Իմ առաջին հեռուստահարցազրույցը

Ձմռան մի բքառատ օր մեզ համար դասի էինք նստած, ու մեկ էլ տեղեկանում ենք, որ լրագրողներ են գալու դպրոց: Առաջին շաբաթն էր, ինչ ձմռան երկարատև արձակուրդներից հետո դասի էինք եկել, իսկ այդ շրջանում շատ ակտուալ էր դպրոցներում սենյակային ջերմաստիճանների ստուգումը: Մենք էլ կարծեցինք, թե գալիս են ստուգելու, նկարահանելու և հեռուստացույցով ցույց տալու, ինչպես Գյումրիի շատ դպրոցներ: Դե այդ կասկածանքն էլ սրտներում տնօրենն ու ուսուցիչները ասում էին.

-Երեխաներ, ինչի դասասենյակներում ցո՞ւրտ է, որ վերարկուներով եք նստել: Հանեք շուտ վերարկուներդ, թե չէ եկողը կմտածի` դպրոցը չի ջեռուցվում:
Մենք ծիծաղով վերաբերվեցինք այդ խուճապին: Ապա պարզվեց, որ բոլորովին այդ չէ նկարահանման թեման, պարզապես եկել էին նկարահանելու  «Հայաստանի Սիբիրը»: Դե քանի որ եկել էին դպրոց, պետք է խոսեին նաև աշակերտները: Մեր տնօրենը որպես «գրագետ  աղջիկ» ինձ առաջարկեց.
-Մեր Մարիամը` դպրոցի լավագույն աշակերտներից է…
-Լավ, որ այդպես է, հենց Մարիամից էլ հարցազրույց կվերցնենք,- ընդհատեց և միանգամից ավելացրեց լրագրողը:
-Մարիամ ջան, ուզո՞ւմ ես` մազիկներդ հավաքի,- նկատեց տնօրենը: Ես ծիծաղեցի: Դե, այդ  դիտողությունը հատուկ է բոլոր ուսուցիչներին, պարզապես ավելի կոպիտ ձևով:
-Չէ, թող չհավաքի, մազերը մեզ չեն խանգարի,- ասաց լրագրողը:
Եկավ խոսելու իմ հերթը: Ես խոսեցի, պատմեցի Ամասիայի, մեր զբաղմունքի, ապա իմ նպատակների մասին: Մի որոշ ժամանակ  բոլորս սպասում էինք  այդ հաղորդման հեռարձակմանը: Անցավ մեկ ամիս և ավելի, հանկարծ ես մի օր  համացանցում տեսա, որ այդ երեկո արդեն կհեռարձակվենք:
Հաղորդումը հեռարձակվեց: Արձագանքը մեծ եղավ: Հենց այդ երեկո համարյա բոլոր հարազատներս զանգահարեցին և ասացին, որ տեսել են, շնորհավորեցին: Համայնքում նույնպես «իմ հեռուստացույցում հայտնվելը» մեծ արձագանք ունեցավ: Իմ մայրիկի գործընկերներից մեկը նույնիսկ ասել էր.
-Աղջիկդ ապագա արդարադատության նախարարն է լինելու:
Նրանց այդ միտքը բխել էր իմ այն խոսքից, որ ես կրթություն ստանալուց հետո անպայման վերադառնալու եմ իմ համայնք, աշխատանք եմ գտնելու և օգնելու եմ իմ հայրենիքին: Ուսուցիչներից շատերը իմ խոսքն ընդունեցին որպես կեղծավորություն:
-Դե հա, իհարկե, տեսախցիկի դիմաց այդպես էլ ասելու էիր, թե չէ` հետ գաս, ի՞նչ անես:
Ես լռեցի: Համարյա ոչ ոք չգիտակցեց իմ խոսքերի լրջությունը:

Լուսանկարը՝ Մարիամ Հայրապետյանի

Լուսանկարը՝ Մարիամ Հայրապետյանի

Ես սիրում  եմ իմ հայրենիքը, իմ Ամասիան: Շատերն այն համարում են ճահիճ, հեռու մայրաքաղաքից, մեծ հնարավորություններից: Խուլ, ցուրտ տեղ են համարում շատերը, բայց  բոլորը չարաչար սխալվում են: Եթե չսիրենք այն տեղը, որտեղից եկել ենք, չենք հարմարվի երբևէ մեր ուզած բարեկեցիկ բնակավայրին, որովհետև չենք գիտակցի, որ դա հենց մեր հայրենիքն է:

Ձեզանից շատերը հիմա որևէ արտառոց բան չեք տեսնի իմ հայրենասիրության մեջ, կամ որ հարցազրույցի եմ մասնակցել, բայց ինձ նման հասարակ դեռահասի համար, որի ձգտումներն ու նպատակները դեռ ավելի են վեր սլանալու, հավատացեք, ամեն բան այդ մի փոքրիկ տեխնիկական սարքի մեջ հայտնվելով է ամեն ինչ սկսվում:

Մենք այստեղ ենք՝ սահմանին

Ուզում եմ մի քիչ գրել մեր ժամանակների երեխաների մասին:

Ի՞նչ են գերադասում անել նրանք այսօր: Դե, բնականաբար, շատերը դաս անել չեն սիրում: Շա՜տ են սիրում խաղալ: Հիմա երևի մտածում եք, թե խոսքս համակարգչային խաղերի մասին է, այնպես չէ՞: Չգիտեմ, ով ոնց, բայց մեր՝ «վերի թաղի» երեխաները բակում խաղալն ավելի շատ են սիրում, քան, համենայն դեպս, ինձ համար «դարդ» համարվող այդ սարքի՝ համակարգչի առաջ նստելն ու անիմաստ խաղեր խաղալը:

Մեր թաղի երեխաների համար շաբաթվա մեջ ամենաուրախ օրերը հանգստյան օրերն են՝ շաբաթ, կիրակի, երբեմն էլ՝ ուրբաթ: Չնայած դա այդքան էլ էական չէ, նրանց համար ուրախն այն օրն է, որ օրը հաջողվում է խաբել մայրիկին, համոզել, որ վերջացրել են բոլոր դասերը և շտապել խաղալու: Խաղալու վայրը մեկն է՝ երեխաների խոսքով՝ «Սայադիկանց քուչեն»: Սայադիկը եղբորս ընկերն է՝ կռվի ու խաղի ընկերը: Քույրս էլ, եղբորս հետ հաճախ է գնում խաղալու: Խաղացողները քրոջս ու եղբորս համադասարանցիներն են, մեկ էլ մեր փոքրիկ թաղակիցները, որ խաղի ընթացքում, այսպես ասած, գլխացավանք են համարվում մեր մեծ` 4-րդ և 7-րդ դասարանցի խաղացողների համար: Սկսում են խաղալ, ու բոլորն էլ կարծես մոռանում են, որ իրենք էլ տուն ունեն, որ մութն ընկնում է, որ սոված են, որ ցուրտ է: Մի խոսքով, Սայադիկենց բակը մոռանալ է տալիս ամեն-ամեն ինչ:
Գարնան պայծառ օր է, տանը նստած եմ անբաժան  ընկերոջս՝ շտեմարանիս առաջ, մեկ էլ՝ հեռախոսիս զանգը: Պատասխանում եմ, քրոջս կանչում են խաղի: Որոշում եմ ես էլ գնալ լուսանկարելու, վերցնում եմ տեսախցիկս ու արագ դուրս վազում: Տնից դուրս եմ գալիս 10-15 րոպե հետո վերադառնալու և պարապմունքս շարունակելու մտադրությամբ, բայց Սայադիկենց բակի կախարդանքն ինձ վրա էլ է ազդում, և ես մնում եմ ու սկսում խաղալ, մոռանալով անգամ շտեմարանիս մասին: Քիչ-քիչ խաղացողների թիվը շատանում է, հասնելով շուրջ 20-ի: Այդտեղ երևի խաղացած կլինեի մեկ էլ այն ժամանակ, երբ քրոջս տարիքին էի՝ 2-3 տարի առաջ:

