Իմ գրադարակը խորագրի արխիվներ

SvetlanaDavtyan

Երջանկության պարադոքսը

Արտակարգ իրավիճակում պետք է կարդալ արտակարգ գիրք: Եվ ինչը կարող էր լինել դա, եթե ոչ հենց այն՝ իր արտակարգ վերնագրով՝ «Թքած ունենալու նուրբ արվեստը»: Մարկի գիրքը նման է շտապ օգնության, որը ճիշտ ժամանակին հասնում է տեղ և ցույց տալիս օգնություն, սա այն է, ինչ հիմա քեզ պետք է:

Մինչ կարդալը շատ էի մտածում՝ կարդա՞լ, թե՞ չկարդալ: Այս է խնդիրը:

Գրքի մասին իրարից շատ տարբեր կարծիքներ էի լսում (ոչ այնքան բարի կարծիքներ), գռեհիկ բառեր, սլենգ, ազատ բառապաշար: Դե, ինչ պետք է մտածեի, որ մեղմ ասած՝ գիրք չէ, այլ ապուշություն: Չէ խաբում եմ, ես էդպես չմտածեցի: Դե հա, երբ հայ մարդը լսում է, որ կա ազատ բառապաշար նորմալ է, որ խռովկան հոգին մի քիչ փոթորկվում է: Բայց ասեմ քեզ, սիրելի ընկեր, ի վերջո կարդացի: Հաստատ կասեմ, որ գոնե մեկ անգամ պետք է կարդաս: Իսկ դրանից հետո դու ինքդ կցանկանաս կրկին կարդալ, վերջում կկարդաս նորից, որպեսզի ոչ մի միտք բաց չթողնես և ճիշտ հասկանաս, իսկ ամենավերջում ինքդ կհասկանաս, թե ինչպես է այն տանում քեզ իր հետևից ու ստիպում նորից կարդալ բառերի ուժը զգալու համար: Ոչ մի գիրք այսչափ երկար իր ազդեցությունը չէր պահել երակներումս:

Գիրքն ընթերցվում է մեկ շնչով, տալիս է մեծ փորձ ու փոխանցում հաճույք: Ամեն օր չես գտնի գիրք, որը քեզ անկեղծ կասի, որ որոշ բաներ սխալ ես անում, բայց այնպես, որ չնեղանաս ու շպրտես մի կողմ: Սովորեցնում է, որ եթե մի քանիսի համար ազդեցիկ մարդ ես ուզում լինել, պետք է գիտակցես, որ մյուսների համար դառնալու ես ծաղրածու: Եթե մի քանիսին օգնելու ես, ապա այլոց խանգարելու ես: Ու պետք է չթքել ամեն ինչի վրա, բայց պետք է թքել քեզ համար պրոբլեմ ստեղծողի երեսին:

Դե, էլ ինչ ասեմ:

Իզուր մի սպասիր, չեմ նկարագրելու սյուժեն: Իսկական ժամանակն է, գնա ու սկսիր:

Mariam Harutyunyan

Հարմարվենք կարանտինին

Երբևէ փորձե՞լ եք դեմ գնալ օրենքներին՝ հարմարվելով դրանց հետ։ Համաձայն եմ՝ տարօրինակ է հնչում։ Ըստ իս՝ եթե մենք գտնենք իրավիճակին հարմարվելու այլընտրանքային ճանապարհ, հաղթանակած դուրս կգանք։ Մի օր իմ ամենամոտիվացնող դասախոսներից մեկն ասաց՝ օրենքների դեմ պետք է պայքարել՝ ստեղծելով մեր comfort zone-ը հենց այդտեղ։ Հաշվի առնելով դասախոսիս՝ մտածել ստիպող միտքը և ներկայիս լարված իրավիճակը՝ կարծում եմ հենց այդպես էլ պետք է վարվենք։

Կարանտինի օրերին մեզ մոտիվացնող մտքեր են պետք, որպեսզի ցրենք լարված իրավիճակը։ Իսկ լարված իրավիճակը ցրելու լավագույն օգնականները գրքերն են։ Ձեզ եմ ներկայացնում 3 գիրք, որոնք կփոխեն կյանքի նկատմամբ ձեր հայացքները։

1․Ջեյն Օսթին «Հպարտություն և նախապաշարմունք»

Սերն ընդդեմ խտրականության. սա է այս գրքի գլխավոր իմաստը։ Սուր հեգնանքը, իրապաշտությունը, հումորը և սոցիալական խավերի նկարագրությունները օգնել են վեպի հեղինակին համբավ ձեռք բերել քննադատների, գիտնականների և ժամանակակից հանդիսատեսի շրջանում։ Ես դեռ դպրոցական էի, երբ կարդացի այս գիրքը։ Սկզբում կարծում էի՝ անիմաստ սենտիմենտալ գործ է՝ լի ռոմանտիկ, կամ ինչպես ասում եմ ես հաճախ՝ «ղզիկ» դրվագներով։ Բայց սխալվեցի։ Այս վեպի միջոցով ես հասկացա, որ խտրականություն ասվածը ոչինչ է՝ բացի ֆանտաստիկ ուտոպիա լինելուց։ Խտրականությունը ապրում է մեր մեջ, փորձում «կառավարել» մեզ։ Երբ գրադարանից գիրքը վերցրի, մի կին, ով այդ պահին այնտեղ էր, ինձ հարցրեց.

-Իսկ սիրահարվա՞ծ ես։

-Դա որևէ կապ ունի՞ այս գիրքը ընթերցելու հետ։

-Ընթերցելուց հետո կհասկանաս։

Ինձ մոտ ինչ-որ տարօրինակ զգագողություն առաջացավ այս կնոջ հետ կարճատև զրույցից հետո։ Տպավորություն ստեղծվեց, որ ես զրուցում եմ հենց Ջեյն Օսթինի հետ։ Ցավոք, դա մեր առաջին և վերջին հանդիպումն էր, այդ կնոջը այլևս չտեսա։

2․ Հերման Հեսսե «Տափաստանի գայլը»

Գիրքն առաջարկել է կարդալ իմ ամենամոտիկ ընկերներից մեկը։ Միջանկյալ քննությունների նյութերը մի կողմ դրած՝ կլանվել էի այս գրքի մեջ։ Այնքա՜ն ասելիք կար գրքում։ Չեմ կողմնորոշվում՝ ինչպես մեկնաբանել, որտեղից սկսել։ Առաջին հերթին՝ ինձ շատ հետաքրքրեց գրքի հեղինակի կյանքը։ Կարծես դժբախտ բառը նրա համար է ստեղծված, անգամ ինքնասպանության փորձ է արել, որն իր արտացոլումն է գտել վերոնշյալ գրքում։ Գիրքը ինձ տվեց հետևյալ միտքը՝ ինքնասպան լինողները միայն նրանք չեն, ովքեր ֆիզիկապես գոյություն չունեն, մարդը կարող է ապրել, շնչել, բայց լինել ինքնասպանված։

«Տափաստանի գայլը» գիրքը երբեմն անվանում եմ «անշունչ հոգեբան», քանի որ ահռելի հոգեբանական-ուսուցողական ենթատեքստ կա այնտեղ։

3․ Վիկտոր Հյուգո «Թշվառները»

Սա ամենահզոր գիրքն է, որ երբևէ կարդացել եմ։ Այդ ժամանակ սովորում էի 12-րդ դասարանում։ Մի կողմից միասնական ընդունելության քննությունների համար էի պարապում, մյուս կողմից կարդում էի գիրքը։ Ուսուցիչներս ասում էին՝ մի՜ կարդա, ընդունվելուց հետո կկարդաս, չես հասցնի, բա միասնականներիդ համար ո՞վ ա պարապելու։ Եվ ես միշտ հանգստացնում էի նրանց՝ ասելով՝ ամեն ինչ կհասցնեմ, այս գիրքը մոտիվացնում է ինձ, այդպես ես ավելի դրական եմ տրամադրվում քննությունների նկատմամբ։ Այն ամենը, ինչ գիրքը տվեց ինձ, դժվար է բառերով բացատրել։ Դուք ի՞նչ եք զգում «թշվառ» բառը կարդալիս կամ լսելիս։ Մինչ այս գիրքը կարդալը ես միայն տհաճություն էի զգում, «թշվառը» մարդու թույլ, խղճուկ վիճակն է։ Բայց գիրքը կարդալուց հետո ներսումս հեղափոխություն տեղի ունեցավ։ Հասկացա, որ ամենաուժեղ ու ամենապատվավոր մարդիկ հենց թշվառներն են։ Հենց նրանց է բաժին ընկել ճակատագրերից ամենադառնահամը, բայց նրանք այդ դառնահամ ճակատագրի արժանապատիվ կրողներն են։

Դե ինչ, սրանք իմ ամենասիրելի 3 գրքերն էին, կիսվեք ձեր սիրելի գրքերով ևս, փակվեք ձեր սենյակում, զբաղվեք ընթերցանությամբ և «հաղթեք» օրենքներին։

image2

Այսօր գիրք նվիրելու օրն է

Քեթրին Պատերսոն

Հատված «Հրաշալի Գիլի Հոփկինսը» վիպակից

Հյուրը

 

Գոհաբանության տոնից մի քանի օր առաջ պարոն Ռենդոլֆը գրիպով հիվանդացավ: Ըստ էության, գրիպը ծանր հիվանդություն չէ, սակայն պարոն Ռենդոլֆը ծեր էր, իսկ ծերունիների համար, ինչպես ասում էր Տրոտերը, ամեն հիվանդություն դժբախտություն է:

Տրոտերն ու Գիլին ձեղնահարկից վար իջեցրեցին ծալովի մահճակալն ու դրեցին հյուրասենյակում, որն սկսեց հիվանդասենյակի նմանվել:

Երկար ժամանակ քննարկում էին, թե արդյոք կարիք կա՞ ծերունի հոր հիվանդության մասին տեղյակ պահել նրա որդուն՝ նշանավոր փաստաբանին: Պարոն Ռենդոլֆը վստահ էր, որ որդին, իմանալով այդ մասին, անմիջապես կգա և իրեն ընդմիշտ կտանի Վիրջինիա: Ու թեև Տրոտերը դա լավ էր գիտակցում, սակայն իր բարոյական պարտքն էր համարում մերձավորներին տեղեկացնելը:

-Պատկերացնո՞ւմ եք, նա այցի է գալիս, իսկ դուք հիվանդ եք: Մի՞թե դրանից հետո նա ձեզ կվստահի: Այդ ժամանակ նա առանց հապաղելու ձեզ այստեղից կտանի:

Սակայն պարոն Ռենդոլֆը կարծում էր, որ կարելի է փորձել: Վերջապես համաձայնության եկան: Որոշեցին ծերունուն տեղափոխել Տրոտերի տուն, որպեսզի իրենց աչքի առաջ լինի:

-Բա որ հանկարծ մեր տանը մահանա՞ք:

-Պատվովս եմ երդվում, ձեր տանը չեմ մահանա:

-Գիլի, եթե նրա վիճակը վատթարանա, մենք նրան իսկույն իր տուն կտանենք, թե չէ, էդ նշանավոր փաստաբանը մեկ էլ տեսար դեռ մեզ դատի տա:

-Եթե ես ձեր տանը մեռնեմ, ինձ դատի կտաք: Եվ թող իմ ողջ ունեցվածքը ձեզ հատկացնեն,-ասաց պարոն Ռենդոլֆն ու պառկեց մահճակալին:

-Մեռնելուց հետո դուք անգամ թոշակ չեք ստանա: Ինձնից ձեզ խորհուրդ՝ ապրեք, ինչքան ուզում եք:

