տեսնելը, գրկելը։ Ստիպված էր համակերպվել, տեսնել, թե ինչպես է իր որդին ուրիշին մամա անվանում ու զսպել արցունքները, համբերատարությամբ լռել։ Անցան տարիներ, բոլորը լռում էին այս պատմության մասին, Արամը չպետք է իմանար, բայց մայրը կարո՞ղ էր լիարժեք համակերպված լիներ։ Իհարկե, ո՛չ։ Ամեն անգամ Արամին տեսնելիս կամ նրա անունը լսելիս աչքի առաջ գալիս էր այն պահը, երբ երեխային իր գրկից վերցրին ու տվեցին Անահիտին՝ Արամի նոր մայրիկին։ Անցան տարիներ, Արամը ինքն արդեն իր ընտանիքն ուներ, բայց նոր էր իմացել, որ այն մարդիկ, որոնց համարել է իր ծնողները, իրականում իրենը չեն։ Որքան էլ իրեն իսկապես շատ են սիրել ու ամեն ինչ արել են իր ու իր նորաստեղծ ընտանիքի բարօրության համար, այնուամենայնիվ, իրենից թաքցրել են ճշմարտությունը։ Ասում են, որ մոր սրտում միշտ էլ ներում կգտնվի, իսկ ինչո՞ւ ոչ մեկը չի խոսել զավակի ներման մասին։

Ներեց․․․ Մի՞թե չներելն ավելի հարմար տարբերակ կլիներ։ Ո՛չ, նրանք, ովքեր կարողանում են ներել, շատ ավելի հանգիստ ու ներդաշնակ կյանք են ունենում։ Բայց մի հարց մինչև կյանքի վերջ շարունակեց տանջել նրան։ Ի վերջո՝ ովքե՞ր են ծնողները։

margarita ghazaryan

Երբ հասկացա, որ մեծացել եմ

Դեմքիս ժպիտ է հայտնվում, երբ հիշում եմ մանկությունս, կարծես մի պահ կրկին մանկանում եմ և զգում երեխաներին բնորոշ անհոգությունը: Մանկությանս ընկերները եղել են իմ քույր-եղբայրները` հորաքույրներիս երեխաները: Բոլոր հուշերս նրանց հետ են կապված: Մենք 6 հոգի ենք` 3 տղա և 3 աղջիկ: Պետք է ասեմ, որ մեր մանկությունն ու այժմյան երեխաների մանկությունը շատ է տարբերվում: Մենք չունեինք սմարթֆոններ, համակարգիչներ, բայց փոխարենը միշտ տարբեր խաղեր էինք կազմակերպում: Մեր խաղերը ամեն անգամ տարբեր էին լինում, քանի որ շուտ էինք ձանձրանում: Բայց մեզ շատ բան պետք չէր մեր օրը տոն դարձնելու համար, երբեմն սովորական հողն էլ բավական էր, որ մենք հսկայական թխվածքաբլիթների գործարան ստեղծեինք, կամ ընդամենը մի ծառ, որի վրա նստելով, մեզ զգում էինք Նոյի որդիները և, մեզ հետ վերցնելով սնունդ, «գնում էինք» հեռու` փորձելով փրկվել աշխարհին սպասվող վտանգից: Մեր մանկական երևակայությամբ այդ ծառին տվել էինք նավի կերպարանք: Եվ այդ ծառն իրականում շատ խորհրդանշական է: Այն հաճախ է եղել մեր խաղերի վայրն ու միջոցը: Նավից բացի՝ այն նաև եղել է մեր սրճարանը, հիվանդանոցը, դպրոցը և այլն: Ես հասկացա, որ մեծացել եմ, երբ իմ և քույր-եղբայրներիս հանդիպումները քչացան, քանի որ արդեն մեծացել ենք, և զբաղվածությունն էլ շատ է: Եղբայրներիցս երկուսը զինվորներ են, քույրերիցս մեկն արդեն ընտանիք է կազմել, իսկ մյուսն էլ շուտով կամուսնանա: Մեծացել ենք…

Ինչևէ, ցանկանում եմ նկարագրել իմ մանկության ընկերներին:

Եղբայրներիցս ամենամեծը՝ Յուրան, մեր խաղերը շուտափույթ ավարտելու հիմնական պատճառն էր: Բնավորությամբ առաջնորդն էր, միշտ ցանկանում էր, որ խաղերն իր սցենարով ընթանան, շատ կռվարար էր, և հիմա էլ շատ բան չի փոխվել: Հիմա էլ մենք երբեմն վիճում ենք, սակայն դրանք վեճեր անվանելն էլ սխալ կլինի: Անկախ իր կռվարար լինելուց` նա մեր պաշտպանն է: Մենք բոլորս էլ գիտենք, որ նա ցանկացած պահի պատրաստ է մեզ օգնել և պաշտպանել։

Քույրերիցս մեկը` Տաթևը, խաղերի ժամանակ հիմնականում ֆինանսական կողմի պատասխանատուն էր: Եվ հիմա էլ նա նույնն է, աշխատում է բանկում: Բայց պետք է պատմեմ, որ մի անգամ նա ինձ ու եղբայրներիցս մեկին` Խաչատուրին, նեղացրել է: Չէ, լուրջ բան չմտածեք, ուղղակի նա չկերավ մեր՝ հողից պատրաստված թխվածքը, որը մենք պատրաստել էինք հատուկ իր համար: Եվ մենք խոստացանք, որ անպայման մի օր իրենից վրեժ կլուծենք: Բայց նա մեր հանդեպ միշտ ուշադիր ու հոգատար է, ինձնից էլ լինելով բավականին մեծ՝ երբեք զգացնել չի տվել մեր տարիքային տարբերությունը` ինձ համար լինելով իրական ընկերուհի:

Մյուս եղբայրս` Միքայելը, ուներ մեր ժամանցն ավելի հետաքրքիր դարձելու պաշտոնը: Երբ գյուղում հարսանիք էր լինում հենց նրա առաջնորդությամբ բոլորով գնում էինք և ճանապարհը պարանով փակում: Դա մեր առաջին աշխատանքային փորձն էր, քանի որ մինչև տվյալ հարսանիքի քավորը մեզ չվճարեր, մենք չէինք բացելու ճանապարհը: Դա մի ավանդույթ էր, որը պետք էր պահպանել: Հիշում եմ, որ երբ հարսանիքներից մեկի ժամանակ մեզ քավորը հարցրեց, թե ով է մեր առաջնորդը, Միքայելն իր վրա վերցրեց այդ կարևոր պաշտոնը, ինչի համար էլ նա բոլորիցս բարձր վարձատրվեց, ինչն, իհարկե, դարձավ վեճի առիթ, որի ավարտին որոշվեց գումարը բաժանել հավասար:

Եղբայրներից ամենափոքրը` Խաչատուրը, իմ ամենամտերիմ ընկերն էր, քանի որ փոքրերը ես և ինքն էինք, և ամենից շատ ինքն էր ինձ հետ խաղում: Հիշում եմ՝ ինչպես էր ինձ համար հողից տներ պատրաստում, կամ ինչպես էր խոտաբույսերով փորձում դեղ ստանալ, որն էլ ես իբր պետք է գնեի իրենից: Մենք անգամ գումարի հարցն էինք լուծել: Ունեինք վճարման երկու տարբերակ. մեկը` թղթերից պատրաստված «գումարն» էր, իսկ մյուսը` քարտերը: Պատրաստել էինք «բանկային քարտեր» և «հատուկ սարք», որի միջոցով քարտի ներսի գումարը կարողանում էինք վերցնել: Դեռ փոքր ժամանակվանից էլ եղբայրս աչքի է ընկել իր գիտելիքներով և բարձր զարգացած ինտելեկտով: Նա իմ հավատարիմ ընկերն է, որին միշտ կարող եմ վստահել:

Ես էլ երեխաներից ամենափոքրն էի: Հիշում եմ` ինպես էի նրանց համար բացիկներ պատրաստում: Շատ հաճախ էի նեղանում, բայց երկար նեղացած մնալ չէի կարողանում: Երբեմն էլ մոռանում էի, որ նեղացած եմ և սկսում էի կրկին խոսել նրանց հետ, իսկ հենց հիշում էի իմ նեղացած լինելու մասին, ասում էի, որ ինձ հետ չխոսեն, դե՛, ես նեղացած էի: Հիմա հասկանում եմ, որ մեծացել եմ, քանի որ սկսել եմ այլ կերպ նայել ամեն ինչին, այլևս շատ չեմ նեղանում, իսկ նեղանալս էլ ուղղակի ժամանակը մի փոքր ավելի հետաքրքիր դարձնելու համար է լինում:

Մեզնից ամենամեծը Լիլիթն էր, ով ավանդական տուն-տունիկի ժամանակ մեր մայրիկի դերն էր կատարում, հիմա էլ շատ բան չի փոխվել, նա այժմ էլ մայր է, բայց արդեն ոչ թե մեր մայրն է, այլ երկու փոքրիկ հրաշքների՝ Ռուբենի և Նորայրի:

IMG-2e25ae6eed3fc38f187e002a0869e294-V

Մեր բոլորիս ուրախությունն են այդ հրաշամանուկները, եթե առաջ Լիլիթն էր ցանկանում մեր օրը տոն դարձնել, հիմա մենք ենք կարևորում նրա երեխաների համար հետաքրքիր ժամանց կազմակերպելը: Եվ գիտե՞ք` դրա համար շատ բան հարկավոր չէ, ուղղակի պետք է խաղանք նրանց հետ, համբերատարությամբ վազենք նրանց հետևից, լսենք, թե ինչ են ասում և համաձայնենք անգամ, երբ նրանց ասածից ոչինչ էլ չենք հասկացել, իսկ փոխարենը նրանք կգան ու ամուր կգրկեն՝ ասելով, որ քեզ շատ են սիրում:

IMG-ce62e70ca2fac2cb7217fa847b2aad58-V

Երեխաները ամենամաքուր ու անկեղծ հոգին ունեն, նրանց համար խորթ է չարությունն ու կեղծավորությունը: Եվ իրականում, անկախ տարիքից՝ բոլորիս հոգում էլ կա մեր փոքրիկ տեսակը, ով անկեղծորեն կարող է ուրախանալ կամ տխրել չնչին բաներից:

Այս օրը կտարբերվի բոլոր տարիների հունիսի 1-ից, չէ՞ որ այս անգամ չեն լինելու միջոցառումներ, խնջույքներ, բայց պետք չէ տխրել, տանը ևս կարող ենք այս օրը հեքիաթային և տարբերվող դարձնել, այնպես չէ՞:

Շնորհավոր բոլոր փոքրիկների, այդ փոքրիկների ներկայությունը վայելող ծնողների և բոլոր այն մարդկանց տոնը, ովքեր իրենց համարում են երեխա: Շնորհավորում եմ մեր բոլորիս տոնը: Թող աշխարհի բոլոր երեխաները անհոգ ու գունավոր մանկություն ունենան, իրենց անկեղծ ժպիտներով լուսավորեն մեր կյանքը, իսկ մենք նրանից սովորենք լինել ավելի անկեղծ, նվիրվող և երջանիկ:

 

margarita ghazaryan

Շրջանավարտ 2020

Հարցազրույց Ճոճկանի Գոռ Խուդինյանի անվան միջնակարգ դպրոցի շրջանավարտներ, ապագա բանասերներ Ժենյա Անդրեասյանի և Ազնիվ Խուդինյանի հետ:

-Ինչպե՞ս անցկացրիք ձեր դպրոցական կյանքի վերջին տարին:

Ժենյա- Բավականին հետաքրքիր։ Դպրոցական վերջին տարին հարուստ էր իրադարձություններով, լավ հիշողություններով, սակայն տարվա վերջում, ինչպես գիտենք, համավարակը խանգարեց դասերի բնականոն ընթացքին և ավարտական միջոցառմանը։ Դա իհարկե տխրեցրեց մեզ, բայց ամեն դեպքում փորձում եմ լավատեսորեն տրամադրվել:

Ազնիվ -Դպրոցական կյանքիս վերջին տարին առանձնահատուկ էր ու տարբերվող։ Առաջին կիսամյակը անցավ այնպես, ինչպես սովորաբար լինում է ավարտական դասարաններում, ինչը չէի ասի երկրորդ կիսամյակի մասին։ Այն լի էր բազում փորձություններով և անակնկալներով։ Այն, ինչ ծրագրել էինք՝ կապված դպրոցական վերջին զանգի հետ, տեղի չունեցավ, որը մեզ բոլորիս համար ծանր հարված էր։ Եվ կարծես թե ամեն ինչ դասավորվեց այնպես, որ մենք, այսպես ասած, նոր կյանք մուտք գործեցինք շա՜տ դժվարությամբ։ Սակայն, անկախ ամեն ինչից՝ մեզանից և ոչ ոք հուսախաբ չեղավ և չկորցրեց հավատը ապագայի հանդեպ։ Հուսով եմ՝ ամեն ինչ լավ կլինի, և ստիպված չենք լինի ապրել այնպես, ինչպես թելադրում է համաճարակը։