Մի խոսքով, հիանալի օր, լի երեխաների ուրախ ճիչերով, որ հատկապես վերջին ժամանակներում՝ սահմանային լարված իրավիճակում, երբ ծնողները վախենում են դուրս թողնել երեխաներին, ինձ համար ամեն ինչ արժեն:

Թվում է, թե ամեն ինչ հիանալի է, բայց…  Ուժեղ պայթյունի ձայն, որ սովորական է սահմանապահ Կոթիի թե՛ մանուկ, թե՛ մեծ բնակիչների համար: Պայթյունի ձայնը լսվելուց անմիջապես հետո, մեզ տուն կանչելու մտադրությամբ տնից վախեցած դուրս է գալիս Սայադիկի մայրը՝ Ալլան, բայց տեսնում է, որ մեր շարքերում ոչինչ չի փոխվել, որ մենք կրկին խաղում ենք նույն ոգևորությամբ, ինչ կրակոցներից առաջ, ու մի քիչ մեր խաղին նայելուց հետո, կրկին մտնում է տուն:
Խաղում եմ, բայց մտքումս միայն սահմանին կանգնած տղերքն են, որոնց շնորհիվ մենք վայելում ենք մեր հանգստյան օրերը:

Աստծուց միայն մի բան եմ խնդրում, որ նրանց ոչինչ չպատահի, որ ամեն բան լավ լինի: Քիչ անց՝ էլի կրակոց, ու մենք ստիպված ամեն մեկս մեր տուն ենք գնում: Ճանապարհին տեսնում եմ գյուղ եկող պաշտպանության նախարարության մեքենաներ, որ սովորականից շատ ավելի արագ էին ընթանում, հետո՝ առաջին օգնության մեքենա, հասկանում եմ, որ ինչ-որ բան այն չէ: Քիչ անց էլ իմանում եմ, որ Կոթիի սահմանագոտում հրազենային վիրավորում է ստացել պայմանագրային զինծառայող, Պտղավան գյուղի  32-ամյա բնակիչ Աշոտ Ռևազյանը: Ընդամենը մի քանի րոպեում իմ չափազանց բարձր տրամադրությունը կարծես հօդս է ցնդում: Եվ իմ այդչափ ուրախ օրը դառնում է ինձ համար ամենատխուրներից մեկը:
Խաղալու ընթացքում, երբ մեր թաղի երեխաների մասին նյութ գրելու միտք առաջացավ, որոշեցի, որ այն պետք է լինի շա՜տ ուրախ, այնքան ուրախ, որ կարդալիս այդ ուրախ տրամադրությունը փոխանցվի ընթերցողին, որ գոնե այս նյութի  մեջ խոսք անգամ չգնա կրակոցի մասին: Բայց… Կրկին չստացվեց, չստացվեց, որովհետև մենք այստեղ ենք՝ սահմանին՝ սահմանապահ Զինվորի կողքին: Մենք այստեղ ենք՝ ամուր կանգնած մեր հողին, մի քիչ անորոշ ու մռայլ ներկայով, բայց՝ վառ ապագայի հույսով:

Լուսանկարը՝ Դիանա Շահբազյանի

Այսօրվա մասին

Այսօր հասակակիցներս և ընդհանրապես հայությունը պատրաստ է ամեն պահի կանգնել հայոց բանակի կողքին։ Այս ամենը ապացուցում է, որ հավաքական ենք և գիտակցում ենք պահի լրջությունը։ Սակայն պատմությունը ցույց է տալիս, որ յուրաքանչյուր հակամարտություն, պատերազմ, թե պարզապես վեճ, ավարտվում է բանակցություններով։ Այսինքն՝ ինչքան էլ մարդիկ զոհվեն կամ  փոխվեն առաջնորդներ, ամենավերջում խաղաղությունն է, իսկ վատագույն դեպքում` հրադադարը։ 

Բոլորս՝ պատանիներս, ոգևորված ենք, և մեզանից շատերը կարծում են, որ պատերազմը միայն ու միայն հերոսանալու միջոց է։ Համաձայն եմ, բայց գրեթե միշտ մոռանում ենք, որ պատերազմի դաշտն այն վայրն է, որտեղ երևում է մարդկության իրական դեմքը։

Ակամայից հիշեցի «Դանթեական առասպելը»։ Հերոսները նույնպես գնում էին հերոսանալու, սակայն հայտնվելով պատերազմի դաշտում՝ պարզապես կորցնում են իրենց, տեսնելով համատարած քաոսը… Նրանք չէին սպասում, թե ինչ են տեսնելու, և ինչ դաժան է պատերազմի դեմքը:

Պոեմը հրաշալի օրինակ է հասկանալու, թե ինչ է պատերազմն,  ու որոնք են դրա հետևանքները։ Այդ իսկ պատճառով պետք է հնարավորինս պահպանենք հարաբերական խաղաղությունը՝  չթողնելով թշնամուն անպատասխան…

erik alexsanyan tavush

Մենք չենք վախենալու

Ամանորը  յուրահատուկ է Բաղանիսում:  Ամանորի երեկոյան Բաղանիսի երիտասարդները հավաքվում են և գնում են այսպես կոչված «ակ վառելու»: Մենք ամբողջ տարի անվադող ենք հավաքում, որ գնանք  «ակ վառելու»: Այնտեղ, որտեղ ակ ենք վառում, գտնվում է ուղիղ հակառակորդի դիրքերի դիմաց: Եթե մենք մի տարի ակ չվառենք, ապա հակառակորդը կմտածի, թե մենք վախենում ենք:

Թեև դա վտանգավոր է, սակայն մենք այնտեղ լավ ժամանակ ենք անցկացնում: Եվ թող հակառակորդը իմանա, որ մենք ամեն տարի ակ ենք վառելու և երբեք իրենից չենք վախենալու:

Հիմա գարուն է, և մենք էլի սկսել ենք անվադողեր հավաքել: 

anna gharakeshishyan

Կյանքը կրակոցների տակ

6-րդ ժամն էր:  Բոլորս հոգնած էինք, անհամբեր սպասում էինք դասամիջոցի զանգին: Այդ ժամանակ մեր մտքում միայն  գնդակն էր ու դահլիճը:

-Վերջապես,- կամացուկ բացականչեցի ես:

Վերջապես ավարտվեց հանրահաշվի ժամը: Արագ հավաքվեցինք և իջանք դահլիճ՝ խաղալու: Դրանից առաջ տնօրենին խնդրել էինք թույլ տալ բոլորով խաղալ դահլիճում, և ինչպես միշտ, մեր սիրելի տնօրենը համաձայնվել էր: Քանի որ ստացել էինք նրա թույլտվությունը, հավաքվեցինք և իջանք ներքև:  Բոլորս այնտեղ էինք, բայց դահլիճը փակ էր: Մենք հուսահատ կանգնել էինք: Չկար ելք դահլիճ մտնելու:

-Մտածեցի՜,- բացականչեց Գագիկը,- մենք դահլիճ կմտնենք վերևի հարկով:

-Բայց ինչպե՞ս;

-Եկե՛ք, գնացինք:

Բոլորս հետևեցինք Գագիկին: Մտանք դահլիճի վերնամաս, որտեղից հնարավոր է աստիճաններով իջնել դահլիճ: Ճիշտ է, կարող էինք տնօրենին խնդրել, որպեսզի բացի դահլիճը, սակայն չցանկացանք անհանգստացնել նրան, քանի որ  գիտեինք, որ խիստ զբաղված է:

Շուտով տրամադրվեցինք խաղին և թիմերի բաժանվեցինք: Այնքան ոգևորվածությամբ էինք խաղում,  որ ոչինչ մեզ չէր հետաքրքրում: Նույնիսկ տուն գնալու մասին չէինք մտածում: Ժամանակը անցնում էր շատ արագ, սակայն մենք դա էլ չէինք նկատում: Հանկարծ մի բարձր ձայն լսվեց, և կոտրվեցին դահլիճի ապակիները: Մենք չհասկացանք, թե ինչ կատարվեց: Մի պահ էլ թվաց՝ մեր գնդակի «անփույթ» հարվածից  եղավ: Ընկեր Ազատյանը գոռում էր և բացականչում:

-Դու՛րս եկեք դահլիճից, արագ  դուրս եկեք:

Մենք չէինք հասկանում՝ ի՞նչ էր տեղի ունեցել, զարմացած կանգնել էինք և նայում էինք ընկեր Ազատյանի վախեցած դեմքին, որի աչքերը վախ էին արտահայտում:

Մենք արագ դուրս եկանք  դահլիճից և հարցրինք, թե ինչ է եղել:

-Արագ վազեք թաքստոց:

Արդեն ամեն ինչ պարզ էր: Մի պահ մոռացել էինք, որ մենք ապրում ենք սահմանամերձ Բարեկամավան գյուղում…

-Էհ, երեխե՛ք ջան, էլի կրկնվում է,- ասում էր ընկեր Ազատյանը շատ տխուր հայացքով,- բայց մի վախեցեք, դուք շատ ուժեղ եք, և ես վստահ եմ, որ դուք ավելի ուժեղ կգտնվեք, և ձեր հույսով ու հավատով կկասեցնեք թշնամուն:

-Ընկե՛ր Ազատյան, ճիշտն ասած մենք մտածեցինք, որ գնդակի հարվածից էին կոտրվել լուսամուտները: Եվ նույնիսկ վախեցանք ձեզնից, որ կբարկանաք մեզ վրա:

-Երանի, երանի ձեր անմեղ  գնդակից կոտրվեին լուսամուտները:  Երանի ամեն մի տան լուսամուտ երեխաների խաղի շնորհիվ կոտրվեր, այլ ոչ թե թշնամու  գնդակից:

Չէին դադարում կրակոցները: Անբացատրելի է,  թե ինչ էինք զգում այդ պահին: Ամեն ինչ տարօրինակ էր:  Շատ ցավալի էր, որ թշնամին կրակում էր քո սիրելի դպրոցի վրա: Մենք չէինք հուսահատվում և անընդհատ կրկնում էինք՝ ամեն ինչ լավ կլինի…

Ես ցանկանում  եմ , որ ոչ  մեկը չունենա այսպիսի օրեր: Բոլորի դպրոցական տարիները անցնեն խաղաղ ու անհոգ:  Ես ուզում եմ, որ սրանից հետո միայն երջանիկ պահեր հիշեմ իմ դպրոցական տարիներից, ինչպես սովորաբար բոլոր երեխաները…

Ու այսօր այդ ցանկությունս շատ ավելի հրատապ է դարձել:

«Սոկոն վաքելու»

Լուսանկարը՝ Վահան Ազիբեկյանի

Լուսանկարը՝ Վահան Ազիբեկյանի

Ամեն տարի, երբ  գալիս էր մայիս ամիսը, սկսվում էին իմ ուրախ և հաճելի օրերը: Անհամբեր սպասում էի, թե երբ պետք է դպրոցում փակեմ քառորդս, որպեսզի գնամ Կոթի գյուղ, որ տատիկ – պապիկիս հետ քոչը բարձենք հորեղբորս բեռնատարը և գնանք մեր Ձիան ուրթ սարը: Երևի թե շատերը հարց կտան, թե ի՞նչ է նշանակում քոչը: Քոչը դա մեր սար տարվող իրերն են: Մենք մեքենայով  մեր քոչն ենք տանում սար, իսկ պապիկս ու հայրս 60 կմ ճանապարհը ոտքով մեր անասուններին քշելով էին գալիս դեպի Ձիան ուրթ:

Գյուղի ծայրից սկիզբ առնող ճամփան մեկ` վերև, մեկ` ներքև ձգվելով, մեկ ավազի, մեկ կավի երանգ առնելով, անցնում է լեռների, ձորերի վրայով, հասնում հեռու- հեռվի լեռնամուտի բացատին և բաժանվում է երկու մասի: Մեկը ծառերի մութ, սառը ստվերի տակով իջնում է Կռնավորի ձորը, որ անցնի մի քանի աղբյուրներից կազմված աղմկոտ գետը, բարձրանա իրար հաջորդող բացատները և երկարի դեպի Ձիան ուրթի արոտավայրերը: Իսկ մյուսը քարքարոտ ճանապարհներով անցնում-գնում է Նոյեմբերյանի տարածաշրջանի մյուս գյուղերի սարերը: Այստեղ ուզում եմ մեջբերել իմ հայրենակից Իգնատ Մամյանին.