-Այդպես էլ կլինի, միայն թե վախենամ երկար պառկել ցանկանամ, քանի որ ինձ ձեր նման հմայիչ երկու լեդի են խնամելու:

-Դե ինչ, փորձենք: Բայց եթե մի շաբաթից ոտքի չկանգնեք, ոչ տոնական սեղանի, ոչ էլ հնդուհավի երես չեք տեսնի:

Պարոն Ռենդոլֆի վիճակը մի քանի օրից իսկապես լավացավ, սակայն տոնի նախօրեին Տրոտերն ու Ուիլյամ Էռնեստը վարակվեցին:

Տրոտերը պայքարում էր մինչև վերջ, սակայն նրա ջերմությունն այնքան բարձր էր, որ գլխապտույտի պատճառով ոտքի վրա չէր կարողանում մնալ: Թեև նա ընդվզում էր, սակայն Գիլին ոչ երեքշաբթի, ոչ էլ չորեքշաբթի օրը դպրոց չգնաց և մնաց նրանց խնամելու:

Գոհունակության տոնի օրը Գիլին լրիվ հալից ընկել էր, քանի որ մի հիվանդից մյուսի մոտ էր վազում, ողջ ժամանակ վերուվար անելով աստիճաններով:

Գիլին չվարակվեց իհարկե, սակայն անքնությունից, շարունակ անհանգստանալուց ու հոգսերից դարձել էր շատ դյուրագրգիռ:

Նա բժիշկ էր կանչել պարոն Ռենդոլֆի համար, մեկ այլ բժիշկ` Տրոտերի համար, մի մանկաբույժ էլ՝ Ուիլյամ Էռնեստի: Նրանք պետք է անկողնում մնային, ասպիրին խմեին, որպեսզի ջերմությունը թողներ:

Տրոտերը պատվիրեց տղայի մարմինը շփել խոնավ սրբիչով, որպեսզի ջերմ իջնի:  Ուիլյամ Էռնեստի վիճակը մի քիչ թեթևացավ, սակայն միայն ժամանակավոր:

Տանը սարսափելի խառնաշփոթ էր տիրում, անգամ խոհանոցում և հյուրասենյակում, որտեղ Գիլիից բացի ոչ ոք չէր մտնում: Տունն ասես ռմբակոծվել էր: Գիլին այնքան ուժասպառ էր, որ նույնիսկ չէր հասցնում իր հետևից հավաքել: Հինգշաբթի էր, սակայն Գիլին տոնի ժամանակ չուներ: Գիլին ուզում էր նախաճաշել, երբ հնչեց դռան զանգը: Գիլին վեր թռավ: Միգուցե փաստաբանի որդին չի հավատացել հոր խոսքին, և հիմա եկել է տեսնելու, թե ինչու հայրը չի կարող տոնն իրենց հետ անցկացնել: Հետո մտածեց, որ եկողը միգուցե Ագնես Սթոուկսն է: Էլի եկել է քիթը ուրիշների գործերի մեջ խոթելու:

Դռան առաջ կանգնած էր մի կարճահասակ գիրուկ տիկին՝ սև գլխարկի տակից երևում էին նրա սպիտակ վարսերը: Կինը հագել էր սև վերարկու և դրել սև ձեռնոցներ:

Կինն ուշադիր զննում էր Գիլիին: Աղջիկը չէր հասկանում՝ կինը վախեցա՞ծ է, թե՞ սոված: Հետո հիշեց, թե նման դեպքերում ինչ է ասում Տրոտերն ու արագ վրա բերեց.

-Շնորհակալություն, մենք այսօր ոչ մի բան չենք ուզում գնել: Բացի այդ, մենք քրիստոնյա ենք:

-Մի րոպե,-ասաց տիկինը,-դու Գալադրիել Հոփկինսն ե՞ս:

-Դուք ո՞վ եք,-Գիլիի հարցն այնքան անհեթեթ հնչեց:

-Ես…,-կինն այլայլվեց,-ինձ թվում է, ես քո տատիկն եմ:

Եթե նա ասեր՝ կախարդուհի եմ, Գիլին ավելի քիչ կզարմանար:

-Կարելի՞ է ներս մտնել:

Գիլին լուռ մի կողմ քաշվեց և ներս թողեց կնոջը:

Ճաշասենյակից լսվում էր հիվանդ ծերունու խռռոցը: Միայն թե չմտնի ներս ու չտեսնի վերմակի տակից դուրս ցցված սևամորթ ծերունու երեսը: Սակայն կինն իհարկե ներս նայեց, թեթևակի ճոճեց գլուխն ու շուռ եկավ դեպի Գիլին:

-Գիլի, այդ ո՞վ եկավ:

Գրողը տանի, Տրոտերը երևի լսել է դռան զանգը:

-Ամեն ինչ կարգին է, Տրոտեր,-բղավեց Գիլին:

-Ուզո՞ւմ եք նստել,-հարցրեց նա հյուրին:

Գիլին հյուրի հետ մտավ հյուրասենյակ և ձեռքով ցույց տալով բազկաթոռը, առաջարկեց,-նստեք, խնդրեմ:

Հյուրը նստեց բազկաթոռի ծայրին, որպեսզի կարճլիկ ոտքերը հասնեն հատակին:

-Ուրեմն այսպես…

Գիլին փորձում էր հասկանալ: Այս հնաոճ վերարկուով ու գլխարկով կինն իր մոր՝ Կորտնիի մա՞յրն է: Գիլին երբեք չի պատկերացրել, որ Կորտնին կարող է մայր ունենալ: Կորտնին գոյություն ուներ ժամանակից դուրս, աստվածուհու նման, իբրև կատարելության մարմնացում:

-Քո անունը Գալադրիել է, ճի՞շտ է,-կինը խոսում էր հարավային ակցենտով, սակայն խոսքը մետաքսի պես նուրբ էր: Ոչ թե իր որդեգիր Տրոտերի պես կոպիտ ու կռվազան…

Գիլին գլխով արեց:

-Իմ աղջիկը…,-կինը քրքրեց հնամաշ պայուսակն ու հանեց մի նամակ,-իմ աղջիկը տանից հեռացել է շատ-շատ տարիներ առաջ: Ես… Իմ ամուսինը և ես երբեք… Ներեցեք…

Կինը անհաջող փորձեր էր անում բառեր գտնելու, որպեսզի պատմեր իր դառը պատմությունը:

-Ամուսինս…,-նա փորձեց ժպտալ,-քո պապը, մահացել է համարյա տասներկու տարի առաջ:

«Հավանաբար պետք է ինչ-որ բան ասել»,-մտածեց Գիլին:

-Ափսոս…

-Այո, այո, շատ ծանր է,-կինն արցունքները զսպելով մի կերպ արտաբերեց:

Գիլիին էլ վիճակվել էր նման կերպ զսպել արցունքները: Ինչ ծանոթ է այս ամենը:

-Մենք… Ես այն ժամանակ փորձեցի կապվել քո մոր՝ Կորտնիի հետ: Սակայն դա ինձ չհաջողվեց: Բանն այն է…

Նա լռեց, պայուսակից հանեց թաշկինակը:

«Դե, սրբիր քիթդ, բալիկս, ինչո՞ւ ես ամաչում: Կթեթևանաս…»,-Տրոտերն այդպես կասեր, սակայն Գիլին ոչ մի բառ չկարողացավ արտաբերել:

-Բանն այն է, որ այս նամակը… Այս նամակն իմ աղջկանից տասներեք տարվա մեջ առաջին նամակն է…

Նա խղճաց կնոջը, չնայած նրա ցավը պիտի որ իրեն չհուզեր:

-Ես նույնիսկ չգիտեի, որ նա երե… Մի՞թե չէր ուզում այդ մասին հայտնել հարազատ մորը:

Հիմա խոսքը հավանաբար իր մասին կլինի, սակայն այդ ամենը նրան այնքան օտար էր թվում, ասես խոսքը հեռավոր մի ծանոթի մասին էր: Գիլին աշխատեց կարեկցանքով տմբտմբացնել գլուխը:

-Գիլի, իսկ ես քեզ հա կանչում էի,-դռնից բռնվելով ջերմությունից կարմրած դեմքով հայտնվեց Ուիլյամ Էռնեստը: Նա ներքնազգեստով էր: Օտար կնոջը տեսնելով տղան սառեց տեղում…

Կինն ուշադիր նայեց տղային, հետո ինչպես պարոն Ռենդոլֆին տեսնելուց, կտրուկ շրջվեց:

-Ներիր, Ուիլյամ Էռնեստ,-ասաց Գիլին,-չեմ լսել, որ կանչում ես ինձ: Ի՞նչ է պատահել,- և իսկույն հասկացավ, թե ինչ է պատահել: Տղայի գիշերազգեստը թաց էր: Գիլին վեր թռավ:

-Ներեցեք ինձ, ես հիմա կգամ:

Նա արագ-արագ տղային դուրս տարավ սենյակից: Սակայն դա այնքան էլ հեշտ բան չէր: Երեխան ջերմությունից ու սովից ուժասպառ էր եղել:

-Դու չպետք է ցած իջնեիր, Ուիլյամ Էռնեստ: Դու հիվանդ ես:

-Ես թրջել եմ տակս,- տխուր ասաց նա,- դիմացա-դիմացա…

-Գիտեմ, հիվանդ ժամանակ դժվար է:

Գիլին հագցրեց վերջին մաքուր փոխնորդը՝ մի կարճլիկ վարտիք ու շապիկ: Հանկարծ չմրսի: Փոխեց սավանը: Նրան ծածկեց իր վերմակով: Տղան պառկեց, շրջվեց դեպի պատն ու փակեց աչքերը:

-Գիլի, բալիկս,- ձայն տվեց Տրոտերը, երբ Գիլին անցնում էր նրա սենյակի կողքով,- դու հյուրե՞ր ունես:

-Չէ, հեռուստացույցն եմ միացրել:

Աստիճաններով իջնելիս Գիլին մազերը հարդարեց, ուղղեց շապիկը: Գիտեր, որ սարսափելի տեսք ունի: Խեղճ պառավ կինը երևի շշմել է իր տեսքից:

Երբ Գիլին մտավ սենյակ, կինը թույլ ժպտաց:

-Խեղճ աղջիկ,-ասաց նա:

Գիլին հետ նայեց: Հո Ուիլյամ Էռնեստն իր հետևից չի՞ գալիս: Ոչ ոք չկար:

-Աստված քեզ պահապան:

-Ի՞նձ:

-Կորտնին ճիշտ էր: Ես այնքան ուրախ եմ, որ դու գրել ես նրան: Ինչպե՞ս են համարձակվել քեզ այսպիսի ընտանիքի տալ:

«Ի՞նչ է խոսում այս կինը: Ի՞նչ տեղ»:

-Գիտես, ես չպետք է անսպասելի ներս խուժեի, բայց ես ուզում էի ամեն բան իմ աչքերով տեսնել նախքան որդեգրման գրասենյակի աշխատողներին հանդիպելը: Ներիր, սիրելիս…

Աստճանների կողմից լսվեցին ծանր ոտնաձայներ. Թըփ, թըփ, թըփ… Երկուսն էլ մի պահ քարացան:

-Ահ,- բացականչեց կինը: Դռների մեջ կանգնած էր վիթխարի ոտաբոբիկ մի ուրվական տղամարդու շերտավոր գիշերազգեստով. ալեհեր մազերը թափված էին ուսերին, աչքերի մեջ սառել էր սարսափը:

-Ես մոռացել էի,-բղավում էր ուրվականը ճոճվելով, -մոռացել էի:

Գիլին վեր թռավ:

-Ի՞նչ եք մոռացել:

-Հնդկահավը,- Տրոտերը հազիվ էր զսպում արցունքները,- տասնհինգ դոլար երեսունութ սենթ արժեր: Հոտել է: Կարծես թե չնկատեց հյուրին:

- Եթե հոտած լիներ, ես հոտը կառնեի,- Գիլին հայացք գցեց փոքրիկ կնոջը: Կինն էլ Ուիլյամ Էռնեստի նման վախվորած էր երևում:

-Գնացեք պառկեք, Տրոտեր, ես հիմա հնդկահավը կդնեմ ջեռոցի մեջ:

Վիթխարի կինը փորձեց հնազանդվել: Նա շրջվեց և քիչ մնաց վայր ընկնի:

-Ավելի լավ է՝ մի քիչ նստեմ,-ասաց նա խորը շունչ քաշելով,- գլուխս սարսափելի պտտվում է:

Գիլին երկու ձեռքը դեմ տվեց Տրոտերի մեջքին և ոչ այն է հրելով, ոչ այն է ուղեկցելով քաշ տվեց նրան դեպի բազմոցը: Սակայն Գիլին զգում էր, որ դժվար թե նրան մինչև բազմոց հասցնի:

-Օ, Աստված իմ,- բացականչեց Տրոտերը՝ վայր ընկնելով գորգին ու իր հետ վայր գցելով Գիլիին:

Տրոտերը նմանվել էր մեջքի վրա շրջված անզոր կրիայի:

-Աշխարհի վերջը եկավ,-ծիծաղելով բացականչեց նա,-երևի քեզ ճզմեցի:

-Ի՞նչ է պատահել,- բեմահարթակին հայտնվեց երրորդ դերասանը:

-Գիլի, բալիկ ջան, դու ո՞ղջ ես,- հարցրեց Տրոտերը և առանց պատասխանի սպասելու ասաց,- պարոն Ռենդոլֆ: Ամեն ինչ կարգին է:

-Բայց ինչ որ մեկը ընկավ, ես լսեցի ձայնը:

-Ըհը, դա ես ընկա,- Տրոտերը համառորեն փորձում էր ոտքի կանգնել,- հիմա ամեն ինչ կարգին է, ճիշտ չէ՞, Գիլի:

-Տրոտեր, մի կողմ քաշվեք,-մի կողմ քաշվեք՝ դուրս գամ:

-Ի՞նչ է պատահել: Ի՞նչ է պատահել,-անընդհատ կրկնում էր պարոն Ռենդոլֆը:

-Խեղճ երեխա, խեղճ Գիլի,- հառաչեց Տրոտերը և ազատեց Գիլիին:

-Գիլի, ձեզ ի՞նչ է պատահել,- տագնապած հարցրեց Ռենդոլֆը:

Գիլին վեր կացավ, թափ տվեց վրայի փոշին և բռնեց կույր ծերունու ձեռքից:

-Եկեք, ես ձեզ կուղեկցեմ դեպի ձեր մահճակալը:

Մինչև Գիլին հետ վերադարձավ, Տրոտերը հասել էր բազմոցի մոտ: Նա հենվել էր բարձին ու հայացքը չէր կտրում սփրթնած անծանոթուհուց:

-Բա ասում էիր` տանն ուրիշ մարդ չկա,- հանդիմանանքով ասաց նա Գիլիին:

-Ես կարծում եմ լավ կլինի՝ գնամ,-ասաց նա վեր կենալով,-ես հավանաբար ճիշտ ժամանակ չէի ընտրել այցի համար:

Գիլին նրան ուղեկցեց մինչև դուռը:

-Ուրախ էի ծանոթանալ,- ինչքան հնարավոր է քաղաքավարի ասաց Գիլին:

Չէր ուզում, որ կինը վատ մտածի իր մասին: Ինչ էլ լինի, համենայնդեպս այդ կինը Կորտնիի մայրն էր:

Կինը դռների մեջ կանգ առավ, հետո շրջվեց ու անսպասելի համբուրեց աղջկա այտը:

-Դու այստեղ շատ չես մնա, ես քեզ խոստանում եմ,-շշնջաց նա:

Հոգնածությունից Գիլիի ուղեղը չէր աշխատում: Նա գլխով արեց և փակեց դուռը: Եվ հետո, երբ Տրոտերին պառկեցրեց անկողնում, հնդկահավը մտցրեց ջեռոցը, նոր հասկացավ, թե ինչ էր ասում կինը:

-Աստված իմ:

Կարևոր չէ, թե ինչ մտածեց այդ կինը, որդեգրման գրասենյակում նրան ամեն ինչ կբացատրեն, թե ինչ էր այստեղ կատարվում: Ոչ ոք չի կարող Գիլիին ստիպել լքել այդ տունը, հատկապես հիմա, երբ ինքը այդքան պետք է տան բոլոր անդամներին: Եվ հետո… Տրոտերը թույլ չի տա իրեն այս տանից տանել: «Երբեք, երբեք, երբեք»,- ասաց ինքն իրեն:

Գիշերային թռչուններ

Թուրմուդ Հաուգենը ծնվել է 1945 թվականին Նորվեգիայի Տրիսիլ քաղաքում: Նա ավարտել է Օսլոյի համալսարանի համեմատական գրականագիտության և արվեստի պատմության բաժանմունքը: Երկար տարիներ աշխատել է հանրահայտ նորվեգացի նկարիչ Մունկի թանգարանում, իսկ հետո դարձավ գրող և թարգմանիչ: Հաուգենը գրում է երեխաների համար, սակայն ոչ այնպես, ինչպես սովոր ենք պատկերացնել: Նրան հետաքրքրում է մանկան հոգեբանությունը, նրա ներաշխարհը, և ամենակարևորը՝ հույզերը: Կարեկցանքով և ըմբռնումով է Հաուգենը գրում երեխաների և մեծահասակների մասին, երազում մի այնպիսի աշխարհի մասին, որտեղ կարող են միմյանց վստահել և զարգացնել իրենց ունակությունները: Հաճախ դա անհնար է, քանի որ ոչ ոք ի զորու չէ ինչ-որ բան փոխելու: 

«Ես նստում եմ գրելու երեխաների համար, բայց միևնույն ժամանակ նաև մեծահասակների: Մանկությունը միակ վայրն է, որտեղ կարող են հանդիպել իրար մեծերն ու երեխաները: 

Մենք բոլորս երեխաներ ենք եղել, և բոլորս կապված ենք մանկության հետ: Եթե մենք մեր մեջ բավականաչափ ուժ ենք գտնում ընդառաջ գնալու մեր մանկությանը, դա նշանակում է, որ մեր սրտում ցավ ենք զգում, հոգում՝ թախիծ և ավելի լավ կյանք երազանք»:

Վախ, անվստահություն, մերժվածություն, ճնշվածություն՝ ահա այն հիմնական ուղղությունները, որոնք տեղ են գտել նրա ստեղծագործություններում: Մեծահասակների խնդիրները ցավ են պատճառում երեխաներին: Նրանք տեսնում են այն ամենը, ինչը փորձում են ծածուկ պահել երեխաներից, նրանք զգում են կեղծիքը, թեպետ չեն հասկանում պատճառները: Երեխաներին տիրում է սարսափը և անվստահությունը, երբ մեծահասակները, փորձելով խնայել երեխաներին, թաքցնում են նրանցից իրենց անհաջողություններն ու հոգսերը, դրանով իսկ ավելի խորացնելով անջրպետը և զրկելով երեխաներին մեծերին հասկանալու ամենափոքր հնարավորությունից:

Հաուգենի գրքերը զուսպ են, կենտրոնացած երեխայի ներքնաշխարհի վրա, գրված են պարզ լեզվով և հեշտ են կարդացվում: Նրա գրքերը արժեքավոր են ոչ թե նրանով, թե ինչ են արտահայտում բառերով, այլ թե ինչ է թաքնված բառերի հետևում:

Ցավոք, Հաուգենի գրքերից և ոչ մեկը մինչ այսօր հայերեն չի թարգմանվել: Ձեզ ենք ներկայացնում մի հատված նրա «Գիշերային թռչուններ» վեպից` հուսալով մի օր տեսնել այն ձեր սեղանին:

 

Թուրմուդ Հաուգեն

Գիշերային թռչուններ

-Ճիշտ եմ ասում,-ասաց Յուակիմը,- Սառան իր աչքով է տեսել:

Սառան, Ռոգերը, Թոմին, Յուլիան և Թորան կանգնել էին դարպասների առաջ:

Ռոգերն արդեն լսել էր մարդասպանի մասին, սակայն այնքան էլ չէր հավատում քրոջը:

-Ես երբեք սուտ չեմ խոսում,-ասաց Սառան,- ես իմ աչքերով եմ տեսել նրան:

-Էդ դեպքում գնա և բեր նրան այստեղ,-հրամայեց Ռոգերը:

-Չեմ գնա:

-Ինչո՞ւ չես գնա,-հետաքրքրվեց Ռոգերը:

-Հենց էդպես,-կտրուկ ասաց Սառան:

Ռոգերը շուրջը նայեց:

-Այդ դեպքում Յուակիմը կգնա: Սա նրանց նկուղն է:

-Ճիշտ է,-միաբերան որոշեցին նրանք,-Թող Յուակիմը գնա, սա նրանց նկուղն է…

Բայց Յուակիմը չէր ուզում նկուղ իջնել:

-Նկուղն իմը չէ,-առարկեց նա,-ես ոչ մի անգամ նկուղում չեմ եղել:

-Դե հիմա կմտնես, ճիշտ ժամանակն է,-ասաց Թոմին:

Թոմին ու Ռոգերը բռնեցին Յուակիմի թևերից ու քարշ տվեցին նկուղի դռան մոտ:

Յուակիմը ինչքան ուժ ուներ, դիմադրում էր: Բայց ամեն ինչ զուր էր: Մյուսները գալիս էին իր հետևից ու հրում մեջքից:

Վերջապես հայտնվեցին մուտքում:

-Նկուղի դռան բանալին ունե՞ս,-հարցրեց Թոմին:

Յուակիմը տարուբերեց գլուխը:

-Խաբում է,-ասաց Սառան,-մուտքի դռան բանալին համընկնում է նկուղի դռան փականին:

-Ի՞նչ ես կանգնել, դե գնա,-կարգադրեց Ռոգերը,-Եվ մեզ ապացույցներ բեր, որ մարդասպանն այնտեղ է:

Յուակիմը չէր կարող նկուղ մտնել: Վախից արցունքները ողողեցին դեմքը, միևնույն ժամանակ էլ թրջեց տակը:

Ինքը դեռ նկուղի դռանը չհասած վախից կմեռնի:

Սառան նայեց նրան և այնպես շշնջաց, որ բոլորը լսեն:

-Մեզ արնաշաղախ մի բան բեր: Մենք պետք է համոզվենք, որ մարդասպանը նկուղում է թաքնվում:

-Չմոռանաս սպանվածի ձեռքն էլ բերել,-ավելացրեց Թոմին:

-Կամ էլ նրա գլուխը,-աչքերը փայլեցնելով շշնջաց Ռոգերը:

Տորան բռնեց Յուլիայի ձեռքից ու կպավ ընկերուհուն:

-Ես շատ երկար սպասեցի, որ նա դուրս գա,-կամացուկ ասաց Սառան,-հենց այստեղ կանգնած: Շատ, շատ երկար: Սպասումից արդեն նվաղել էի: Բայց ես գիտեի, որ ի վերջո մարդասպանը դուրս կգա, որպեսզի տեսնի, թե ով է նկուղի մոտ կանգնած իրեն հետևում:

Սառան ավելի ցածրացրեց ձայնը: Ռոգերը հրեց Յուակիմին, և վերջինս բոլորից երկու քայլ առաջ անցավ:

-Վերջապես դուռը դանդաղ բացվեց,-շշնջաց Սառան,-Դուռը ճռռում էր, և ասես չէր ուզում բացվել: Դռան ճեղքը գնալով ավելի ու ավելի էր մեծանում:

Յուակիմի մեջքով սառը դող անցավ: Տորան կամացուկ ծիծաղում էր:

-Եվ ահա,-շարունակեց Սառան,- դռների միջից դուրս ցցվեց գլուխը: Հատակին ստվեր ընկավ…

Այդքանից ավել նա ոչինչ չհասցրեց ասել:

Բոլորը քարացել էին և աչքները չռած նայում էին:

Որովհետև նկուղի դուռն իսկապես էլ սկսեց դանդաղ բացվել: Դուռը կամաց ճռճռում էր, սակայն բացվում էր: Աստիճանաբար դռան ճեղքն ավելի ու ավելի էր մեծանում: Վերջապես հատակին մեկի ստվերն ընկավ, և դռան արանքից դուրս ցցվեց ինչ-որ մեկի գլուխը:

Ստվերը…

Ինչ-որ մեկը սարսափից ճչաց, այնուհետև բոլորը միասին սկսեցին բղավել: Եվ Սառան, և Յուլիան, և Տորան, և Ռոգերը, և Թոմին:

Յուակիմը չէր բղավում: Նա բացել էր բերանը, սակայն ոչ մի ձայն չէր լսվում: Ու բոլորը միասին լեղապատառ սկսեցին վազել, իրար հրմշտելով, փորձելով իրարից առաջ անցնել: Նրանք լռվեցին դռների մեջ, որովհետև ամեն մեկն ուզում էր ինքն առաջինը դուրս պրծնել:

Միայն Յուակիմը տեղից չշարժվեց: Նա քարացել էր: Թվում էր, թե ոտքերը թաղվել ու աճել են հատակի մեջ:

Հեկեկոցը սեղմվել էր կոկորդում: «Հիմա ես կմեռնեմ»,- մտածեց նա:

-Այս ի՞նչ աղմուկ-աղաղակ եք բարձրացրել այստեղ,-զայրացած ձայնով հարցրեց ստվերը:

Նա խիստ հայացքով նայեց Յուակիմին: Կառլսենն էր:

-Սա… Սա…. Դո՞ւք եք,-կակազելով հարցրեց Յուակիմը,- և տղայի ոտքերն իսկույն պոկվեցին հատակից: Առաջին անգամ Յուակիմն անչափ ուրախացավ Կառլսենին տեսնելով:

-Դուք… Դուք նկուղում մարդասպան տեսե՞լ եք,- հարցրեց Յուակիմը:

Կառլսենը թավ հոնքերի տակից հայացք նետեց Յուակիմի վրա:

-Ի՞նչ մարդասպան,-զարմացավ նա,-ի՞նչ անհեթեթ բաներ ես ասում: Նկուղում բացի ինձնից ոչ ոք չկար:

Յուակիմը աչքը չէր կարողանում նրանից կտրել:

-Նման բաների մասին սուտ չեն խոսում: Դա շատ լուրջ մեղադրանք է,-ասաց Կառլսենը,-Չէ, դուք միայն լսեք, թե ինչեր է դուրս տալիս այս տղան… Մարդասպան: Այն էլ մեր նկուղում,- Կառլսենը փնչացրեց և աստիճաններով վեր բարձրացավ:

Յուակիմը մենակ մնաց: Նա փակել էր աչքերը: Կյանքում այսքան երջանիկ չէր եղել:

Սառան սուտ էր խոսել: Եվ ոնց էլ լեզուն պտտվել է: Բայց Յուակիմի անդրավարտիքը միևնույն է, թաց էր: Նա ամաչում էր այդ տեսքով տուն գնալ, բայց մայրիկը ոչինչ չհարցրեց: Նա հասկացավ, որ ավելի լավ է ձևացնել, թե բան չի պատահել:

լագերլյոֆ

Վերմլանդյան ավանդություն

Շվեդ նշանավոր գրող, առաջին կին գրողը, որը 1909 թվականին արժանացել է Նոբելյան մրցանակի: Դե, համարյա համոզված եմ, նրա անունը ձեզ ոչինչ չի ասում: Ափսոս: Մխիթարում է միայն այն, որ բոլորիդ ծանոթ է նրա «Նիլսի զարմանահրաշ ճանապարհորդությունը»: Անպայման ուզում եմ պատմել Սելմա Լագերլյոֆի մասին` հույս ունենալով, որ կգտնեք նրա գրքերը և կկարդաք: Սելման ծնվել է 1858 թվականին հարավային Շվեդիայի Վերմլանդ նահանգում, Մորբակ ագարակում: Վաղ մանկության տարիներին աղջիկը ծանր հիվանդանում է և գամվում անկողնուն: Հիվանդ աղջկա առօրյան հետաքրքիր էին դարձնում տատի պատմած Սկանդիայի լեգենդները, առասպելները և հեքիաթները: Այս մասին պատմեցի, որովհետև հետագայում, երբ Սելման որոշեց գրել, ներշնչանքի աղբյուրը հենց շվեդական բանահյուսությունը դարձավ:

Ստոկհոլմի թագավորական իգական ակադեմիան ավարտելուց հետո երիտասարդ աղջիկը ուսուցչություն է անում Լանդսկրոնում և հենց այդ ժամանակ էլ սկսում է գրել իր առաջին վեպը` «Սագա Իյոստ Բեռլինգի» մասին, որը հրատարակում է  1891 թվականին: Այնուհետև իրար հետևից լույս են տեսնում «Աներևույթ շղթաներ», «Երուսաղեմ» և այլ ստեղծագործություններ: Լագերլյոֆի ամենանշանավոր մանկական գիրքը` «Նիլս Խոլգերսոնի զարմանահրաշ ճամփորդությունը Շվեդիայով» գիրքը հրատարակվեց 1906 թվականին:

1909 թվականին Սելմա Լագերլյոֆին շնորհվել է Նոբելյան մրցանակ` «բարձր իդեալիզմի, վառ երևակայության և հոգևոր ներթափանցման համար, որոնք բնորոշ են նրա արվեստին¦»,- գրված էր մրցանակային հանձնաժողովի որոշման մեջ:

Սելմա Լագերլյոֆը մահացել է 1940 թվականին իր մանկության ագարակում` Մորբակում, ութսունմեկ տարեկան հասակում:

Ամանորյա այս օրերին կարդացեք այս պատմությունը և մտածեք` իսկ դուք գնահատո՞ւմ եք այն, ինչ ունեք:

 

Վերմլանդյան ավանդություն

Ամեն անգամ, երբ խոսք է բացվում Վերմլանդի ու նրա մարդկանց մասին, միտս է գալիս վաղեմի պատմություն գեղջկուհու մասին, ով արոտավայր էր գնացել՝ իր կովերին կթելու: Եվ քանի որ կովերն իրենց սովորական տեղում չէին, ապա անտառ մտավ՝ փնտրելու և մոլորվեց:

Կինն առավոտից անտրամադիր էր և ավելի շատ սրտնեղեց, երբ կովերին չգտավ: Նա մտածում էր, թե ինչ ծանր է իր կյանքը: Թեև սիրում էր ամուսնուն, սակայն չէր կարող չնկատել, որ ամուսինն առաջվա ուժը չունի և կամաց-կամաց ծերանում է, ընդ որում, ինքն էլ է ծերանում: Նա, իհարկե, շատ էր սիրում իր ագարակը, որտեղ ծնվել էր, սակայն չէր կարող չխոստովանել, որ ագարակի շինությունները քիչ են և ոչ մի համեմատություն եկեղեցու հարևանությամբ կառուցված կալվածքի հետ: Բացի այդ, մեկուսի վայրում էր, անտառի մեջ, որտեղ շաբաթներով ոչ մի մարդու չես հանդիպի, բացի սեփական աշխատավորներից: Իսկ ինչ վերաբերվում է աշխատողներին… Չէ, ազնիվն-ազնիվ են, պարզապես չափից ավելի ծույլ ու դանդաղաշարժ են:

Առավոտյան ամուսնուն ասել էր ագարակը վաճառելու և ստորոտում տուն գնելու մասին, բայց ամուսինը չէր ուզում լսել: Կովերը, թեկուզ արդեն հարմարվել էին լեռնային տեղանքին, շատ քիչ կաթ էին տալիս: Այստեղի դաշտերն աղքատիկ են, իսկ անտառը, ուր անասունն արածում է, ծմակուտ է, և կինը վախենում էր, որ մի օր կմոլորվի:

Կինն աչքերը հառեց երկինք և հասկացավ, որ մոլորվել է: Ամբողջովին կլանված իր մռայլ մտքերով, չէր հետևել ճանապարհին և հիմա գաղափար անգամ չուներ, թե որտեղ է գտնվում: Դեմ-հանդիման մի մեծ սոճի տեսավ, կարծես ծանոթ սոճի էր, սակայն այս մեկը շատ խորքերում է, անտառի թավուտում: Չի կարող պատահել, մի՞թե ինքն այդքան հեռացել է տանից: Կինն ականջները սրեց, հույս ուներ կովերի զանգակների ղողանջը լսել, կամ հովվի սրնգի ձայնը, սակայն ոչ մի ձայն չէր գալիս:

Սիրտն անհանգիստ խփում էր, և վախից մտքերն իրար էին խառնվել: Գեղջկուհին շատ էր լսել մարդկանց մասին, որոնք, պատահել է, մոլորվել են անտառում և մահացել:

Կինը չկարողացավ իրեն ստիպել, որ սառը գլխով հետագա անելիքը որոշի, նա լեղապատառ առաջ անցավ՝ փորձելով ճանապարհը գտնել:

Երկար թափառեց անտառում, բայց տունդարձի ճանապարհն այդպես էլ չգտավ: Եվ հանկարծ անտառը գնալով նոսրացավ: Բացատում մի մեծ ու խնամված շինականի բակ տեսավ: Այդ տեսնելով, կինը սառեց մնաց: Նա ավելի շատ վախեցավ, որովհետև հաստատ գիտեր, որ այս տեղերում ուրիշ ոչ մի ագարակ չկար, բացի իրենց ագարակից: Ուրեմն այն, ինչ հիմա տեսնում է, տեսիլք է: Իսկ դրանից վատ ուրիշ ի՞նչ կարող է լինել: Կինը գլխի ընկավ, որ տրոլները կախարդել են իրեն:

Գեղջկուհին աշխատում էր չնայել տրոլների կացարանին: Սակայն աչքերն ասես իրենք իրենց սևեռվում էին կացարանի վրա: Կյանքում նա այդպիսի հարուստ տնտեսություն չէր տեսել: Տունը հին էր, բայց շատ ամուր և հաստատուն, իսկ մարագներն ու կից շինություններն այնքան շատ էին, որ մի ամբողջ գյուղի կհերիքեին:

Խոտը հնձած էր, և դեզերը մեկը մյուսի ետևից շարված էին մարգագետնում: «Ամեն ինչ իմ տան նման է,- մտածեց կինը,- միայն թե տասն անգամ ավելի մեծ է և հարյուր անգամ ավելի գեղեցիկ: Այս տրոլների հետ պետք է շատ զգույշ լինել: Ո՞վ գիտի, միգուցե տունն ու մարագը սոճու արմատից են շինած»:

Կինը տեսնում էր բակում այս ու այն կողմ գնացող մարդկանց, որոնք իրենց գործով էին զբաղված: Ոչ մի դեպքում չի հարցնի նրանցից ճանապարհը: Տրոլները կստիպեն ճաշակել իրենց կերակուրն ու գինին, և այդ ժամանակ, նա այլևս չի կարողանա ազատվել նրանցից:

Գեղջկուհին շրջվեց և նորից անտառ մտավ: Նա մագլցում էր զառիվայրները, զարնվում քարերին, բայց չէր կարողանում գտնել ճանապարհը: Հանկարծ հայտնվեց անտառի եզրին, և նորից տեսավ նույն շքեղ բակը:

Պատուհանները ծածկված էին սպիտակ վարագույրներով, երկու վիթխարի խնձորենի կար ճիշտ պատուհանի տակ: Տունը կարմիր գույնով էր ներկված և այնքան գեղեցիկ էր, որ շողշողում էր կանաչության մեջ:

Այս անգամ կինն այնքան մոտ էր տանը, որ տեսավ, թե ինչքան մաքուր ու խնամված է ամեն բան: Գործիքներն ու սայլերը մարագում էին, յուրաքանչյուր իրը՝ իր տեղում: Հարդի դեզերն ու վառելափայտը կոկիկ դարսված էին իրենց տեղում, առուները փորված էին հավասար, ոնց որ թելով գծած: Ձիերը, որոնք ճիշտ իր սիրած ձիերի ցեղից էին, արածում էին մարգագետնում:

«Երանի այս տունն իմը լիներ,- մտածեց կինը,- երանի այստեղ ապրողներին: Ճիշտ է, անտառի խորքում է, բայց փոխարենը շատ գեղեցիկ է շուրջը. դիմացը՝ լճակ, հետևում՝ լեռ»: «Իսկ տղամարդը, որը հիմա մարգագետնի միջով մոտենում է իր ձիերին,- մտածեց նա,- իհարկե, տերն է: Կյանքումս այսքան ուժեղ ու վայելչակազմ մարդ չեմ տեսել»: Սակայն ամենից շատ նրան գերել էին կովերը, որոնք հենց այդ պահին դուրս եկան անտառից և կանգ առան դարպասների առաջ:

«Իսկույն երևում է, որ կախարդական կովեր են,- մտածեց կինը,- ինչ կլոր կողեր ունեն, ինչ ուռած կուրծք: Գոնե մի անգամ սրանց կթեի, տեսնեի, թե ինչքան կաթ են տալիս»: Այն ամենը, ինչ նա տեսնում էր, գերում ու ձգում էր այնպիսի ուժով, որ կինն շտապեց վերադառնալ անտառ: Եթե մի քիչ էլ մնար, չէր դիմանա գայթակղությանը, կմոտենար, որպեսզի լավ զննի: Սակայն եթե չդիմադրի այս գայթակղությանը, ապա երբեք չի կարողանա վերադառնալ մկրտված մարդկանց մոտ. սա որ հաստատ գիտեր: Կինը նորից անտառ մտավ և  հոնգուր-հոնգուր լաց եղավ: Տրոլները այնպես էին կախարդել իրեն, որ չէր կարողանում սեփական անտառում, որտեղ իր մանկությունն է անցել, հետդարձի ճանապարհը գտնել:

«Սա ինձ պատիժ, որ իմ սեփական տանից այդքան դժգոհ էի,- ինքն իրեն ասաց նա,- դրա համար էլ տրոլները կարողացան կախարդել ինձ»:

Արտասվելով, նա շարունակեց դեգերել անտառում, և ամեն քայլի հետ սարսափն ավելի ուժգնացավ: Ծառերն ասես շուրջպար էին բռնել, ուստի դժվարությամբ դուրս եկավ անտառի թավուտից:

Բայց այժմ ավելի տենդորեն էր կինը փորձում չմոտենալ տրոլների տանը: Նա ավելի շատ մտածում էր այն շրջանցելու, քան սեփական տան ճանապարհը փնտրելու մասին:

Սակայն նորից  հայտնվեց կախարդված տեղում: Այդպես էլ ոչ մեկը կովերին ներս չէր տարել: Ագարակատերը ձին թամբեց և սկսեց հարդը կրել:

Կինն ուզում էր մոտիկից տեսնել խնամքով ու խելամտորեն կառուցված այս հիանալի ագարակը: Անիծելով իր թույլ կամքը, նա զգուշորեն մոտեցավ տրոլների կացարանին:

Երբ մոտեցավ, կովերն ընդառաջ գալով հրճվագին բառաչեցին: Հենց այդ ժամանակ ամենամեծ կովը մոտեցավ և դունչը քսեց կնոջ ափին, ասես սովոր լիներ հենց այդ ձեռքերից կերակուր ստանալու:

Եվ այդ պահին կինը, ի զարմանս իրեն, հայտնաբերեց, որ այդ կովերն իրենն են: Այո, այո, նա բոլորին անուն առ անուն գիտեր: Բայց ինչպե՞ս կարող էին իր կովերը տրոլների դարպասների առաջ նստոտել:

Նույն պահին էլ տան դուռը բացվեց, և ոտաբոբիկ դուրս վազեց երկնագույն շորով մի փոքրիկ շիկահեր աղջնակ: Կինը ճանաչեց իր աղջկան: Նա բացեց դարպասը, բռնեց աղջնակի ձեռքից և սեղմեց կրծքին:

-Աղջիկս,- հուզված ասաց կինը,- դո՞ւ ինչու ես այստեղ:

-Բա որտե՞ղ լինեի,- զարմացավ փոքրիկը:

Աղջիկը, որին գրկել էր, սկսեց շոյել ու կարգի բերել իր գզգզված մազերը, ուղղել գլխաշորը: Գլխաշորի կապն արձակվեց և մնաց աղջկա ձեռքերի մեջ:

-Սպասիր,- ասաց մայրը,- շուռ տուր գլխաշորը և նորից կապիր:

Հնուց արդեն նկատել էին, որ սա խելքը թռցնելու դեմ հուսալի միջոց է: Եվ հենց դա էլ օգնեց կնոջը: Նա իսկույն հասկացավ, թե որտեղ է գտնվում:

Կինը կանգնած էր սեփական տան բակում, այն բակում, որտեղ ծնվել-մեծացել էր: Այսօր երկու անգամ եղել է այստեղ, բայց երևի թե մի բան էր պատահել աչքերին, որ չճանաչեց սեփական տունը:

Ո՞վ կսպասեր, որ այս ագարակը կողքից նայողին այդքան գեղեցիկ ու խնամված կթվա: Իսկ իրեն թվում էր, թե հոգնել է այստեղ ապրելուց:

Կինը մոտեցավ իր ամուսնուն և ամեն ինչ պատմեց նրան: Աղջկան նա չէր իջեցնում գրկից: Ասես երկար բաժանումից հետո վերստին գտել էր ամուսնուն և երեխային:

-Եթե անգամ կախարդանք էր եղածը, ապա ամեն դեպքում, այնքան էլ վատ արդյունք չունեցավ,- ասաց ամուսինը,- Դուք չեք հասկանում, թե ինչ է սեփական տունը: Դուք անպայման պիտի աշխարհ գնաք, մոլորվեք մի քանի անգամ, մինչև որ կարողանաք իսկականից գնահատել այն, ինչ ունեք:

-Այո, դու իրավացի ես,- ասաց կինը,- և երանի նրան, որ մոլորվելուց հետո, այնուամենայնիվ կգտնի հետդարձի ճամփան և կվերադառնա տուն:

Սխալ հեքիաթներ

Ո՞վ չի ճանաչում Չիպոլինոյին ու սինյոր Պոմիդորին: Փոքրիկ սոխի և այլ բանջարեղենների ու մրգերի մասին հեքիաթի, ինչպես նաև շատ ուրիշ հեքիաթների ու բանաստեղծությունների հեղինակը Ջաննի Ռոդարին է: Առանձնահատուկ մտածելակերպով ու տաղանդով օժտված  իտալացի գրողի և մանկավարժի գրքերը թարգմանվել են աշխարհի գրեթե բոլոր լեզուներով, իսկ ինքը` Ռոդարին, 1970 թվականին արժանացել է Հանս Քրիստիան Անդերսենի մրցանակին:

Գրել Ռոդարին սկսել է իր դասարանի աշակերտների համար, իսկ հետո, հասկանալով, որ «ամենասկզբից Երկիր մոլորակում ամեն ինչ սխալ էր», որոշեց ամբողջովին նվիրվել երեխաների համար հեքիաթներ ու բանաստեղծություններ գրելուն: Ավելի ճիշտ` ոչ թե երեխաների, այլ փոքրիկների, քանի որ, ինչպես ինքն էր ասում, երեխաները պետք է Տոլստոյ, Պրիմո Լևի կամ Հո Չի Մին կարդան: Ռոդարին անկեղծորեն և յուրօրինակ կերպով պատմում էր փոքրիկներին այն աշխարհի մասին, որտեղ  իրենք ապրում են, և նրանց հետ միասին երազում էր նոր, ավելի լավ ու բարի մոլորակի մասին, «Վաղվա երկրի» մասին, որտեղ «լացել» բառը պատմության թանգարանում է պահվում, և որտեղ չկան քաղցած երեխաներ: Աշխարհի, որը հենց այսօրվա փոքրիկները պետք է կառուցեն:

«Հեքիաթներ հեռախոսով» շարքը Ռոդարիի ամենահայտնի ստեղծագործություններից է, որը, ըստ նրա, ծնվել է «երկու բառերի պատահական համադրումից, ուղղագրական սխալներից և բառախաղից»: Ներկայացնում ենք այս շարքի հեքիաթներից մի քանիսը:

 

Ծեր մորաքույր Ադան

Ծեր մորաքույր Ադան, երբ շատ ծերացավ, գնաց բնակվելու ծերանոցում` երեք մահճակալով մի սենյակում, որտեղ արդեն երկու ծեր կանայք էին ապրում, նրա չափ ծեր: Ծեր մորաքույր Ադան միանգամից իր համար մի բազկաթոռ ընտրեց պատուհանի մոտ և մի թխվածքաբլիթ փշրեց պատուհանագոգին:

-Կեցցես, հիմա մրջյունները կհավաքվեն,- բարկացած ասացին մյուս երկու ծեր կանայք: Սակայն ծերանոցի այգուց մի թռչնակ եկավ, կտցահարեց թխվածքաբլիթը և թռավ գնաց:

-Ահա, խնդրում եմ,- մրթմրթացին ծեր կանայք,- ի՞նչ օգուտ ստացանք սրանից: Կտցահարեց և թռավ գնաց: Ճիշտ ինչպես մեր զավակները, որոնք ո՞վ գիտե, աշխարհի որ ծայրում են և մեզ, որ խնամել ենք իրենց, այլևս չեն հիշում:

Ծեր մորաքույր Ադան ոչինչ չասաց, բայց ամեն առավոտ մի թխվածքաբլիթ էր փշրում պատուհանագոգին, և թռչնակը գալիս էր այն կտցահարելու միշտ նույն ժամին: Հաճախորդի պես ճշտապահ էր, և տեսնել էր պետք, թե ինչպես է նյարդայնանում, երբ փշուրները պատրաստ չէին լինում:

Որոշ ժամանակ անց թռչնակը բերեց նաև իր փոքրիկներին: Քանի որ բույն էր հյուսել և չորս ձագ էր ունեցել, և նրանք էլ հաճույքով կտցահարում էին ծեր մորաքույր Ադայի թխվածքաբլիթները, և եթե դրանք չէին գտնում, մեծ աղմուկ էին բարձրացնում:

-Ձեր թռչնակներն այստեղ են,- այդ ժամանակ մի փոքր նախանձելով` ասում էին ծեր կանայք ծեր մորաքույր Ադային:

Եվ նա մանրիկ քայլերով վազում էր դեպի իր պահարանը, մի չոր թխվածքաբլիթ էր գտնում սուրճի և անիսոնի կոնֆետների թղթերի արանքում և ասում.