-Ո՞րն է ձեր դպրոցական կյանքի ամենավառ հիշողությունը, որը երբեք չեք կարող մոռանալ:

Ժենյա -Դպրոցական կյանքը լի է վառ ու գունեղ հիշողություններով: Դասարանի երեխաներով միշտ շատ մտերիմ և կապված ենք եղել։ Հիշում եմ, թե Թավշյա հեղափոխությունից առաջ՝ ցույցերի ժամանակ, ինչպես էինք դասից փախչելու ու ցուցարարներին միանալու ծրագրեր մշակում։ Մեր մշակած ծրագիրը հաջողությամբ իրականացրինք՝ դասարանով փախչելով և միանալով ցուցարաներին: Դա շա՜տ գեղեցիկ հուշ է՝ մնացած դպրոցական կյանքից։ Շատ չարություններ ենք արել, որոնք հիմա հիշում ենք ժպիտով ու մի փոքր ափսոսանքով, քանի որ հասկանում ենք, որ մանկությունն ավարտվում է, և այդ պահերն այլևս չեն կրկնվելու:

Ազնիվ- Հիշողությունները շատ են՝ կապված իմ դպրոցի, իմ դասարանի հետ։ Ու դրանք բոլորն էլ անմոռանալի են… Բայց ինձ թվում է՝ ես երբեք չեմ մոռանա մեր «վերջին զանգը», որն այդպես էլ չկայացավ։ Փոխարենը՝ փորձեցինք այնպես անել, որ այդ օրը մեզ համար անցնի շա՜տ ուրախ ու հուզումնառատ… Եվ ասեմ, որ հաջողվեց։

-Ի՞նչ նպատակներ ունեիք վերջին զանգի հետ կապված, ինչպիսի՞ն էիք այն պատկերացնում։

Ժենյա –Այո՛, վերջին զանգը տեղի չունեցավ այնպես, ինչպես մենք էինք պատկերացնում։ Արդեն պատրաստ էր միջոցառման ծրագիրը,այն շատ հետաքրքիր էր և զվարճալի։ Ուզում էինք մեծ շուքով նշել այդքան կարևոր օրը, և այս իրադարձությունների պատճառով հիասթափություն ապրեցինք: Բայց հասկացանք, որ պետք չէ տխրել: Պետք է չհուսահատվենք, կարողանանք ավելի դրական հայացքով նայել այս ամենին։ Մենք յուրահատուկ կերպով այն նշեցինք, թող այս օրն էլ այդպես հիշվի։ Ամեն դեպքում պետք է վատի մեջ էլ մարդ կարողանա լավը տեսնել, և մենք հենց այդպես էլ տրամադրվեցինք։

Ազնիվ- Դեռ մանկուց միշտ երազել ու մտովի պատկերացրել եմ վերջին զանգս։ Երազում էի այդ օրը շա՜տ ծաղիկներ ստանալ: Իսկ այս տարի արդեն պլանավորել էինք, թե ինչպես ենք անցկացնելու այն։ Նույնիսկ սցենարից որոշ հատվածներ էինք գրի առել, որպեսզի հասցնենք պատրաստվել։ Ընտրել էինք մեր հագուստների գույները, որոշել էինք միանման հագնվել. աղջիկներս՝ բաց վարդագույն շրջազգեստ, իսկ տղաները՝ սև կոստյում՝ վարդագույն փողկապով։ Բազմաթիվ հումորներ էինք մտածել՝ կապված թե՛ մեր, թե՛ ուսուցիչների հետ։ Բեմում կանգնելու դասավորությունը նույնպես որոշված էր։ Այդպես շատ օրինակներ կարող եմ բերել, սակայն, ցավոք, այդ ամեն ինչը մնաց երազանք, որն իրականացնելու հնարավորություն այլևս չենք ունենա…

-Այնուամենայնիվ, շատ ավարտական դասարաններ փորձել են ինչ-որ չափով գոնե լրացնել վերջին զանգի պակասը: Իսկ դուք ինչպե՞ս հրաժեշտ տվեցիք դպրոցին:

Ժենյա- Ասեմ, որ բավականին հետաքրքիր և անակնկալներով լի օր ունեցանք: Շատերը մեզ անակնկալներ մատուցեցին՝ փորձելով բարձրացնել մեր տրամադրությունը և լցնել վերջին զանգի պակասը: Մեր սիրելի դասղեկը օնլայն տարբերակով իր սրտի խոսքն ասաց և բարեմաղթանքներ հղեց մեզ, նաև բանաստեղծական տողերով ներկայացրեց յուրաքանչյուրիս բնութագիրը։ Դա շա՜տ հաճելի էր, և մեր օրն իսկապես տոն դարձավ։ Մեր դասարանի տղաներն էլ էին անակնկալ պատրաստել: Փոքրիկ խնջույք էին կազմակերպել, որի ընթացքում հիշեցինք դպրոցական կյանքի քաղցր հուշերը, մեր սրտի խոսքը հղեցինք միմյանց, նաև կարդացինք փոքր տարիքում մեր՝ ձմեռ պապիկին գրած նամակները և այլ զվարճալի ու անմոռաց հուշեր։ Այդ օրն իսկապես տոն էր: Վերջին զանգը մենք նշեցինք յուրովի, բայց շատ հետաքրքիր ձևով, և ես այն համարում եմ կայացած։

Ազնիվ- Մենք ևս հրաժեշտ տվեցինք դպրոցին շատ համեստ ու հասարակ ձևով, ինչպես, վստահ եմ, շատ շրջանավարտներ։ Սակայն դա չխանգարեց, որ այդ օրը մեզ համար տոն դառնա։ Դասընկերներիս, դասղեկիս և տնօրենիս հետ կարողացանք լցնել մեր օրը վառ ու լուսավոր հուշերով: Մեր դասարանի տղաները անակնկալ էին պատրաստել մեզ համար։ Մենք մեր առաջին և վերջին ուսուցիչներին ծաղիկներ նվիրեցինք՝ որպես շնորհակալություն այն ամենի համար, ինչ նրանք այսքան տարիների ընթացքում տվել են մեզ։ Ի վերջո, մեր հարազատ ու թանկ դպրոցին մենք հրաժեշտ տվեցինք երգ ու պարով, ինչը մեծ ոգևորության առիթ դարձավ մեզ համար։