«Սարերը նույնն են, ինչպես կային  հազար տարի առաջ, և նույնն են լինելու հազար տարի հետո:

Մինչև վերջերս մեր բոլոր սարերը թուրքահունչ անուն ունեին՝ Սրբասարը՝ Գոգդաղ էր, Մեղվասար՝ Չիբլլու, Կոճղասարը՝ Ղարաքյոթուկ և այլն:  Այսպես էր կոչվում, որովհետև Խորհրդային ժամանակներ էին, և իշխանությունները կամենում էին, որ Ադրբեջանի և մեր հարակից վայրերի թուրքերը իրենց հոտերով և նախիրներով ամառնամուտին անարգել այցելեն մեր սարերն ի վեր, իրենց ճամփին փչացնելով ամեն ինչ՝ աղբյուր և մարգագետին: Եվ փառք Աստծո, կայացավ համազգային մեծ զարթոնքը, և թուրքերը իրենց ամեն ինչով հավիտյան քշվեցին մեր ծաղկոտ լանջերից: Սարերը վերագտան իրենց ամբողջական պատկանելիությունը: Մեր սար աշխարhը չունի Զանգեզուրի ժայռեղեն սլացքները, մեր բարձունքները երկնքին առնչվում են մեղմ ու փափուկ կորագծերով, եթե անտառապատ են՝ ամպերի մեջ սուզված հնամյա ծառերով, եթե ոչ` անպայման ուրցաբույր խոտ ու ծաղկունքով: Աշխարհում ոչ մի տեղ ուրցը այդպես թունդ բուրմունք չունի, ինչպես՝ այստեղ: Սարվորները աշնանամուտին իրենց հետ չորացրած ուրցի փնջեր են տանում գյուղ, և Նոյեմբերյան բնաշխարհում սարի ուրցի թեյը ավելի հարգի է տարատեսակ ըմպելիքներից: Եվ այս լանջերի հազարավոր խոտ ու ծաղիկների թագուհին Սրածաղիկն է , ու եթե  երեխաներին հանձնարարվի թղթի վրա պատկերել կարոտը, նրանք պարզապես Սրածաղիկ կնկարեն, որովհետև մանրիկ ոսկեգույն կոկոններով այս ծաղիկը  սիրելի մարդու թանկ վայրերի կարոտի պես, որքան հնանում, այնքան դառնում է ազնվաշունչ:

Ասեմ` ինչի է մեր սարը կոչվում Ձիան ուրթ, որովհետև այստեղ գտնվող սարերը կարծես նման են ձիու թամբին, և տասնյակ տարիներ այստեղ ձիերը ավելի շատ են, քան մյուս սարերում, և այդ պատճառով էլ կոչվում է Ձիան ուրթ: Շատ հին պատմական սար է Ձիան ուրթը, և ափսոս, որ հնարավոր չէ ներկայացնեմ ըստ ամենայնի»:

Լուսանկարը՝ Վահան Ազիբեկյանի

Լուսանկարը՝ Վահան Ազիբեկյանի

Իմ մանկական քաղցր, բարի հիշողությունները բոլորն էլ կապված են սարիս հետ: Ամեն առավոտյան ժամը 5-ին արթնանում էինք, որպեսզի կովերին կթենք և ուղարկենք արածելու: Կթած կաթը սկսում էին մշակել, մի մասից տատս պանիր էր սարքում, իսկ մյուս մասը զտում էի, որպեսզի կաթը և ըրաժանը առանձնանան, և ստացված ըրաժանից էլ տատս կարագ սարքի: Ընդհանրապես սարերում խանութ չի լինում, եթե ինչ որ անհրաժեշտ բան է մեզ պետք լինում, սպասում ենք, թե երբ պետք է շաբաթվա մեջ մեկ կամ երկու անգամ առևտրական մարդիկ մեքենաներով գան, և սկսենք մեզ անհրաժեշտ իրերը առնել: Նշեմ նաև, որ իրերը ոչ թե հայկական դրամով էինք առնում, այլ հենց տնական ու ճերմակ պանիր տալով: Այսինքն, ինչ մեզ պետք էր լինում, վերցնում էինք,  և վերցրածը մոտավորապես դրամի վերածում և այդ դրամի փոխարեն տալիս էինք անհրաժեշտ կիլոգրամանոց պանիր:

Հաճախակի գնում էինք սունկ հավաքելու: Շատ եմ ուզում սունկ հավաքելու գործընթացից մի զվարճալի դեպք պատմել:

Պապիկիս հետ սունկ հավաքելուց արդեն վերադառնում էինք և հանկարծ մի ծառ տեսանք, որի վրա մեր լեզվով ասած շատ «սոկոն» (սունկ) կար: Պապս ասաց.

-Վահան ջան, էս ծառը հիշի, որ գնաս ըրեխեքին վեկալես, գաս մնացած սոկոնը վաքես:

-Արխային, պապի,- ասացի ես, – հիշողությունից լավ եմ, կհիշեմ տեղը, կգանք համ էս սոկոնը կվաքենք, համ էլ մնացածը, համ էլ վա՞խըմ ես ըսքան  ծառերի վրից սոկոն չճարենք, որ եթե էս ծառը չհիշեմ:

Լուսանկարը՝ Վահան Ազիբեկյանի

Լուսանկարը՝ Վահան Ազիբեկյանի

Եվ մենք անտառից դուրս եկանք ու գնացինք մեր օդեն (օդեն դա մեր կացարանն է, որտեղ մնում ենք) և իմ տարիքային երեխաներին ձեն տալով հավաքեցի և ասացի.

-Ըրեխե՛ք, պապուս հետ սոկոն վաքելու տեղից եմ գալի: Մի վենձ ծառ կա վեր ընգած, եկեք վաքվենք, գնանք վաքենք սոկոնը, համ էլ թե կարանք, սինդրիկ էլ կբերենք:

Նկատեցի, որ իմ հավատարիմ ընկերը՝ Փոլին էլ էր ուզում գալ, բայց ես իրեն չարձակեցի, որ գա մեզ հետ: Փոլին իմ հավատարիմ ընկերն էր, և ուր էլ գնայի, իրեն տանում էի հետս: Դե, բացի նրանից, որ Փոլին իմ գամփռ գազան շունն էր, նաև անվտանգությանս պետն էր: Հավաքվեցինք և գնացինք «սոկոն վաքելու»: Մտանք անտառ և թարսի պես մտքիցս թռել էր այն տեղը, որտեղ որ պապս ցույց էր տվել սոկոնով լիքը ծառը, բայց քանի որ մեր այդ խմբի, այսպես ասած, ղեկավարը ես էի, չուզեցի բարձրաձայնեմ, որ տեղը մոռացել եմ: Ահագին սունկ էինք հավաքել և խորացել էինք անտառի մեջ: Արդեն ուզում էինք հետ գալ, բայց այդտեղ նորից բախտս չէր բերել. մոռացել էի հետ գնալու ճանապարհը, և ինձանից գոհ-գոհ, նորից չէի ուզում բարձրաձայնել այդ ամենի մասին: Մեկ էլ ընկերներիցս մեկը ասաց.

-Ա՜, Վահան, ճիշտն ասա` դուլա՞ճ ենք ընգել:

Ես էլ պատասխանեցի.

-Ա՜, ի՞նչ ես շա՛շ-շա՛շ խոսըմ: Սաղ օրը էս անտառի մեջ եմ, եթե ճամփեն գիդենայի ոչ, ձեզ բերիլ չէի:

Բայց ինչպես երևում էր բացի այն, որ պապուս ցույց տված ծառն էի մոռացել, նաև տուն գնալու ճանապարհն էլ էի մոռացել, և  ոնց երևաց, պապիկիս մոտ գլուխս էի գովել և ասել` հիշողությունից լավ եմ: Սկսեցի մի պահ  ինքս ինձ հետ զրույցի բռնվել.