-Համբերություն, համբերություն,- արդեն գալիս եմ:

-Ա~խ, -մրմնջում էին մյուս ծեր կանայք,-Երանի պատուհանագոգին թխվածքաբլիթ դնելը բավական լիներ մեր զավակներին վերադարձնելու համար: Իսկ ձերոնք, մորաքույր Ադա, որտե՞ղ են ձեր երեխաները:

Ծեր մորաքույր Ադան արդեն չգիտեր` միգուցե Ավստրիայում, միգուցե Ավստրալիայում, բայց թույլ չէր տալիս, որ իրեն շփոթեցնեն, փշրում էր թխվածքաբլիթը թռչնակների համար և ասում նրանց.

-Կերեք, դե, կերեք, թե չէ` թռչելու համար բավականաչափ ուժ չեք ունենա:

Ու երբ վերջացնում էին կտցահարել թխվածքաբլիթը, հորդորում էր.

-Դե, գնացեք: Ինչի՞ եք սպասում: Թևերը թռչելու համար են ստեղծված:

Ծեր կանայք իջեցնում էին գլուխները և մտածում, որ ծեր մորաքույր Ադան մի փոքր ցնորված է, որովհետև թեև ծեր էր ու աղքատ, բայց դեռ նվիրելու բան ուներ և չէր էլ պահանջում, որ իրեն շնորհակալություն հայտնեն:

Հետո ծեր մորաքույր Ադան մահացավ, իսկ նրա երեխաներն այդ մասին իմացան բավական ժամանակ անց, և արդեն չարժեր թաղման համար ճամփա ընկնել: Բայց թռչունները ամբողջ ձմեռվա ընթացքում վերադառնում էին պատուհանագոգի մոտ և բողոքում էին, թե ինչու ծեր մորաքույր Ադան չի պատրաստել թխվածքաբլիթները:

 

Սխալ հեքիաթներ

-Լինում է, չի լինում, մի աղջիկ է լինում, ում անունը Դեղին գլխարկ էր:

-Ոչ, Կարմիր:

-Ա~խ, հա~, Կարմիր: Գնա մորաքույր Դիոմիրայի մոտ և տար նրան այս կարտոֆիլի կեղևները:

-Ոչ. գնա տատիկի մոտ և տար նրան այդ կարկանդակները:

-Դե լավ: Աղջիկը գնում էր անտառ և հանդիպում ընձուղտին:

-Խառնեցիր իրար: Հանդիպում է գայլին, ոչ թե ընձուղտին:

-Եվ գայլը նրան հարցնում է` ի՞նչ կանի վեց անգամ ութ:

-Ոչ մի նման բան: Գայլը հարցնում է` ո՞ւր ես գնում:

-Ճիշտ ես ասում: Եվ Սև գլխարկը պատասխանում է…

-Կարմիր գլխարկ էր, Կարմիր, Կարմիր…

-Այո, և պատասխանում է` գնում եմ շուկա` տոմատ գնելու:

-Երազումդ ես տեսել…Գնում եմ տատիկիս մոտ, որը հիվանդ է, բայց ճանապարհը կորցրել եմ:

-Ինչ, ճիշտ է, և ձին ասում է…

-Ի՞նչ ձի: Գայլ էր:

-Իհարկե:

Եվ այդպես է ասում` կնստես յոթանասունհինգ համարի տրամվայը, կիջնես Դուոմայի հրապարակում, կթեքվես աջ, գետնին կտեսնես երեք աստիճան և փող, աստիճանները թող մնան, փողը վերցրու ու քեզ համար ծամոն գնիր:

-Պապիկ, դու ընդհանրապես հեքիաթ պատմել չգիտես, միշտ սխալվում ես: Բայց միևնույն է, ինձ համար ծամոն գնելու ես:

-Դե լավ, վերցրու փողը:

Եվ պապիկը վերադարձավ թերթի ընթերցանությանը:

 

Լինում է, չի լինում…

…Հաշվապահ Բյանկին է լինում Վարեզե քաղաքից: Նա առևտրական կազմակերպության ներկայացուցիչ էր և շաբաթվա յոթ օրից վեցը պտտվում էր ողջ Իտալիայում` արևելքում, արևմուտքում, հարավում, հյուսիսում և կենտրոնում` դեղամիջոցներ վաճառելով: Կիրակի օրը վերադառնում էր տուն, իսկ երկուշաբթի առավոտյան նորից մեկնում: Բայց մինչև մեկներ, նրա փոքրիկ աղջիկը իրեն ասում էր.

-Խնդրում եմ, հայրիկ, ամեն երեկո մի պատմություն պատմիր:

Այդ փոքրիկը չէր կարողանում քնել առանց պատմության, իսկ նրա մայրիկը իր իմացած բոլոր պատմությունները արդեն պատմել էր, նույնիսկ երեք անգամ: Այսպես` ամեն երեկո, որտեղ էլ որ գտնվելիս լիներ, հաշվապահ Բյանկին զանգահարում էր Վարեզե և մի պատմություն էր պատմում իր դստրիկին: Այս գիրքը պարունակում է հաշվապահ Բյանկիի պատմությունները: Կտեսնեք, որ բոլորն էլ մի քիչ կարճ են: Հաշվապահը ստիպված էր հեռախոսազանգերի համար իր գրպանից վճարել, չէր կարող երկար զանգեր կատարել: Միայն երբեմն-երբեմն, եթե լավ գործարք էր կնքում, իրեն թույլ էր տալիս մի քանի պարբերություն ավել պատմել: Ինձ ասել են, որ երբ պարոն Բյանկին զանգահարում էր Վարեզե, հեռախոսավարուհիները հետաձգում էին մյուս բոլոր հեռախոսազանգերը, որպեսզի լսեն նրա պատմությունները: Հապա ինչպե՞ս. մի քանիսը իսկապես շատ լավն են:

 

Տիեզերական ճուտիկը

Անցյալ տարի պրոֆեսոր Տիբոլլայի տանը գիտե՞ք ինչ դուրս  թռավ շոկոլադե ձվից: Անակնկալ, տիեզերական ճուտիկ` երկրային ճուտիկների նման, բայց գլխին` կապիտանի բերետ, իսկ բերետի վրա` հեռուստատեսային ալեհավաք:

Պրոֆեսորը, տիկին Լուիզան և երեխաները միասին ասացին` օ~, և հետո այլ բառեր չգտան:

Ճուտիկը դժգոհ նայում էր շուրջը:

-Ինչքան հետ է այս մոլորակը,- նկատեց նա,- այստեղ դեռ Զատիկ է, իսկ մեզ մոտ` Ութերորդ Մարսի վրա, արդեն չորեքշաբթի է:

- Այս ամսվա՞,- հարցրեց պրոֆեսոր Տիբոլլան:

- Այդ էր պակաս: Հաջորդ ամսվա չորեքշաբթին: Բայց տարիներով մենք քսանհինգով առաջ ենք:

Տիեզերական Ճուտիկը չորս քայլ վերև-ներքև արեց, որպեսզի թմրած ոտքերը հանգստանան, և մռթմռթաց.

- Սա ինչ անախորժություն է: Ինչ տհաճ անախորժություն:

- Ձեզ ի՞նչն է անհանգստացնում,- հարցրեց տիկին Լուզիան:

- Թռչող ձուն կոտրել եք, և ես չեմ կարողանա վերադառնալ Ութերորդ Մարս:

-Բայց մենք գնել ենք այս ձուն հրուշակեղենի խանութից:

-Դուք ոչինչ էլ չգիտեք: Այս ձուն իրականում տիեզերանավ է` ծպտված որպես Զատիկի ձու, իսկ ես նրա հրամանատարն եմ` ծպտված որպես ճուտիկ:

-Իսկ անձնակա՞զմը:

- Ես նաև անձնակազմն եմ: Բայց հիմա ինձ կոչումից կզրկեն: Ամենաքիչը գնդապետ կդարձնեն:

-Բայց գնդապետն ավելի բարձր կոչում է, քան կապիտանը:

-Ձեզ մոտ է այդպես, որովհոտև կոչումներն այստեղ թարս են: Մեզ մոտ ամենաբարձր կոչումը հասարակ քաղաքացու կոչումն է: Բայց մոռանանք դա: Իմ առաքելությունը ձախողված է:

-Կասեինք, որ ցավում ենք, բայց չգիտենք, թե խոսքն ի՞նչ առաքելության մասին է:

-Ա~խ, դա ես էլ չգիտեմ: Ես ուղղակի պետք է սպասեի այն ցուցափեղկում, մինչև մեր գաղտնի գործակալը հայտնվեր:

-Հետաքրքիր է,-ասաց պրոֆեսորը,-Երկրի վրա գաղտնի գործակալություններ էլ ունենք: Իսկ եթե գնանք ու ոստիկանությանը պատմե՞նք:

-Այո, գնացեք ու բոլորին պատմեք տիեզերական ճուտիկի մասին, ու թող բոլորը ձեզ վրա ծիծաղեն:

-Դա էլ է ճիշտ: Դե լավ, քանի որ մենք մերոնցով ենք, մեզ մի քիչ էլ պատմեք այդ գաղտնի գործակալների մասին:

-Նրանց հանձնարարված է գտնել այն երկրացիներին, որոնք քսանհինգ տարի հետո վայրէջք են կատարելու Ութերորդ Մարսի վրա:

- Դա ծիծաղելի է: Մենք այժմ նույնիսկ չգիտենք, թե որտեղ է գտնվում Ութերորդ Մարսը:

-Դուք մոռանում եք, սիրելի պրոֆեսոր, որ այնտեղ` վերևում, մենք ձեզնից քսանհինգ տարով առաջ ենք: Օրինակ` արդեն գիտենք, որ Ութերորդ Մարսին հասնող երկրային տիեզերանավի հրամանատարի անունը Ջինո է:

-Ա~յ քեզ բան,- ասաց պրոֆեսոր Տիբոլլայի ավագ որդին,- իմ անունն էլ:

- Մաքուր զուգադիպություն է,- եզրակացրեց տիեզերական ճուտիկը:- Նրա անունը Ջինո կլինի և նա երեսուներեք տարեկան կլինի: Այսինքն` այս պահին Երկրի վրա ուղիղ ութ տարեկան է:

-Տես, է,- ասաց Ջինոն, ճիշտ իմ տարիքին է:

-Բավական է ինձ ընդհատես,- խստորեն բացականչեց տիեզերաձվի հրամանատարը:

-Ինչպես բացատրում էի` մենք պետք է գտնենք այս Ջինոյին և անձնակազմի մյուս անդամներին` նրանց աննկատ հետևելու և դաստիարակելու համար:

-Ի՞նչ-ի՞նչ,-ասաց պրոֆեսորը,- ի՞նչ է, մենք երեխաներին լավ չե՞նք դաստիարակում:

-Այնքան էլ չէ: Նախ և առաջ, դուք նրանց չեք վարժեցնում այն մտքին, որ պետք է ճանապարհորդեն աստղերի մեջ, երկրորդ` նրանց չեք սովորեցնում, որ տիեզերքի քաղաքացիներ են, երրորդ` նրանց չեք սովորեցնում, որ «թշնամի» բառը Երկրից դուրս գոյություն չունի, չորրորդ…

-Ներողություն, հրամանատար,- ընդհատեց տիկին Լուիզան,- ի՞նչ է ձեր այդ Ջինոյի ազգանունը:

-Ներեցեք, ձեր, ոչ թե` մեր: Նրա ազգանունը Տիբոլլա է: Ջինո Տիբոլլա:

-Բայց այդ ես եմ,- վեր թռավ պրոֆեսորի որդին,- ուռռա~…

- Ի՞նչ ուռռա,- բացականչեց տիկին Լուիզան: -Չկարծես, թե ես և հայրդ թույլ կտանք…

Բայց ճուտիկն արդեն թռել էր Ջինոյի թևին:

-Ուռա~… Առաքելությունը կատարված է: Քսանհինգ տարուց ես էլ կարող եմ տուն վերադառնալ:

- Իսկ ձու՞ն,- հոգոց հանելով հարցրեց Ջինոյի քույրիկը:

-Բնականաբար հենց հիմա էլ կուտենք:

Եվ այդպես էլ արեցին:

 

Իտալերենից թարգմանությունը` Լուսինե Հակոբյանի

20180808_194139

Չար մտքեր

-Ամուսնանալուդ ժամանակն է, -ասաց տարեց թագավորը տղային:

-Ո՞ւմ հետ ամուսնանամ,-թախծոտ հարցրեց արքայազնը:

-Գեղեցիկ արքայադստեր հետ,- պատասխանեց թագավորը,-և որ նա լինի ոչ միայն գեղեցիկ, այլև բարի: Եվ որ նրա գլխում երբեք չլինի ոչ մի չար միտք:

-Այդպիսին դժվար թե գտնենք, -հոգոց հանեց արքայազնը:

Բայց թագավորն արդեն կանչել էր սենեկապետին: Բանն այն է, որ թագավորի սենեկապետը կարողանում էր տեսնել վատ մտքերը: Նա դրանք տեսնում էր թևավոր միջատների տեսքով, որոնք պտտվում էին մարդկանց գլխավերևում:

-Լսիր, -ասաց նրան թագավորը,-վաղը տասնմեկ արաքայադստրեր են գալու հարսնատեսության: Մենք նրանցից կընտրենք ամենագեղեցիկին: Իսկ դու մեզ կզեկուցես, թե ինչ մտքեր ունեն նրանք:

Այդպես էլ որոշեցին: Հաջորդ օրը տասնմեկ արքայադուստր տեղավորվել էին գազոնին:  Նրանք նստել էին ճոճաթոռներին և հուզմունքից անընդհատ ճոճվում էին:

-Սկսենք, -ասաց թագավորը:

Սենեկապետը սկսեց առաջին շիկահեր արքայադստեր զննումը:

-Վայ,- ետ-ետ գնալով բացականչեց նա,- այ քեզ փորձանք: Նրա գլխավերևում մժեղներ էին պտտվում:

Երկրորդի կողքին կանգնելով բղավեց.

-Սև բզեզներ… Այն էլ հազարավոր:

Երրորդի կողքից անցավ վազելով, առանց կանգնելու, ընթացքից գոռալով.

-Օգնեցեք… Կատաղած մեղուներ:

Եվ այդպես, պատկերացնո՞ւմ եք, ամբողջ շարքի երկայնքով: Գեղեցկադեմ արքայադստրերի գլխավերևներում նա տեսնում էր զզվելի միջատներ, դրանք նրանց չար մտքերն էին:

Թագավորն ու արքայազնը հետևում էին կատարվածին, նրանք ոչ մի միջատ չէին տեսնում, բայց հիացած լսում էին խորաթափանց սենեկապետին:

Վերջապես սենեկապետը արգելակեց  տանմեկերորդ արքայադստեր մոտ և երկար ու անշարժ կանգնեց: Հետո պտտվեց նրա շուրջը, նայեց-լսեց և նույնիսկ հոտոտեց նրա մազերը:

-Ոչինչ չեմ հասկանում, -փնթփնթաց նա,- ոչ մի չար միտք: Այս աղջկա գլխում ես ոչ մի չար միտք չեմ գտնում: Թերևս խորհուրդ կտամ ընտրել նրան:

-Հրաշալի է,- թագավորը հուզված տրորեց ձեռքերը,- գործն արված է:

Մյուս տասը արքայադստրերին նստեցրին կառքերը և ետ ուղարկեցին, իսկ որպեսզի նրանք շատ չտխրեն, ամեն մեկին մի մեծ կտոր տորթ տվեցին: Բայց միևնույն է, խեղճերը շատ ճնշված էին: Իսկ տասնմեկերորդ արքայադուստրն, ուրեմն, դարձավ արքայազնի հարսնացուն: Ինչ որ ճիշտ է, ճիշտ է, նա աննկարագրելի գեղեցիկ էր: Նա կապտաչյա էր, շագանակագույն մազերով, իսկ դեմքը՝ ճենապակե տիկնիկի դեմքի պես սպիտակ:

-Դե, տղաս, -հրճվանքով ասաց թագավորը,-դու երջանի՞կ ես:

-Ոչ, -ասաց արքայազնը:

-Որդիս, -վրդովված բացականչեց թագավորը,-այդպիսի գեղեցիկ հարսնացու, արքայական տոհմից, և ոչ մի չար միտք: Միայն պատկերացրու:

-Բա ո՜նց, -փնթփնթաց արքայազնը,- շատ հնարավոր է, որ նա չար մտքեր չունի: Բայց ինձ թվում է, նա ընդհանրապես ոչ մի միտք էլ չունի: Ոչ չար, ոչ էլ բարի:

-Ի՞նչ տարբերություն, -թեթևացած ձեռքը թափահարեց թագավորը,- նա հետո դառնալու է թագուհի, իսկ թագուհու համար ամենևին էլ պատադիր չի որևէ միտք ունենալ: Միայն թե կարողանա կառքի պատուհանից մտերմիկ գլխով անել: Միայն թե գեղեցիկ ժպտա, իսկ խելացի բառերը անգիր կանի: Ամենևին պետք էլ չի, որ նա մտածի:

Արքայազնը լռեց: Եվ նույն օրն էլ իր գեղեցկուհի հարսնացուի հետ գնաց նավակով զբոսնելու: Նրանք դանդաղ լողում էին գետով: Կանաչ ափի երկայնքով, արևի շողերի տակ փայլում էին մարգարտաշուշանները:

-Դու երբևիցե երկնքի մասին մտածո՞ւմ ես, -հարցրեց արքայազնը:

Արքայադուստրը զարմացած նայեց նրան: Նա լռում էր, և տղան հասկացավ, որ այդ առիթով ոչ մի միտք չունի: Նրանք լուռ շարունակում էին լողալ, մինչև աջ ափին չհայտնվեց մի հին թեքված խրճիթ:

-Ինչո՞ւ մի մարդ հարուստ է, իսկ մեկ ուրիշը՝ աղքատ, -հարցրեց արքայազնը:

Արքայադուստրը նորից զարմացած նայեց տղային: Նրա դեմքը սովորականից ավելի էր գեղեցկացել, բայց տղան զայրանում էր, որովհետև պարզ էր, որ նա երբեք չէր մտածել այդ մասին: Նա ընդհանրապես ոչ մի բանի մասին չէր մտածում:

-Ես նավակն այստեղ կկապեմ, -ասաց արքայազնը,-սպասիր ինձ այստեղ: Ես ուզում եմ մտնել այդ խրճիթը:

Արքայադուստրը համբերատար սկսեց սպասել  արքայազնին: Նա ձեռքը իջեցրեց ջրի մեջ, և ալիքները հանգիստ ճոճում էին նավակը: Արքայազնը այդ ընթացքում բացեց խղճուկ խրճիթի դուռը:

Ներսում հին աթոռի վրա նստած էր աղքատիկ հագնված սևաչյա մի աղջիկ: Նա կարտոֆիլ էր մաքրում և զարմացած նայեց շքեղ հագնված արքայազնին:

-Ողջույն, -դռան մեջ կանգնելով ասաց արքայազնը:

-Ողջույն, -ասաց աղջիկը` շարունակելով մաքրել կարտոֆիլը:

-Ինչո՞ւ… – հարցրեց արքայազնը,-ինչո՞ւ է ծաղիկն ավելի գեղեցիկ, քան կարտոֆիլի կճեպներով զամբյուղը:

Աղջիկը մի կողմ դրեց դանակն ու մտածեց: Հետո ասաց.

-Իսկ մի՞թե ծաղիկը կարտոֆիլի կճեպներով զամբյուղից գեղեցիկ է: Դու  համոզվա՞ծ ես:

Արքայազնը ուշադիր նայեց և գտավ, որ նրա ծնկներին դրված կարտոֆիլի կճեպներով զամբյուղն ավելի գեղեցիկ է, քան բոլոր ծաղիկներն իրար հետ վերցրած: Տարօրինակ է, բայց նրան իսկապես այդպես թվաց, և նա չէր հասկանում, թե ինչու: Նա հասկացավ միայն, որ այդ աղջիկը կարողանում է մտածել: Նա բռնեց աղջկա ձեռքից և կանաչ մարգագետիններով նրան տարավ պալատ: Նավակում գտնվող արքայադստեր մասին նա լրիվ մոռացավ և աղքատ աղջկա հետ հասնելով պալատ` ծնկի իջավ հոր առաջ.

-Ահա իմ հարսնացուն, հայր: Նա կարողանում է մտածել:

-Բայց տղաս, -վախեցած բղավեց թագավորը,- դու արդեն մի հարսնացու ունես: Իսկ սա… Սա կարծես մոխրոտ լինի: Ի՞նչ կասեն մարդիկ: Վայ, ինչ կեղտոտ են նրա շորերը:

-Դա դատարկ բան է, -ասաց արքայազնը,-աշխարհում այնքան գեղեցիկ շորեր կան:

Այդ ընթացքում սենեկապետը մոտեցավ աղջկան: Զննելով աղջկան, նա սարսափահար գոռաց.

-Կրետ: Հսկա, չաղ կրետ է պտտվում նրա գլխավերևում: Նա չար միտք ունի:

-Միայն մե՞կը, -ծիծաղեց արքայազնը,-ի՞նչ ես մտածում, սեր իմ:

Աղջիկը կարմրեց ու ասաց.

-Ես մտածեցի, որ միայն հիմար թագավորը կարող է լսել ուրիշ մարդկանց խորհուրդները:

-Տեսնո՞ւմ եք, -բղավեց սենեկապետը,-չար միտք:

-Դա ավելի լավ է, քան ընդհանրապես առանց մտքերի, -ասաց արքայազնը և համբուրեց աղջկան, չնայած նա իսկապես ոնց որ մոխրոտ լիներ: Աղջկան տարան լողանալու և անմիջապես էլ սկսեցին հարսանիքի պատրաստություն տեսնել:

Երբ հարսանեկան թափորն անցնում էր գետի մոտով, արքայազնը սարսափած նկատեց, որ արքայադուստրը դեռ նստած է նավակում:

-Ես նրա մասին լրիվ մոռացել էի, -ձեռքը տարավ ճակատին արքայազնը,-հարցրեք նրան. չի՞ ուզում արդյոք տեղ զբաղեցնել վերջին կառքում:

Արքայադուստրն առանց վարանելու համաձայնեց, որովհետև ոչ մի բանի մասին չէր մտածում:

Հարսանյաց թափորը մոտեցավ եկեղեցուն, բոլորը երջանիկ էին, բացի սենեկապետից: Նա թափահարում էր բռունցքն ու փնթփնթում.

-Եկեղեցում լիքը միջատներ կան: Բզեզներ, ճանճեր և թունավոր կրետներ…

Բայց դա ոչ մեկին չէր հուզում:

Աննի Շմիդտ

lilit grigoryan ararat

Մեծն Գեթսբին

«Հուսահատ, նա ձեռքը դուրս հանեց պատուհանից, կարծես ուզում էր ճանկել մի բուռ օդ, տանել իր հետ մի պատառիկ այն վայրից, որ Դեյզիի շնորհիվ էր դարձել պաշտելի»:

Սքոթ Ֆիցջերարդ, «Մեծն Գեթսբի»

Յուրաքանչյուր մարդ ունի իր սիրելի գրքերի ցանկը: Այդպիսի ցանկում ինձ համար առաջին տեղում համաշխարհային գրականության լավագույն ստեղծագործություններից մեկն է՝ «Մեծն Գեթսբին»:

1920-ականներ, Ամերիկա, ցոփ ու շվայտ կյանք, ջազ և անմնացորդ սեր: Վեպը պատմվում է առաջին դեմքով՝ Նիկ Քարավեյի կողմից: Նիկը կարճ ժամանակով այցելում է Ուեսթ-Էգ քաղաք, որպեսզի տեսնի իր զարմուհի Դեյզիին և նրա ամուսնուն՝ Թոմ Բյուքենենին, որի հետ ժամանակին եղել է մտերիմ հարաբերությունների մեջ: Նիկը միանգամից հայտնվում է աղմկոտ երեկույթներում, որոնք կազմակերպվում էին առեղծվածային Ջեյ Գեթսբիի կողմից: Խնջույքին ներկա կեղծ հասարակությունը վայելում էր Գեթսբիի ստեղծածը՝ միաժամանակ քննարկելով նրա ունեցվածքը և նրան մեղադրելով ամենածանր մեղքերի մեջ: Այս ամենի արդյունքում ընթերցողը փոքր-ինչ վախով և անհանգստությամբ է վերաբերվում գլխավոր հերոսին, բայց  ամեն ինչ փոխվում է վեպի վերջաբանում, որովհետև Գեթսբին հերոսանում է ընթերցողի համար, և ընթերցողը մտովի վերադառնում է վեպի սկզբնամաս՝ Գեթսբիի բոլոր արարքների համար գտնելով իրենց դրդապատճառները: Բոլոր նյութապաշտ հերոսների կողքին Գեթսբին բարձր հոգևոր արժեքներ ունեցող հերոս էր, որը ամեն ինչ ստեղծում էր իր նվիրական և անեղծ սիրո՝ Դեյզիի համար: Դեյզի՞ն… Դեյզին նյութական կերպար էր, որը խաղում էր Ջեյի զգացմունքների հետ և հետո թաքնվում իր ունեցած անսահման ադամանդների ետևում:

Ֆիլմերը սովորաբար զիջում են գրքերին, սակայն ռեժիսոր Բազ Լուրմանի համանուն օսկարակիր ֆիլմը լրացնում է գրքին: Եթե գրքում աղմկոտ երեկոները, հագուստները, երաժշտությունը նկարագրված է շատ սեղմ և սև ու սպիտակ, ապա ֆիլմում անգամ մանրուքները շատ գույնզգույն են ներկայացված: Երբ կարդում ես գիրքը, հերոսին պատկերացնում ես այնպես, ինչպես ուզում ես, իսկ ֆիլմը կարող է սահմանափակել երևակայությունդ: Վեպը ընթերցելիս իմ երևակայած Գեթսբին բարձրահասակ էր, սևաչյա և սառը ժպիտով, իսկ ֆիմը դիտելուց հետո Գեթսբին ինձ համար միայն Լեոնարդո Դի Կապրիոյի տեսքով է: Ֆիլմում կա մի տեսարան, որը բացակայում է գրքում. երբ Գեթսբին մահվանից վայրկյաններ առաջ շտապում է դեպի հեռախոսը, որպեսզի պատասխանի զանգին, նա հույս ուներ, որ զանգողը Դեյզին էր, մինչդեռ… Ռեժիսորը կարծես ցանկանում էր, որ Գեթսբին իր կյանքի վերջին պահին երջանիկ լիներ:

Գեթսբին ստեղծել էր մի կերպար, որն ավելի լավն էր, քան իրական Դեյզին, և եթե անգամ հոգու խորքում Գեթսբին հասկանում էր այդ տարբերությունը, հրաժարվում էր ինքն իրեն խոստովանել, որ իր՝ այդքան տարիներ զգուշությամբ փայփայած կերպարը կեղծ է: Գեթսբին ապրում էր մի աշխարհում, որտեղ ամեն ինչ «Դեյզի» անունն էր կրում: Եվ երբ Գեթսբիի աշխարհը փլուզվեց, նրա համար ապրելն այլևս իմաստ չունեցավ:

SvetlanaDavtyan

Ո՞ւր է իմ պանիրը

Նա խորհում էր, թե ինչու է միշտ մտածել, որ փոփոխությունը դեպի վատը կտանի: Հիմա հասկացավ, որ փոփոխությունը կարող է ուղղորդել դեպի լավը:

Սիրելի ընկեր, երևի թե դու էլ ինձ պես վերջացրել ես քննաշրջանի մի փուլը և սպասում ես հաջորդի սկզբին: Համաձայն եմ, ձանձրալի շրջան է, բայց մինչ դրան անցնելը հիմա ամենալավ ժամանակն է նոր գիրք ընթերցելու, լիցքաթափվելու, նոր բացահայտումներ կատարելու համար:

Երբևէ լսել ես «Ո՞ւր է իմ պանիրը» գրքի մասին: Քեզ նման ես էլ զարմացա, հետո հետաքրքրվեցի, թե ինչի մասին է:

Կարծում եմ, գիրքը գրելիս հեղինակը չի էլ ենթադրել, որ այն փոխելու է շատերի կյանքի ամենատարբեր բնագավառները:

New York Times-ի բիզնես բեսթսելլերի վարկածով այս գիրքը գրեթե հինգ տարի մնացել է ամենաշատ վաճառվող գրքերի ցանկում։ Գիրքը վաճառվել է 26 մլն օրինակով 37 լեզուներով ամբողջ աշխարհում և հանդիսանում է ամենալավ վաճառվող բիզնես գրքերից մեկը։

Գրքում ներկայացվում է  փոփոխություն որևէ մեկի աշխատանքում կամ կյանքում և չորս տիպական արձագանքներ այդ փոփոխություններին՝ պանիր փնտրելիս երկու մկների և երկու «փոքրիկ մարդկանց» վարքագծի միջոցով։

Սպենսեր Ջոնսոնի այս գիրքն այլաբանական պատում է՝ գրված բիզնես առակի տեսքով։ Այն հրատարակվել է 1998թ: Գիրք, որը փոփոխության մասին է: Չորս կերպարների արձագանքներ այդ փոփոխություններին:

Գործողությունները կատարվում են լաբիրինթոսում, որտեղ էլ գրքի 4 երևակայական հերոսներ երկու մկները՝ Հոտառուն ու Վազկանը, և երկու «փոքրիկ մարդիկ»՝ Հըմը և Գըմը, առերեսվում են փոփոխության հետ: Նրանցից յուրաքանչյուրը ցուցաբերում է յուրօրինակ վարքագիծ. դրանով հեղինակը ներկայացնում է մեր իսկ վարքագիծը: Գրքի հեղինակը՝ դոկտոր Սպենսեր Ջոնսոնը, գրել է առաջին հայացքից պարզ մի պատմություն, որը սակայն ունի շատ կարեւոր խորհուրդ, և կարող է արմատապես փոխել մեր մոտեցումը փոփոխության նկատմամբ:

Մարդկանց մեծամասնությունը վախենում է փոփոխությունից՝ մտածելով, որ չի կարող հարմարվել, թե ինչպես և երբ այն կարող է տեղի ունենալ: Հեղինակը ցույց է տալիս, որ կարևորը մեր վերաբերմունքն է փոփոխության նկատմամբ: Բոլորը գիտեն՝ ամեն փոփոխություն չէ, որ լավ է: Սակայն, ապրելով մի աշխարհում, որն անընդհատ փոփոխվում է, օգտակար է ձեռք բերել անհրաժեշտ միջոցներ, որոնք կօգնեն պատրաստ լինելու փոփոխություններին կյանքի ցանկացած պարագայում և չվախենալ դրանցից:

margarita voskanyan lori

Գտնելու ճանապարհին

Ձեր կյանքում էլ է լինում, չէ՞, որ ինչ-որ կարևոր կամ չափազանց անկարևոր պահից սկսած կորցնում եք կյանքի իմաստից մի մասնիկ։ Բոլորը տարբեր կերպ ու տարբեր ժամանակ են գտնում այն, ոմանք էլ ընդհանրապես չեն գտնում։ Իմ դեպքում այդ մասնիկը գտնելու ճանապարհը գիրքն է։ Այս անգամ ձեռքս ընկավ նոբելյան մրցանակակիր, թուրք գրող և հասարակական գործիչ Օրհան Փամուքի «Կարմրահեր կինը» գիրքը։

Գլխավոր հերոսը մի երիտասարդ է, որը սիրահարվում է խորհրդավոր ու կարմրահեր կնոջը։ Վերջինս թափառաշրջիկ թատրոնի դերասանուհի է, որն ամեն գիշեր վրանում պատմում է տարօրինակ ու հետաքրքիր պատմություններ։
Երիտասարդը միայն 30 տարի անց հանդիպում է կարմրահեր կնոջը՝ սրտում մշտապես պահելով նրա սերը։
Վեպի ամենասիրելի ու նշանակալի կերպարներից է գլխավոր հերոսի վարպետը, որի հետ իր պատանեկության տարիներին ջրհոր էր փորում։ Եթե մի քիչ հաջողակ ենք, ուրեմն բոլորս էլ պիտի ունենանք մեր վարպետ Մահմուդին, որը կօգնի մեզ գտնել չհուսահատվելու և ընդհանրապես ապրելու ճանապարհը։ Ու երանի այնքան բախտավոր լինենք, որ երբեք չհայտնվենք այնպիսի իրավիճակում, երբ չգիտենք՝ թողնել մեր վարպետին ջրհորում ու հեռանալ, թե…
Ինչպես սկզբում նշեցի՝ այս գիրքը կորցրածս գտնելու ճանապարհն էր։ Գիրքն ավարտելուց հետո տեղի ունեցավ ամենաողբերգականը։ Ես կորցրի մի բան (կամ շատ բաներ), որոնք զգում եմ ու վստահ եմ, որ էլ երբեք գտնել չեմ կարող։
Գրքից իմ ամենասիրելի հատվածն է. «Ի՜նչ տարօրինակ է՝ արդյոք ինչպիսի՞ զգացողություն է, երբ մարդն իր սիրած արժեքավոր իրը ջրհորում է թողնում ու հետո մոռանում»։
Ու հիմա ես ինչ-որ բան կամ երևի ինչ-որ մեկին թողել եմ այս գրքի էջերում և տողերում, բայց զգում եմ՝ մոռանալ չեմ կարող։ Ինչպես կասեր հայտնի ֆիլմում. «Սրա մեջ ինչ-որ տխուր սիմվոլիզմ կա»։