-Իսկ արտակարգ դրության պայմաններում դպրոցն ավարտելը ի՞նչ դրական կողմեր ուներ:

Ժենյա- Դե, դրական կարելի է համարել այն, որ չեղարկվեցին դպրոցական քննությունները, և շրջանավարտները հնարավորություն ստացան ավելի մեծ ուշադրություն ու ժամանակ տրամադրել այն առարկային, որը իրենց պետք է բուհ ընդունվելու, մասնագիտություն ձեռք բերելու համար։ Բայց, այնուամենայնիվ, քննությունները մեզ պետք էին: Կարծում եմ՝ ավելի լավ կլիներ, եթե ամեն ինչ իր բնականոն հունով ընթանար:

Ազնիվ- Ճիշտն ասած, շատ դժվար է արտակարգ դրության պայմաններում դպրոցն ավարտելու մեջ որևէ դրական կողմ գտնելը։ Համադպրոցական քննությունների չեղարկման վերաբերյալ ուրախ եմ այնքանով, որ դա հնարավորություն տվեց կենտրոնանալ այն առարկաների վրա, որոնք հարկավոր են բարձրագույն ուսումնական հաստատություն ընդունվելու համար։ Հիմա ավելի հանգիստ եմ, քանի որ բուհ ընդունվելու համար միայն մեկ գրավոր քննություն պետք է տամ, այն էլ հուլիսի սկզբին։ Ամբողջ ուժերս կենտրոնացրել եմ հայոց լեզու և գրականություն առարկաների վրա, որպեսզի սովորելու ընթացքում էլ շատ դժվարությունների առջև չկանգնեմ։ Ի վերջո, ամեն ինչի մեջ պետք է փորձել միայն ու միայն դրականը տեսնել, հակառակ դեպքում՝ հուսահատությունը վատ բաների կարող է հանգեցնել։

-Ի՞նչ նպատակներ ունեք ապագայի հետ կապված: Շուտով ընդունելության քննություններն են, ինչպե՞ս եք տրամադրված:

Ժենյա -Որոշել եմ բանասեր դառնալ: Բանասիրությունն իմ էության մեջ է, և հույս ունեմ, որ այդ ասպարեզում պիտանի մարդ կդառնամ: Քննություններին պատրաստվում եմ ինքնուսուցմամբ: Լավ եմ տրամադրված, պետք է լավատես լինել, լավատեությունը միշտ էլ դրական ազդեցություն է ունենում:

Ազնիվ- Նպատակս է՝ բանասեր դառնալ։ Այն առարկաները, որոնք կապված են այդ մասնագիտության հետ, անչափ հոգեհարազատ են ինձ։ Ես դեռ դպրոց հաճախելու սկզբից էլ առանձնակի ուշադրություն եմ դարձրել այդ առարկաներին։ Դա նաև իմ հայոց լեզվի և գրականության ուսուցչուհի ընկեր Չիլինգարյանի շնորհիվ է։ Ինձ այլ բնագավառում գրեթե չեմ պատկերացնում։ Ընդունելության հետ կապված տրամադրվածությունս ինձ դուր է գալիս. մեծ հույսեր ունեմ, որ կընդունվեմ։

-Ասում են, որ հնարավոր է ուսումնական գործընթացը սեպտեմբերից նույնպես շարունակվի օնլայն տարբերակով, ի՞նչ կասեք օնլայն ուսանող լինելու մասին:

Ժենյա- Կասեմ՝ հույս ունեմ, որ վիրուսը շուտով կնահանջի, և ամեն ինչ կվերադառնա իր բնականոն ընթացքին։ Չեմ կարծում, որ օնլայն դասընթացները կարող են նույն արդյունավետությունը ունենալ:

Ազնիվ- Այդ միտքը փոքր-ինչ վախեցնում է ինձ, որովհետև ուսանողական կյանքի հետ կապված դեռևս անփորձ եմ։ Մտավախություններ ունեմ, որ առցանց տարբերակով ուսումնական գործընթացը իմ պարագայում այնքան էլ հաջող չի լինի և բազում խոչընդոտների պատճառ կհանդիսանա։ Անկախ ամեն ինչից՝ հույս ունեմ, որ լավ կլինի, և մտավախություններս իրենց չեն արդարացնի։ Իսկ այս արտակարգ իրավիճակն էլ շուտով իր տեղը կզիջի մեր բնականոն կյանքին…

«Մարդկության պատմությունը կհավասարվեր զրոյի, եթե չլիներ գրականությունը»

Իմ զրուցակիցը երիտասարդ գրող, թարգմանիչ, երգահան Էլիզա Մխիթարյանն է:

-Քանի՞ տարեկանից եք սկսել ստեղծագործել:

-Ստեղծագործում եմ շատ վաղուց, առաջին անգամ տպագրվել եմ առաջին դասարանում։ Թերևս անկեղծ մի գաղտնիք բացեմ, անգամ ատամհատիկ կոչվող ավանդական արարողությանը, երբ պիտի պարզ դառնա երեխայի ապագա մասնագիտությունը, ես միանգամից վերցրել եմ գրիչ։

-Ինչպե՞ս սկսեցիք Ձեր գրական-ստեղծագործական ուղին:

-Առաջին դասարանում «Մենք» ամսագրում տպագրվելուց հետո շատ երկար դադար էր ինձ մոտ, և գրական-ստեղծագործական ուղիս շարունակվեց միայն 17 տարեկանում, երբ ընդունվել էի ԵՊՀ Արևելագիտության ֆակուլտետ։ Այդ ժամանակ ես սկսեցի թղթակցել «Թիվի Ալիք» շաբաթաթերթի «Շավիղ» գրական էջին, սկսեցի պարբերաբար տպագրվել, տարիների ընթացքում այնքան բան սովորեցի իմ խմբագրից, որ բառերով նկարագրելու չէ, այն խմբագրից, ով նաև հետագայում դարձավ իմ գրքի խմբագիրը՝ Սերգեյ Հարությունյանը։ Այդ ժամանակ նաև մի գրական մրցույթում իմ «Դժոխքից 50 մետր հեռու» պատմվածքը ճանաչվեց լավագույն արձակ գործ, որը հետագայում մի շարք ամսագրերում ու թերթերում տպագրվեց։ 17 տարեկանից սկսվեց հիմնական ուղիս, բազմաթիվ թերթերից, ամսագրերից առաջարկներ ստացա, կայքերից առաջարկներ ստացա, համահավաք ժողովածուներում տպագրվելու առաջարկներ և այդպես մտա մի աշխարհ, որի անունն է «Գրականություն»։