-Ախր Վահան, ինչի՞ անիմաստ տեղը գլուխդ գովեցիր: Բա որ չկարենանք «դուլաճ ընգած» տեղից տուն դարձի ճանապարհը գտնենք: Մի՞թե էդքան համարձակություն չունես ընկերներիդ ճիշտը ասելու:

Ընդհանրապես ես քիչ եմ վախենում ինչ-որ բանից, բայց սկսեցի վախենալ , որ և՛  «դուլաճ ենք ընկել», և՛ այլևս ընկերներս ինձ չեն հավատա և ինձնից իմ այս վատ քայլի համար կնեղանան: Սակայն ներքին ձայնս ինձ հուշում էր, որ ամեն ինչ լավ է լինելու, և կրկին անգամ ներքին ձայնիս հավատալով տարօրինակ ժպիտ էր դեմքիս երևում: Չգիտես ինչու, վստահ էի, որ ուր որ է` հավատարիմ ընկերս կգա և կգտնի մեզ: Եվ այդ ժամանակ կարծես զուգադիպեց, ինձ օգնության հասավ անվտանգությանս պետը՝ Փոլին: Երևի զգացել էր, որ իր ընկերոջ հետ ինչ-որ տարօրինակ բան է պատահել, և եկել էր օգնության: Ճիշտ է, ընկերներս ուրախացան, որ շունս եկել էր, բայց ավելի շատ ես էի ուրախացել, որովհետև գիտեի, որ անտառից դուրս կգանք: Արդեն քիչ էր մնացել, որ անտառից դուրս գայինք, պատահաբար նկատեցի պապուս ցույց տված ծառը:

Լուսանկարը՝ Վահան Ազիբեկյանի

Լուսանկարը՝ Վահան Ազիբեկյանի

Ես էլ ինձնից գոհ ասացի.

-Ա՜, տեհա՞ք, որ ո՛չ դուլաճ ենք ընգել, ո՛չ էլ ծառի տեղն եմ մոռացել: Ինչքան սոկոն կա, արագ վաքեք, որ արդեն ուշ ա, գնանք ուրթը:

Բայց էլ ի՞նչ սունկ հավաքենք, արդեն մեր բերած ուսապարկերը լցվել էին, բայց ամեն դեպքում մնացած սունկն էլ հավաքեցինք ու վերադարձանք:

Եվ արդեն բացելով գաղտնիքը, ուզում եմ դիմեմ բոլոր ՄԱՆԿՈՒԹՅԱՆ ընկերներիս, ովքեր կարդում են.  «Կներեք, ընկերներ ջան, որ ձեզ հետ այդքան դաժան եմ վարվել և չեմ ասել, որ կորել ենք»:

Ցավոք սրտի, այսուհետ հնարավոր չէ ամբողջ ամառը անցկացնել այդ հրաշք վայրում, որտեղ բացի մաքուր օդից, նաև ինձ դուր էր գալիս նաև, որ ո՛չ բջջային հեռախոսի կապ կար և ո՛չ էլ էլեկտրաէներգիա: Եթե մարդ ուզում է լիաթոք հանգստանա և կտրվի հոգսերից, խորհուրդ կտամ գնա նման հրաշալի վայր:

Այնտեղի մեր օդեն մենք քանդեցինք 2009 թվականի ամռանը՝ տատիկիս մահվանից մոտավորապես  երկու ամիս անց, և այնտեղ թողնելով  մեր թոնիրը և իմ ու եղբայրներիս կողմից տնկած խնձրի ծառը:

Վերջերս համացանցով մեր սարից մի վիդեո նայեցի, որտեղ երևում էր մեր օդի տեղանքը և արդեն հսկա խնձորի ծառը, որը կարծես կարոտից գլուխը կախել էր և սպասում էր, թե երբ պետք է իր տերերը գան և նորից սկսեն իրեն ջրելը:

Մագիլ պապիս պատմությունը

Վայոց ձորիս տաքուկ գյուղերը շատ են, դրանցից մեկը Արենի գյուղն է` գինու և խաղողի հայրենիքը: Այդ գյուղական միջավայրը ինձ համար մի ուրիշ աշխարհ է: Միշտ ցանկացել եմ գտնել մի փոքր պատմություն և գրել այդ մասին: 

Դե մի օր էլ գնացինք գյուղ, հաց էինք թխում, մեկ էլ, ըհը, թոնրի կողքին տեսա մի քանի փորագրած տառեր:
-Տատ, այ տատ, էդ ի՞նչ տառեր են:
-Նանիս, էսի պապիս ու պապաս են փորագրել: -Տատ, բայց ինչի՞ թոնրի կողքը:
-Նանիս, էս թոնիրը սարքել ա իմ պապին, պապաս էլ իրա անվան տառն ա գրե, պապիս էլ` իրա: Հիմա պիտի իմ ախպեր Ահարոնը իրա Ա տառը գրի, բայց դե, որտի՞ց… Բախտավար…  Ռուսաստաններն ա: Մագիլը` իմ պապան, շատ հռչակավոր մարդ ա եղել: Հարգված, խելացի, բայց գրագետ չէր: Ռիսկով էր, ում ասես` Մագիլին գիտե՞ք, էնքան բան կասեն… Ինքը քարանձավ ա գտել, էդ քարանձավից շատ բաներ են գտել: Մինչև հիմա էլ պեղում են, էլի: Էնքան լավ մարդի էլե, որ իրա մասին գիրք են կիրե:
-Հա, դե լավ, տատ ջան:Այս փոքր զրույցից հետո որոշեցի փնտրել և իմանալ Մագիլ պապիս պատմությունը: Պապիկներին, որ հավաքվում են գյուղի «ԱԺ»-ում, հարցրեցի.
-Պապիներ, Մագիլին ճանաչո՞ւմ եք:
Այդ հարցից հետո պապիկները մեկը մեկին հանգիստ չէին տալիս:
Շատ բաներ պատմեցին ինձ, սկսեցի ուսումնասիրել Մագիլ պապիս կենսագրությունը և շուտով ավելի մանրամասն կգրեմ ձեզ:

seryoja arakelyan

Վտանգավոր մասնագիտություններից մեկը

Ինչպես բոլոր գյուղերը, այդ թվում նաև Բաղանիսը, զբաղվում է անասնապահությամբ: Հիմնականում` կովեր, ոչխարներ, հավեր և խոզեր: Խոզերը և հավերը բավականաչափ հեշտ են պահվում: Հեշտ են պահվում նրա համար, որովհետև իրենց սնունդը բավականաչափ  հեշտ է գտնվում այգիներում և իրենց կեր է հանդիսանում նաև ավելացած սնունդը: Ինչը վերաբերվում է կովերին և ոչխարներին, մեծ դժվարությունների առաջ ենք կանգնում: Մեր արոտավայրերը և անտառները ուղիղ գծով թշնամու դիրքերից գտնվում են 300 մետր հեռավորության վրա: Մի կողմից լավ է, որ արոտավայրերը և անտառները իրար մոտ են: Կրակոցներից պաշտպանվելու համար անասնապահները կենդանիներին քշում են դեպի անտառներ, որպեսզի թշնամին չկարողանա կրակ բացել անասունների կամ անասնապահի վրա: Կարելի է ասել, անասնապահությունը դարձել է կյանքի համար վտանգավոր մասնագիտություններից մեկը…

Պատմեմ մի դեպք, որը տեղի ունեցավ 2001 թվականին: Ադրբեջանցիները սկսեցին կրակ բացել գյուղի, այդ թվում նաև արոտավայրերում գտնվող անասունների և երեք անասնապահների վրա: Կրակոցներից 1 ժամ անց գյուղում լուրեր տարածվեցին, որ կրակոցից մեկ կով է սպանվել: Լուրը իմանալուց մի քանի րոպե հետո զանգեցին հայրիկիս և ասացին, որ մեր կովին սպանել են, և անհրաժեշտ է մեքենա, որպեսզի այնտեղից հեռացնեն: Տատիկս լուրը իմանալուց հետո շատ տխրեց և մոտ մեկ շաբաթ տրամադրություն չուներ, որովհետև ընտանիքի ապրուստ էր հանդիսանում այդ կովը:

Էհ, դեպք էր, եղավ-եղավ, բայց ցավալին այն էր, որ կովը չորս օրից հորթ էր ունենալու:

Լուսանկարը՝ Տիգրան Մամյանի

Տխուր հիշողություններ պատերազմի տարիներից

Մեր` Կոթի գյուղում շատ ապաստարաններ կան կառուցված կրակոցներից պատսպարվելու համար: Սակայն ուզում եմ առանձնացնել այդքան կառուցված ապաստարաններից մեկի պատմությունը: Դրա համար էլ որոշեցի զրուցել Լաուրա Վերանյանի հետ, որը ականատես է եղել ապաստարանի կառուցմանը: 

-Մի փոքր կպատմե՞ք, թե ինչպես կառուցեցիք ապաստարանը:

-Սկզբից ասեմ, էս ապաստարանի սարքելու ծրագիրը Ղարաբաղյան շարժումն էր, որ ելավ՝ կռիվը սկսեց: Մեր Արմինեն մի դասատու ուներ՝ Ճաղարյան Բաբկեն, իրանց դասղեկն էր: Ինչ-որ գործով եկավ մեր դուռը և հլիվորի (ամուսնուս) հետ զրից արավ, ըժու ասավ` Ղարաբաղըմը սենց-սենց բաներ են սարքըմ, ձեր ես հողը լավ հարմար ա ըթավուր բան (ապաստարան) սարքելու համար: Նորիկը ասավ` բի այ սենց սարքենք: Ինքն էլ գծագիրը գծեց ու ասավ.

-Սենց «խոդնի» գնալ տիս, հետո սենց «պավարոտ» տիս տալ, որ գյուլեն գա` անցքը էս կողմից գնա, էն կողմից մտնու, որ հակառակ դեպքում, եթե կրակոց լինի, «ասկոլկեն» ներս չմտնի, հողում մնա:

Էդ ծրագիրը քաշեց էդ մարդը: Էս մեր հլիվորն էլ թաղ ու թառակին վհաքեց: Մի հատ Մամաջանյան Հրաչիկ ունեինք, մեր հրևանն էր:  Հրաչկին կանչեց, ասավ.

-Հրաչի՛կ, արի լա տենունք` ի՞նչ ենք անըմ: Էս թաղ ու թառակի հըմար մի բան ծրագրավորենք, մի բան շինենք, թե չէ` էս կրակոցի տակին րախեքը չիմ վարի կգնան:

Էնա ետ մարդը եկավ, ասավ.

-Նորիկ, ի՞նչ տինք անիլ, ո՞նց տինք անիլ:

Ասավ.

-Բաբկենը ասել ա` սենց կանեք:

-Ուզեինք` մեր էս տան կողքին շինենք:

Նորիկը ասավ.

-Չէ, ճիշտ չի, բալի վախտ ա ըլմա, ես մեր տանը չեմ ըլըմ, օրինակ, էդ կրակոցը սկսվըմ ա, թաղը գա` իմ վառոտը փակած, դվո՞րը մեչը մտնու:

Բերինք մեր էտ վառոտի դրսըմը, ճիշտը տենց գտանք, տենց էլ սարքեցինք:

Լուսանկարը՝ Տիգրան Մամյանի

Լուսանկարը՝ Տիգրան Մամյանի

Ուրեմն, կրակոցի տակին, բալա ջեն, ընդհանուր սաղ թաղ ու թառակի մարդիկ հըվաքվեցին՝ Խաչիկյան Շահվելադը, Խաչիկյան Ռուբիկը, Նորիկն էր, Լեսմանանց Թաբունիցն էին, Հենոն Խաչիկյան, Արմենն էր Խեչկի, Խաչիկյան Ռաֆիկը, Սեփխանյան Բենիկն էր… Ամբողջ թաղով հվաքվեցին, չիմ արդեն գործի մեջ մտան, դաժե զուբիլով, ուրաքով ֆողի մեջը քանդել են, հանել, որ գոնե էտ ապաստարանի գլխին մի 5 մետր էլա հող ըլի, որ եթե կրակոց ըլի, ինչ որ շարժում ըլի, չվնասվի մեջը: Էկան, սկսեցին քանդիլը:  Մեր էս Լեգզոնց Հրաչիկը ուստա մարդ էր, ասավ.

-Նորիկ, բի մեջտեղին ինչ-որ հենասյունի պես մի բան թողենք: Երկու կողմի վրա փորենք, էս կես տեղը հենասյուն մնա, որ չքանդվի ոչ ցնցումից-բանից, ոչ  էլ, Աստված չանե, եթե գլխին մի հատ գրադ դիպչի, գոնե փուլ չգա էտ ֆողը:

Առաջին մասի համար մտածեցին, ասին` ի՞նչ անենք, պոլի տրուբայա պետքը, պատիլ ա պետքը… Բեջանյան Յուրկի տրակտորը վիկալան, էտ ընդհանուր հողը օր-օրի շտանըմ էր… Էս հողը դուս տվին, էն վանքի տակին էլ էին ապաստարան սարքըմ, էտ թաղի մարդիկ եկան  հողը տարան իրանց ապաստարանի գլուխը ածին, էտ էլ տենց սարքեցին: Ճաշին, որ մարդիկ սոված էին, ռավոդը շուտ դուս գեին, գործի մեջ մտնեին, ու  հլիվորս ասավ, թե.

-Էս ժղովուրդը մեղք ա, որ ամեքը իրանց տուն են գնըմ, միչևանը գալիս են, վաքվմ են` ժամանակը անց ա կենըմ: Տղերք,- ասավ,- բերեք ամենքս մի երկու մանեթ վաքենք, մի ոչխար առնունք, մեր էս հարսը ճաշ կշինե, խմիչքն էլ մեր տանից կըլի, մեր տանը «պերերիվ» կանենք: Ըստենել շուտ դուս կգանք, գործի մեջ կմտնունք:

Բերինք, էտ էլ արինք, ճաշը եփեցի:

Լուսանկարը՝ Տիգրան Մամյանի

Լուսանկարը՝ Տիգրան Մամյանի

Էս մեր թաղի Ռոբկի կնիկը՝ Անուշն էլ եկավ, հետս օգնեց: Մենք էդ գործին էինք, իրանք էլ ապաստարանում գործ անեին, հետո էլ հաց ուտեին ու էլի գործի գնեին: Գնացին տրակտորովն էլ մի հատ տրուբա քաշ տվին պոլի հըմար, աղաքն էլ մեր Արմենը Հրաչկի հետ պատեր, կամար էին սարքել, ագոռ էին քանդել-բերել… Հետո էտ «նաբոռը» գողացել էին անշնորքնին՝ մենք սարըմն էինք:

-Որ դրսից սարքել-վերջացրել էիք, ներսը ի՞նչ էիք սարքում,- հարցրեցի ես:

-Մեջը հիմնականում կիրկով էին քանդում-սարքում: Անգամ հիշում եմ, դեռ չէին պրծել սարքելը, առաջը պատըմ էին, էդ բեմուրազնին սկսեցին կրակիլը:

-Ի՞նչ զենքից էին կրակում: 

-Գրադով էին կրակում: Հա մեկ էլ հիշըմ եմ, որ լագանի միջին ցեխը արած պատրաստ, քարն էլ մի ղրաղիցը բերած, պատողնին էլ մեկը` Լեգզոնց Հրաչիկն էր, մինն էլ մեր Արմենն էր: էնա լե, մի մալա ցեխ ա ածըմ, լե քարը վրին ա դնըմ, նրանք ընդեն տալիս են: Մենք վազ տալով մեջն ենք դառնըմ: Էդ օրով մի կերպ պատեցին, պրծանք:  Էնա, որ տեհանք էլ հնար չկա, մեր էս հլիվորը գնաց երկու հատ հաշանի տուկ բերուց, գեդնին փռեց, որ ես թաղու թառակի րախեքը գոնե շորը քցեն, քշերը մըջին մնան: Մի կերպ էդ գիշերը լուսացրին` առանց լույսի, առանց նստարանի, առանց փեչի:

Լուսանկարը՝ Տիգրան Մամյանի

Լուսանկարը՝ Տիգրան Մամյանի

-Բա հաջորդ օրը ի՞նչ արեցիք, ի՞նչ տարաք ապաստարանի մեջ:

-Հա, տանիցը թախտ, սեղան, աթոռ, փեջ, աման, չայնիկ տարանք-դրինք, արդեն ամեն ինչ էլ կար մըջին: Հա, փողոցից էլեկտրական լույս քաշեցինք: Բենիկի տղեն էր քաշողը: Հրայրը լարերով քաշել էր, միառժամանակ տենց յոլա գնացինք: Նոր տարուն էլ մագնիտոֆոն էինք տարել-միացրել, տոնածառ էլ էինք տարել-սարքել, ինչ որ պետքն ա` մրգերից հետ տարել էինք ընդի, մեր Նոր տարին էլ ապաստարանի միջին էինք անցկացրել: Րախեքն էլ մի քիչ շախ-շուխ արին, պար գեին, մթամ մեր վենձերի սիրտը շահեն… էդ մի օրն էլ տենց անցավ: Բայց էդ լուսավորությունը երկար չտևեց:

Դե, որ շատ վատ էր իրավիճակը, էլեկտրական լույսը կտրեցին:

-Բա ի՞նչ արեցիք այդ ժամանակ:

-Տանից ճրագ էինք տարել, մոմ էինք տարել, տենց էլ լուսավորեցինք մեջը:

-Ապաստարանում ամենաշատը քանի՞ ժամ եք մնացել: 

-Դե, ընենց ա եղել, որ մինչև 12 ժամ ապաստարանում ենք մնացել:

-Շատ մարդիկ կայի՞ն ապաստարանում: 

-Դե, կռվի ժամանակ մարդկանց քանակը հասելա 30-40-ի:

-Այդքան մարդիկ ինչպե՞ս են տեղավորվել: 

-Մի կերպ, միջանցքըմն էին կանգնում, էնքան` կրակոցից ապահով լինի:

-Իսկ այդ մարդկանց ի՞նչ էիք հյուրասիրում:

-Էդ ժամանակ հարևաններն էլ ինչ կարողանում էին, բերում էին: Ես էլ ինչն էր շատ բաղըմը՝ խնձորի ծառերը լավ բռնել էին, ամեն րիգու մի վեդրո խնձոր բերեի` ուտեինք, ով` կանգնած, ով` նստած: Թախտի վրա էլ տանեինք, տեղաշոր բան դնեինք: Տեղ էինք սարքում մեծերի ու փոքրերի համար, իրանք պառկըմ էին:

-Բա դուք ի՞նչ էիք անում: 

-Դե, մենք էլ նստարաններին, աթոռներին նստեինք: Օր էր, քշեր էր` անցկացնեինք ննջալով: Արթուն էնքան էինք մնացել, որ առավոտ չէինք էլ տեսել, թե ոնց ենք քնել: Սաղ գնում էին իրանց գործերին: Շատ վախտ էլ ըլեր, որ մենք արթուն էինք մնում, տանիցը կարտոշկա բերեինք, խրովըմ էինք, երեխեքին էլ էինք տալիս, մենք էլ էինք ուտում:

-Իսկ ի՞նչ որ հետաքրքիր կամ ուրախ պատմություն չե՞ք հիշում ապաստարանային կյանքից, եթե կան, կպատմե՞ք դրանցից մեկը:

-Հիշում եմ: Մեկի տեղը երեքն էլ կպատմեմ:

Հիշում եմ, մի անգամ, խմորը հունցած տարել էին ապաստարան, թախտի վրա դրած , փեչը վառած էր, իմ փոքր աղջիկն էլ համ գնդում էր, համ էլ թխում փեչի վրա: Աղջիկս փեջի վրա հացը թխելիս, որ շատ դես-դեն տանելիս ա ըլմ, էս մեր հարևաններից մինը ասըմ ա.

-Աղջիկ ջեն, սենց մի անիլ, նհենց մի անիլ, ես մեր Հեղուշն էլ եդ ա դառնմ, ասըմ. «Հմի էս աղջիկը ձեր ասածը անե, թե՞ իրա իմացածը»:

Այ, տենց էլ հացը թխեինք, տաք-տաք հաց ու պանրով դումբրակ անեինք, ուտեինք:

Այ տենց պատմություներ ա եղել ապաստարանի հետ կապված` համ ուրախ, համ էլ տխուր:

Լուսանկարը՝ Տիգրան Մամյանի

Լուսանկարը՝ Տիգրան Մամյանի

-Իսկ ի՞նչ էիք մտածում ապաստարանում անցկացրած ժամանակ: 

-Մտածում էինք, թե` Աստված ջան, կգա՞ մի օր, որ էս պատերազմը վերջանա: էդ օրն էլ եկավ, բայց պատերազմի հետևանքները միչև հիմա էլ հիշում ենք: Շատ մարդիկ պատերազմի ժամանակ մահացան, շատերն էլ հիվանդություններ ձեռք բերեցին էդ ապրումներից, վախից: Էլ չեմ ասում` նյութական վնասների մասին, մեր պատերի վրա էլ սաղ ասկոլկի տեղեր ա:

Շատ ծանր ժամանակներ էին, որ ամեն օրվա ապրումները գրել էինք տետրի մեջ, հիմա մի գիրք կգրվեր: Էդ ամեն ինչը բառերով նկարագրելը շատ դժվար է: Մի պատմություն պատմեմ:

Մի ֆիլմ նկարող ա լինում: Էդ մարդը ուզում ա բանտարկյալների մասին ֆիլմ նկարի, գնում ա մի բանտարկյալի ասում ա` ուզում եմ ձեր կյանքի միասին մի ֆիլմ նկարեմ, դե պատմի ձեր կյանքից, լսեմ` նկարեմ:

Բանտարկյալը ասում ա.