-Ի՞նչ է Ձեզ համար գրականությունը:

-Մարդկության պատմությունը կհավասարվեր զրոյի, եթե չլիներ գրականությունը։ Գիրքը մարդկության պատմությունն է, եկեք մի պահ պատկերացնենք, որ աշխարհում ոչ մի գիրք չգրվեր, այսօր մենք ոչինչ չէինք իմանա մեր պատմության մասին, պատկերացնենք, որ աշխարհում ոչ մի գրող ծնված չլիներ, ոչ ոք չգրեր մարդկային հույզերի մասին, ոչ ոք չպատմեր իր ժամանակաշրջանի մասին, ոչ մի պատմավեպ չգրվեր և այդպես շարունակ։ Կլիներ աղետ։ Այնպես որ, բարձր գրականությունը ոչ միայն իմ, այլև ամբողջ մարդկության պատմությունն է և սա բացարձակ ու անքննելի ճշմարտություն է։

-Հատկապես ո՞ր ժանրով եք ստեղծագործում:

-Նախընտրում եմ գրել կարճ պատմվածքներ, նորավեպեր, որոնք ունեն անսպասելի ավարտ և ընթերցողի համար ապահովում են լարված ընթացք: Ունեմ պատմվածքներ, որտեղ պատմական դրվագներ են նկարագրված։ Ինքս աբսուրդ, էքզիստենցիալ գրականության սիրահար եմ, իմ գրականության մեջ ակամա կան նաև այդ դրսևորումները, մասնավորապես՝ մարդկային գոյության, կեցության խնդրի որոնումները, աբսուրդային դրվագներ և այլն:

-Իսկ ի՞նչ եք կարծում՝ ո՞ր ժանրի ստեղծագործություններն են առավել հետաքրքրում ժամանակակից հայ երիտասարդությանը:

-Ժամանակակից հայ երիտասարդության հետաքրքրությունները շատ տարբեր են, չեմ կարող ասել՝ ո՞ր ժանրն է ավելի հետաքրքրում, բայց հաստատ կարող եմ ասել, որ պաթետիկ բովանդակությամբ գրքերը շատ քչերին են այլևս ձգում։ Ժամանակակից մարդն առհասարակ ձգտում է կարճ գրքերի, կարճ, բայց բովանդակալից խոսքի, եթե օրինակով խոսեմ, ապա անցած դարում, եթե որևէ հեղափոխության ժամանակ մարդը պատրաստ էր իր հետ աթոռ վերցնելու և լսելու հրապարակախոսական երկարաշունչ ճառեր, ապա այսօրվա երիտասարդը դա հաստատ չի անի։

-Ո՞րն է Ձեր ամենասիրելի գիրքը, որը խորհուրդ կտաք բոլորին կարդալ:

-Սիրելի գրքեր շատ ունեմ, բայց ամենասիրելի գրքերը ամենասիրելի գրողի կողմից գրվածներն են։ Խոսքը Ֆրանց Կաֆկայի մասին է, ով ինձ համար եղել և մնում է համաշխարհային աբսուրդ, էքզիստենցիալ գրականության լավագույն ներկայացուցիչներից մեկը։ Խորհուրդ եմ տալիս կարդալ նրա բոլոր գրքերը, մասնավորապես՝ «Դատավարություն», «Կերպարանափոխություն» և «Դղյակը» ստեղծագործությունները։

-Ձեր գիրքը` «Ռոմանտիղմը», շատ հետաքրքիր է և՛ իր շապիկով, և՛ վերնագրով: Կարո՞ղ եք մեկնաբանել այն:

-Հետաքրքիր է «Ռոմանտիղմը», թե ոչ, ընթերցողը կասի և այս ընթացքում որքան որ լսել եմ կարծիքներ, դրանք եղել են դրական։ «Ռոմանտիղմն» իմ առաջին ձեռքբերումն է, առաջին հաստատուն քայլը, ես երջանիկ եմ, որ իմ առաջին գիրքը տպագրելու համար ոչ թե փորձել եմ հովանավոր գտնել, կամ դիմել տարբեր հրատարակչությունների, այլ հակառակն է տեղի ունեցել։ Ես երջանիկ եմ, որ իմ գրականությունը նկատել են և գնահատել։ Գրքում ներառված են կարճ պատմվածքներ, թեմաները շատ տարբեր են, բայց գրքի գլխավոր ուղեգիծն այն է, որ այս արդի աշխարհի խելահեղ շրջապտույտում մարդը նույնն է, նրա հույզերը նույնն են և նա միշտ ձգտում է դեպի հասարակը, դեպի սկիզբը, ինչպես գրքի առաջաբանում ասել է Մարգարետ Ասլանյանը՝ մարդը ձգտում է դեպի միակ կատարյալը, դեպի հասարակը՝ զբանս սկզբի։

-«Հիասթափությունը զարհուրելի հիվանդություն է»։ Ինչպե՞ս կմեկնաբանեք Ձեր այս խոսքերը: Դուք հիասթափություն ապրե՞լ եք:

-Ցույց տվեք ինձ աշխարհում գեթ մեկ մարդու, ով չի ապրել հիասթափություն և ես կասեմ, որ գրել եմ բառեր ոչնչի մասին։ Անգամ փոքրիկ երեխաները, որ երազում են հեծանիվ ունենալ և ինչ-ինչ պատճառներով չեն ունենում՝ ապրում են հիասթափություն։ Ես էլ իմ կյանքում ունեցել եմ և վստահ եմ, որ դեռ շատ կունենամ հիասթափություններ, որովհետև սա կյանք է և վերջ։ Եվ այո, հիասթափությունը զարհուրելի հիվանդություն է, և ոչ մեկս ապահովագրված չենք այդ հիվանդությամբ վարակվելուց:

-Ձեր ձեռքբերումները որոշակի են նաև գեղարվեստական թարգմանության ոլորտում. բուն ստեղծագործական վիճակն ինչպե՞ս եք զուգորդում թարգմանական գործին:

-Ես «Երևանյան Էսքիզ» գրական, մշակութային հարթակի համահիմնադիրն եմ և հանրային կապերի ղեկավարը, ի սկզբանե թարգմանություններս սկսել եմ հրապարակել այդ հարթակում, իսկ հետագայում պահանջը մեծացել է և նաև այլ հարթակներում են սկսել հրապարակվել և հրատարակվել, մասնավորապես՝ այս պահին նաև թղթակցում եմ «Մշակութային հրապարակ» ամսաթերթին՝ տրամադրելով գեղարվեստական թարգմանություններ, որոնք անում եմ արաբերենից, քանի որ մասանգիտությամբ արաբագետ եմ։ Գեղարվեստական թարգմանությունը ոչ միայն չի խոչընդոտում, այլև օգնում է գրողական գործունեությանը։ Ասեմ, որ շատ բարդ է թարգմանել պոեզիա, հնարավոր չէ կատարել բառացի թարգմանություն, որովհետև այդ դեպքում ուղղակի կստացվի մտքերի մի կույտ, որը քո լեզվով ոչինչ չի տա ընթերցողին։ Գեղարվեստական թարգմանությունը շատ պատասխանատու աշխատանք է, կասեմ, որ թարգմանությունը կրկնակի հաջողված է, եթե այն կատարում է հենց գրողը, որովհետև գրողը կարողանում է տեսնել մեկ այլ գրողի պատկերները և որսալ դրա հայերեն տարբերակն այնպես, որ փոխանցի այն նույն շքեղությունը, ինչը բնագրում է։

-Ո՞րն է Ձեր կյանքի կարգախոսը:

-Վերջին տասը տարիների ընթացքում կյանքիս կարգախոսը Հեմինգուեյի խոսքերն են․ «Երբեք մի՛ շփոթիր շարժումը գործողության հետ»։

-Ի՞նչ խորհուրդ կտաք սկսնակ գրողին, ինչի՞ն պետք է առավել ուշադրություն դարձնել և ինչի՞ց խուսափել:

-Սկսնակ գրողին խորհուրդ կտամ շատ կարդալ և լինել գերակտիվ՝ փնտրելով հարթակներ սեփական գրականությունը մատուցելու համար։ Խորհուրդ կտամ լսել փորձառու կամ որոշակի ճանապարհ անցած գրողների կարծիքը իր գրականության վերաբերյալ և ընդունել առողջ քննադատությունը, իսկ լավ խոսեքրից չմեծամտանալ, այլ շարունակել հղկել սեփական գրիչը։

-Ի՞նչ ծրագրեր ունեք ապագայի հետ կապված:

-Ապագայի հետ կապված պլաններ շատ կան, որոնց մասին կնախընտրեմ լռել։ Կասեմ միայն այն, որ իմ ողջ ներուժը դրվելու է որակյալ, բարձր մշակույթի ստեղծման և պահպանման գործում։

margarita ghazaryan

Հուշեր մի խորհրդավոր կնոջ կյանքից

Գիշեր էր, լռություն: Գյուղական մի տան անկյունում մոմի լույսի շնորհիվ մի դեմք էր նկատվում: Խորհրդավոր կերպարանք էր: Հազիվ նշմարվող աչքերի մեջ մի ողջ ճակատագիր կարելի էր կարդալ: Փակեց աչքերը, ո՛չ, չքնեց, ուղղակի փակեց այնպես, ինչպես փակում ենք մեր աչքերը, երբ ցանկանում ենք ինչ-որ մի բան հիշել և կամ հակառակը` անջատել սեփական միտքն ու չհիշել և չմտածել ոչինչ: Ժապավենի նման աչքերի առաջ էին գալիս իր ողջ մանկությունը, իր կյանքի լավ ու վատ պահերը: Հուշերի մի ողջ շղթա էր պարուրել այդ կնոջը գիշերային խավարի մեջ: Թվում էր, թե իր հուշերում ապրող բոլոր մարդիկ կենդանացել են, իր կողքին են՝ գիշերային այս լռությանն ընկերակից:

Կարելի է ասել, որ հաճելի հուշեր գրեթե չեն լինում, բավական է թեկուզ միայն այն, որ այդ լավ ու հաճելի պահերը դարձել են հուշ ու էլ չեն կրկնվի, այլևս երբեք… Բայց գոնե դեմքիդ վայրկյանական ժպիտ է հայտնվում, երբ հիշում ես այն, ինչը ժամանակին քեզ ուրախություն է պատճառել: Բայց այդ կնոջը պատած հուշերը այդ հաճելիներից չէին, նրա կյանքում միշտ լավ իրադարձությունների պակաս է եղել:

Հիշում էր իր ծնողներին, չնայած նրան, որ արդեն այդ էլ նորմալ հիշել չէր կարողանում, մեծացել էր ինքը և դրան հավասարազոր հեռացել էր իր ծնողների հետ ունեցած հիշողություններից: Շատ աղոտ էր հիշում նրանց դեմքերը, միայն ինչ-որ դիմագծեր, որոնք էլ գնալով ավելի մռայլվում էին իր հիշողության մեջ:

Այդ կինը ուներ քույր և եղբայր, բայց ճակատագիրը հերթական անակնկալն էր պատրաստել, ընտանիքին պետք է միանար 4-րդ երեխան` աղջիկ: Բայց չշտապեք մտովի մի երջանիկ ընտանիք պատկերացնել, իրականությունն այլ էր: Հայրը հաշմանդամ էր, իսկ մայրն էլ ո՞ր մի զավակի հոգսերը պետք է կարողանար տանել: Այդ խորհրդավոր կինն էր ընտանիքի մեծ երեխան, գոնե որոշ չափով մոր հոգսերը կիսողը: Բայց ամեն ինչ փոխվեց 4-րդ երեխայի ծնունդով: Ճակատագրի հերթական խաղն էր: Երեխան ծնվեց, բայց մայրը վատառողջ էր: Հիվանդությունը ավելի ազդու եղավ, հաղթեց ոչ միայն այդ կնոջը, այլ մի ողջ ընտանիքի: Մահացավ…

Հիվանդանոցի բուժաշխատողներն էլ խելք-խելքի տալով եկան այն որոշմանը, որ պետք է նորածին փոքրիկին տան մեկ ուրիշ ընտանիքի՝ ավելի ապահով: Դե, մի հաշմանդամ հոր խնամակալության տակ էին երեք երեխաներ, և այլն էլ դժվար տարիներին, երբ մի կտոր հացն էլ որոշիչ էր: Եվ այլևս երբեք և ոչինչ չիմացան այդ երեխայի մասին, միայն ընտանիքի մեծ երեխան՝ խորհրդավոր կինը (եկեք պայմանականորեն նրան այդպես կոչենք), իմացել էր, որ երեխային տվել են Վրաստանում ապրող մի ընտանիքի: Անցավ մի որոշ շրջան, հայրը կրկին ամուսնացավ, իսկ նրա երեխաների խնամակալությունը անցավ հարազատներին: Տղային իրենց տատը սկսեց խնամել, իսկ երկու աղջիկներին՝ հորաքույրը:

Մի պահ բացեց աչքերը, հիշողությունները կանգ առան կարծես, կամ գուցե ինքն էր ցանկանում մոռանալ ամենը: Հայացքը հառեց մոմի վրա, այն գրեթե մինչև վերջ այրվել էր ու հալվել: Փչեց ու հանգցրեց մոմի լույսը: Դանդաղ քայլերով մոտեցավ լուսամուտին։ Լույսը բացվում էր արդեն, բայց իր մտքերն այդպես էլ կանգ չառան, չթողեցին հանգստանալ, գոնե մի քանի ժամով քուն մտնել: Լուսամուտից նայում էր արդեն բացվող արևին և կրկին ընկնում հիշողությունների գիրկը: Ա՜խ, գոնե լուսաբացի հետ իր հոգում էլ լուսաբաց լիներ, մտքերն ու հիշողություններն էլ լուսավոր լինեին: Բայց կան հիշողություններ, որոնք, անկախ լավ կամ վատ լինելուց, մեզ հետ են շաբաթը 7 օր և օրը 24 ժամ: Հիշողությունները նոր թափ առան: Հիշեց հորաքրոջ հարկի տակ անցկացրած տարիները: Հորաքույրն ավելի սեր ու ջերմություն էր տածում փոքր աղջկա հանդեպ, և ինքն էլ զրկված էր մայր լինելու բախտավորությունից, իսկ եղբոր աղջիկների ներկայությունը պետք է ավելի գունավորեր իր մենակյաց կյանքը:

Խորհրդավոր կինը մի պահ հանկարծակի դողաց ողջ մարմնով՝ ինքն էլ չհասկանալով, թե ինչ կատարվեց իր հետ: Հիշողության անիվը իր ականջներին կրկին լսելի էր դարձրել հորաքրոջ բարկացած ձայնն ու նախատինքները: Իսկ հետո կարծես ողջ մարմնով սկսեց զգալ այն ցավերը, որոնք փոքր ժամանակ ստացել էր հորաքրոջ հարվածներից: Հետո միանգամից շրջադարձ կատարվեց իր հիշողությունների մեջ, և այս անգամ էլ հիշեց հորաքրոջ իր ծնողական ժողովից վերադարձած հպարտ, երջանիկ և աչքերն արցունքներով լցված դեմքը: Որքա՜ն հպարտ էր նա իր եղբոր դստրով: Որոշ ժամանակ անց աղջիկների խնամակալությունը կրկին անցավ իրենց հորն ու արդեն խորթ մորը: Բայց մի՞թե այդ կինը կարող էր փոխարինել իրենց մորը: Խորը շունչ քաշեց ու հեռանալով լուսամոտի մոտից՝ դուրս եկավ բակ, նստեց մի ծառի տակ ու կրկին հայացքը հառեց անորոշ ուղղությամբ: Որքան ժամանակ էր անցել այդ տարիներից, ինքն արդեն բավականին մեծ է, ծերությունն էլ կամաց-կամաց իր գիրկն է առնում իրեն: Հիշեց խորթ մորը, ումից այդպես էլ ոչ մի մայրական ջերմություն չզգաց: Տատն էլ տեսնելով, որ երեխաները այդ պայմաններում չեն կարող ապրել, կրկին իր վրա վերցրեց նրանց խնամելու պատասխանատվությունը: Մի քանի տարի էլ այդպես ապրելուց հետո մեր խորհրդավոր կինը տեղափոխվեց քաղաք` ուսում ստանալու: Նա այդ ճանապարհին էլ մենակ էր, և այդ ճանապարհն էլ՝ դժվարանցանելի: Իր ուժերով ընդունվեց, ինչը իր ընկերներից շատերի մոտ բորբոքեց նախանձը, քանի որ շատերը, իրենց հետևում հզոր թիկունք ունենալով, չկարողացան ընդունվել, իսկ ինքը, որ միայնակ էր, չուներ ոչ մի օգնող ձեռք, իր գիտելիքների շնորհիվ կարողացավ ընդունվել, չնայած, որ իր վաղեմի երազանքն էր երգչուհի դառնալ, այլ ոչ թե բուժքույր: Բայց հետևեց իր ուսուցիչների խորհրդին, ովքեր երգչուհու մասնագիտությունը մի մենակ ու երիտասարդ աղջկա համար շատ ավելի բարդ ու դժվար էին համարում: Ընդունվեց և տեղափոխվեց իր տատի քրոջ տուն:

Իսկ հետո հայտնվեց մի տղա, որի հետ էլ կապեց իր կյանքը: Ուսանողական կյանքին հաջորդեց ամուսնականը: Գուցե դա այս պատմության համար մի գեղեցիկ ավարտ լիներ, վերջում էլ երևի երկնքից երեք խնձոր կընկներ՝ մեկը գրողին, մյուսը՝ կարդացողին, մեկ էլ՝ հենց հերոսուհուն: Բայց, ցավոք, կյանքում ամեն ինչ այդպես հեքիաթային չէ, բոլոր պատմությունները չէ, որ հեքիաթների նման լավ ու դրական ավարտ են ունենում: Սա իրականությունն է, այստեղ շատ արժեքներ անհավասարաչափ են բաժանված մարդկանց, մեկն ամեն ինչ ունի (խոսքը նյութականի մասին չէ, չնայած դա էլ կարող ենք ընդունել), մյուսն էլ զրկված է բոլոր կյանքն իմաստավորող աղբյուրներից:

Արցունքներն ավելի ուժգին սկսեցին հոսել, իսկ հուշերն էլ կարծես արթնացել էին այլևս չքնելու պայմանով: Հիշեց ամուսնուն: Որքա՜ն էր սիրում նրան, որքա՜ն հույսեր ուներ նրա հետ կապված, ինքը, զրկված լինելով երջանիկ ընտանեկան պայմաններում ապրելու հնարավորությունից, հույս ուներ, որ գոնե իր երեխաների համար մի երջանիկ ապագա կստեղծի, բայց…

Երկու երեխա ունեցան` տղա և աղջիկ: Աղջիկը դեռ չէր ծնվել, երբ ամուսինը մեկնեց օտար երկիր՝ աշխատելու: Երբեմն գալիս էր, կարոտը առնում ու կրկին հեռանում, բայց այդ այցերն էլ գնալով դարձան հազվադեպ: Մի քանի տարի անց վերադարձավ կարճ ժամանակով, բայց ոչ մենակ: Արդեն նոր ընտանիք ուներ՝ կին, երեխա: Խորհրդավոր կնոջ համար դա արդեն չափազանց էր: Որքան էլ ուժեղ բնավորություն ունենա մարդը, միևնույնն է, լինում են հանգամանքներ, որոնք վերջնական տապալում և ուժասպառ են անում նրան: Բայց նա մայր էր, երեխաներ ուներ, որոնք իր կյանքի միակ լուսավոր կետերն էին, և ինքը պետք է ապրեր նրանց համար: Ամուսնու նոր ընտանիքին տեսնելն էլ հերթական հարվածն էր նրա համար: Երեխաների համար էլ խորթ էր իրենց հայրը, ուղղակի մի մարդ, ով երբեմն գալիս էր, ու ասում էին, որ իրենց հայրն է: Խորհրդավոր կնոջ ամուսնու ծնողներն էին այդ երեխաների թև ու թիկունքը: Տատն ու պապն էլ այնքան ջերմություն էին տալիս նրանց, որի համար թե՛ երեխաները, թե՛ այդ կինը անասելի սիրով էին լցված այդ մարդկանց հանդեպ: Նրանք անգամ իրենց հարսին առաջարկեցին նորից ամուսնանալ, իրենք երեխաներին կխնամեին, միայն թե ինքը հետո մենակ չմնար, իրենցից հետո տուն ու ընտանիք ունենար: Բայց մեր խորհրդավոր կինը մայրերի այդ տեսակին չէր պատկանում: Ինքը, զուրկ լինելով մայրական սիրուց ու ջերմությունից, ամեն ինչ անում էր իր երեխաների համար, օր ու գիշեր աշխատում էր, միայն թե նրանք որևէ բանի կարոտ չլինեն: Այդպիսի մայր ունեցողները ի ծնե բախտավոր են:

Հիմա էլ հիշեց երեխաներին, որոնք մեծացել էին, ընտանիք կազմել ու իրեն էլ տատիկ դարձրել: Կրկին հոսեցին արցունքները, խորը շունչ քաշեց ու ոտքի ելավ, երկինքը վաղուց արդեն լուսացել էր, իսկ ինքը դեռ այգում ոչ մի գործ չէր արել: Արագ քայլերով գնաց և սկսեց աշխատել…

 

margarita ghazaryan

#ԿարանտինTime կամ սուրճը կորոնայի օրերում

Այս մի հոդվածս էլ ի պատասխան այն հարևաններիս, ովքեր միշտ հարցնում էին, թե երբ եմ վերջապես իրենց մասին էլ գրելու։

Արդեն բավականին երկար ժամանակ է, ինչ արտակարգ դրության մեջ ենք։ Շատերի համար երևի թե ոչ մի տարբերություն չկա՝ կարանտին է, թե սովորական և բնականոն կյանք, որովհետև կան մարդիկ, ովքեր սովոր են մեկուսացված ապրել։ Շատերի համար դա նորմալ է և իրենից ոչ մի բարդություն չի ներկայացնում։ Շատերի համար, բայց ոչ մեր թաղի…

Արդեն սովորություն է դարձել առավոտյան արթնանալ կա՛մ հայրիկիս միացրած երաժշտության ձայնից, կա՛մ էլ հարևանների բուռն խոսակցությունների հետևանքով։ Ճիշտ է՝ ես ակտիվ չեմ մասնակցում մեր թաղի հավաքույթներին, քանի որ օրս հագեցած է օնլայն դասերով, իմ նախասիրություններով և այլն, բայց ցանկանում եմ ձեզ հետ կիսվել մեր թաղի կարանտինից ունեցած իմ կարծիքով։ Մի քիչ ուրիշ է մեր թաղը։ Որքան էլ որ փորձեցին պահպանել տանը նստելու կարգավիճակը, միևնույնն է, մեր թաղում մեկն առանց մյուսի չի կարող։ Ուրիշ է սրճի համը, երբ հարևաններիդ հետ ես խմում։ Դրա համար էլ երկար իրարից բաժանվել չկարողացան։ Ախր, էլ ի՞նչ սուրճ, եթե հարևանիդ հետ ինչ-որ բան քննարկելու հնարավորություն չունես։ Բայց այնպես չէ, որ մենք չենք հետևում կանոններին. երբեք մեր հավաքույթները չեն գերազանցում քսան հոգին, պահպանում ենք իրարից մեկ մետր հեռավորությունը, դրսից հյուրեր չենք ընդունում, դե, իսկ ալկոգելն էլ անպակաս է։ Եթե ուրիշները իրենց ընտանիքներով են մեկուսացած, ապա մենք էլ մեր թաղով ենք մեկուսացել։

-Ասում են՝ սուրճը կորոնայի դեմ օգնում ա, հա՞։

Մեր թաղի հավաքույթները միշտ լեցուն են բազմաթիվ թեմաներով, և թեմաների պակաս երբեք չի զգացվում։ Սակայն արտակարգ դրության պայմաններում քննարկման գլխավոր թեման հենց կորոնան է.

-Հը՞ն, լուրեր չե՞ք տեսել, ի՞նչ են ասում։

-Քանի՞ վարակակիր ա ավելացել։

-Պարետն ի՞նչ ա ասում։

-Վարչապետն էլ լայվ չի՞ մտել, ի՞նչ ա ասում, չգիտե՞ք։

Դե, մենք մենակ վարչապետի ասածին ենք հավատում։ Հարևաններս ժպիտով ասում են, որ եթե հանկարծ իրենցից մեկին տանեն մեկուսացնելու՝ ողջ թաղին էլ հետը պետք է տանեն։ Սա ընդունենք մեր թաղի կարանտինի մասին կես լուրջ, կես կատակ, զգոնությունը մենք երբեք չենք կորցնում։ Իսկ իմ կարանտինի ժամանակ գրեթե ամեն օր պատահող ծիծաղելի իրավիճակն այն է, որ հաճախ մոռանալով խոսափողի անջատված լինելու մասին՝ պատասխանում եմ ուսուցիչների հարցերին և սթափվում եմ միայն այն ժամանակ, երբ իմ անունն են տալիս, և հասկանում եմ, որ ինձ չեն լսել։ Դե, արի ու նույնը կրկնիր…