-Դու մինչև այս կյանքը չապրես, այդ ապրումները, դժվարությունները, կարոտը, դու կարալ չես էս կյանքի մասին ֆիլմ նկարահանես:

Ֆիլմ նկարողը ասում է.

-Պատմե:

Բանտարկյալն էլ պատասխանում է.

-Չեմ կարա, արի հագուստներով փոխվենք, արի` դու իմ փոխարեն նստի, ես էլ դուրս գամ քո փոխարեն:

Էն ինչ ապրումների մեջ ա ընկնում ֆիլմ նկարողը, որ անգամ ինքնասպանության ա դիմում, հետո ասում ա` էս կյանքը աննկարագրելի ա, պետք ա ապրես, որ հասկանաս:

Հիմա ինչքան էլ պատմեմ` մեկ ա, չեք հասկանա:

Մենք էլ տենց ապրեինք, էնքա՜ն էինք մնացել ապաստարանի մեջ, էնքա՜ն բաներ ենք տեսել ապաստարանում նստած… Որ կրակում էին, արդեն գիտեինք, թե ինչ զենքից են կրակում, մերո՞նք են կրակում, թե՞ նրանք:

Լավ եմ հիշում ձմեռն էր՝ ձյուն էր գալիս: Մենք էլ ապաստարանում էինք, հետո զինվորները եկան` սառած, սոված, լրիվ բատինկեքը ձյուն էր: Էդ մարդկանց օգնեցինք, հաց տվեցինք, տաք շորեր հագցրինք, հետո գնացին: Իրանք  մեզ էին պահում, մենք էլ՝ իրենց…

…Արդեն կռիվը վերջացել էր, բարեկամներով հավաքվել էինք տղայիս բանակի քեֆն էինք անում, խորովածը դրսում կրակի վրա, մարդիկ տանը նստած, որ դուրս էի գալիս- տուն էի մտնում, լսեցի, որ սկսել են էլի կրակելը: Էն ա մտա տուն, ասացի.

-Դո՛ւրս եկեք, շուտ արեք:

Բարեկամներն էլ ասում էին.

-Բա չէ, եկել ենք, պետք ա քեֆ աենք, խորոված ուտենք:

Ես էլ բարկացած ասացի.

-Այ մարդ, ամենքդ ձեր փայ խրովածը վիկալեք, գնացեք:

Էն ա, մի կերպ սաղին հանեցի, ես տանը չգիտեմ ինչ էի անում, մեկ էլ տանը խփեցին… Ու ես վիրավորվեցի: Էդ վիճակով գնացի ապաստարան, հարևաններն էլ եկել էին, ասում էին.

-Էս վիրավորվել ես, որ մեզ խորոված չտա՞ս:

Այ տենց ծանր իրավիճակում հումոր էլ էինք անում, ասում-խոսում էինք:  Հետո որ աղջկանց շատ ասեին` խի՞ չես ամուսնանում, խի՞ չես ամուսնանում, հետ դառան ասացին.

-Էս փոսից դուրս տիմ գալ, գնալ ուրշի՞ փոսը:  Էն ա մեր փոսըմը կմնամ էլի,- տենց ասեինք,ծիծաղեինք:

-Այդ ամեն ինչը, կռիվը տեսնելով չէի՞ք  մտածում գյուղից  գնալու մասին:

-Դե ո՞նց գնայինք, մեր ունեցածը ո՞նց թողեինք՝ տուն-տեղը մեր ստեղ էր: Գնացողներին էլ մեղադրելու չէր. էստեղ վտանգավոր էր: Ամեն օր կրակում էին, ծանր ժամանակներ էին, շատերը աշխատանք չլինելու պակասից են գնացել: Ով կարում էր` գնում էր: Ով էլ չէր կարում կամ չէր ուզում՝ մնում էր գյուղում:

-Նման դժվարին կյանքը տեսնելուց հետո ի՞նչ կցանկանաք մարդկանց՝ երիտասարդներին:

-Կցանկանամ առողջություն, կամքի ուժ ու ամենակարևորը՝ խաղաղություն: Նաև կցանկանամ երիտասարդությանը, որ ուր էլ գնան, ոչ մի տեղ իրենք իրենց ոտքը ամուր չեն դնի ուրիշ հողի վրա, ավելի լավ ա` մնան իրենց գյուղում կամ քաղաքում:

Զրույցը գրի առավ Տիգրան Մամյանը

hripsime baloyan

Գյուղ չեմ գնալու

Ինչ լավ է, որ գարնանային արձակուրդները այս տարի չեղյալ համարվեցին:

Դե, ձեզ համար չգիտեմ, բայց ինձ համար ուղղակի հիանալի է, որովհետեւ ազատվեցի գյուղ գնալու պարտականությունից: Չգիտեմ, հիշո՞ւմ եք, թե չէ, բայց ես իմ նյութերից մեկում նշել էի, որ ձանձրանում եմ գյուղում:

Մի քանի օր առաջ զանգահարել էր պապիկս.
-Բարև, բալ ջան, ի՞նչխ ես:
-Բարև, պապ ջան, շատ լավ եմ, դու սա:
-Լավ եմ, լավ եմ, կարոտցել եմ:
-Հա՜, ես էլ եմ կարոտցել:
-Դասերդ ի՞նչխ են, գարնանային արձակուրդից ձեն-ձուն չկա՞:
-Կա, պապ ջան:
-Հա, դե սա` եբ կերևաք:
-Չէ, պապ, չկպավ, չեմ գա:
-Ի՞նչխ թե:
-Արձակուրդ չկա, հանել են:
-Նայե, հլը: Ինչեր կհորինե, ինչ է` չգա գյուղ, միամ պապին տեսնի:
-Պապ, չեմ հորինե, տամ` տնեցիքին հարցնե՞ս:
-Ի՞նչխ եղավ, օր անցած տարիներին միշտ կար. իսկ հմի տարի չկա:
-Պապ, էս գրիպների մասին իմացար, չէ՞:
-Հա, բը չիմացա՞, ամիսըմ արձակուրդ տվին` սուտ գրիպ ձևացար, միամ չեկար գյուղ` պապիդ տեսնեիր:
-Լավ, պապ, ըտիկ հեչ: Կարևոր չէ, որ չեմ եկել, կարևորը` ես գրիպ չկպա: Հըմի նայե, էդ արձակուրդների տեղը բըդի լրացնենք: Ըդուր համար շաբաթ օրերին դասի ենք, պլյուս` գարնանային արձակուրդներն էլ հետը:
-Է, բալա, մտքիդ տեղ էղնի:
-Չէ, լուրջ, ես էլ գուզեմ գամ, ահագին վախտ չեմ եկել,- լեզուս կծելով ասացի ես:
-Լավ, լավ, հլը տուր տնեցիքին, նայեմ` ինչ կա-չկա, ինչ կենեն:
-Լավ, դե մինչ մյուս տարի… Է… կըսեմ` մյուս տարի մինչ… Ըըըը… Լավ, հեչ:
Լավ է որ արդարացում ունեցա, այն էլ` իրականությանը համապատասխանող արդարացում: