Բյուրականյան օրագիր. վարպետության դաս Վահրամ Մխիթարյանից

Ցանկացած ասպարեզում, հատկապես կինոյի ոլորտում, շատ կարևոր է փորձի փոխանակումը: Լավ կինոռեժիսոր դառնալու համար բավարար չէ միայն քո անձնական փորձը: Ռեժիսորը մարդ տեսակի հասունացման գործընթաց է, որը պահանջում է երկար ժամանակ, ջանք, ինքնակրթություն և իհարկե պրոֆեսիոնալների փորձ: Յուրաքանչյուր ոլորտի համար շատ կարևոր է, որ փորձի փոխանակման շղթան   չընդհատվի, սակայն էլ ավելի կարևոր է, որ քեզ խորհուրդներ են տալիս այն մարդիկ, ովքեր անցել են քո անցնելիք ճանապարհով: 

Երեկ մեր հյուրն էր «Մանանա» կենտրոնի նախկին  անդամ, իսկ այժմ Գդանսկի համալսարանի պրոֆեսոր, կինոռեժիսոր  Վահրամ Մխիթարյանը: «Այս  ճանապարհը, որ ընտրել եք պարտությունների ճանապարհ է, և եթե դուք պատրաստ չեք պարտության, կարող եք թողնել այս ոլորտը»,- մեջբերեց կինոռեժիսորը իր պրոֆեսորի խոսքերը հենց հանդիպման սկզբում: Հետո սկսեցինք խոսել մեդիայում աշխատելու դժվարությունների, հատկապես մեդիա «հիվանդության» մասին:  Նա ասաց, որ կարևորը իրականության զգացումը չկորցնելն է այս ասպարեզում: Երբեմն  շատերը  մոռանում են անվտանգության մասին ու ինչ-որ կադր անելու կամ նյութ ստանալու համար հայտնվում են էքստրեմալ ու վտանգավոր իրավիճակնրում: «Եղել են դեպքեր, որ լուսանկարիչը վտանգել է ոչ միայն իր կյանքը, այլ նաև իր հերոսի: Իրական դեպք եմ պատմում , որ լուսանկարիչը խնդրել է իր հերոսին խրամատից դուրս գալ, որ նկարի, ու թշնամին կրակել է»,-նշեց նա:

Հետո սկսեց պատմել իր հաջողությունների ու անցած ճանապարհի մասին: Ասաց, որ բացի ռեժիսոր լինելուց զբաղվել է լուսանկարչությամբ  և լրագրությամբ, որն էլ հենց իրեն շատ է օգնել կինոյի ասպարեզում: «Փոքր ժամանակ վախենում էի մթությունից: Հայրս ինձ ապարատ նվիրեց, ու ես սկսեցի  փորձարկումներ անել` մթության մեջ նկարելով: Դրանից հետո լուսանկարչությունը ինձ համար դարձավ վախերս հաղթահարելու, ինձ ճանաչելու միջոց»: Խոսեցինք նաև լրագրության մասին, ու նա խորհուրդ տվեց մեզ չտրվել նեգատիվ կամ պոզիտիվ լրագրությանը, այլ լինել լուծումներ առաջարկող, ինչ-որ բան փոխող լրագրող…

Սակայն հանդիպման ամենասպասված  մասը ֆիլմարտադրության մասին էր: Կինոռեժիսորը Հայաստան էր եկել «Ոսկե ծիրանի» շրջանակներում, և նրա ֆիլմերը նույնպես ցուցադրված էին փառատոնում: Իր հետ բերել էր 2 ֆիլմ` մեկը` դոկումենտալ`«Հովվի երգը», որն այս տարի «Ոսկե ծիրան» փառաոտոնի մրցույթային ծրագրում էր, մյուսը` խաղարկային` «Կաթնեղբայր», որը բազում մրցանակներ է ստացել տարբեր միջազգային կինոփառատոներում: Նախքան ֆիլմերի դիտումը  հեղինակը մեջբերեց հայտնի դոկումենտալիստ Յացեկ Բլավուտի խոսքերը, որ դոկումենտալ ֆիլմը պիտի նկարել որպես խաղարկային ֆիլմ, իսկ խաղարկային ֆիլմը պիտի անել որպես դոկումենտալ: Ապա ավելացրեց, որ իր ֆիլմերը նույնպես փորձել է այդ սկզբունքով նկարել:

Ֆիլմերը բավականին հաջողված էին թե’ թեմաների ընտրությամբ, թե’ հետաքրքիր ռեժիսորական լուծումներով, և թե’ կադրերի ու պատկերի ընտրությամբ: Ֆիլմում ցանկացած կադր կարող էիր հանել, ու դա կլիներ առանձին նկար: Սակայն բոլորիս հատկապես գրավեց ֆիլմերից մեկում օգտագործված երաժշտությունը, որը, ինչպես հետո իմացանք, գրել էր երիտասարդ կոմպոզիտոր Արսեն Բաբաջանյանը, ով նույնպես «Մանանայի» սաներից է եղել: Այդ  պահին այնքան ջերմություն զգացինք բոլորս: Դե, դա գաղտնիք չէր, որ «Մանանան» մեզ համար զուտ   ինչ-որ դպրոց կամ կազմակերպություն չէ, այլ թիմ, ընտանիք, գաղափար, որն իր շուրջ մարդկանց  է համախմբում: Եվ այդ փաստը կարծես մեկ անգամ ևս գալիս էր ապացուցելու, որ այստեղ մարդիկ միշտ պահում են իրար:

Բավականին ակտիվ քննարկում ունեցանք ֆիլմերից հետո: Հարցեր հնչեցին դոկումենտալ և խաղարկային ֆիլմերի տարբերությունների, դրանցում առկա սահմանների, մոնտաժի փուլի, նյութի ընտրության, տեխնիկական հմտությունների և այլնի մասին:  Կինոռեժիսորն ասաց, որ ավելի շատ նախընտրում է խաղարկային ֆիլմեր նկարել, որովհետև այդտեղ ռեժիսորն ունի ավելի մեծ ազատություն, իսկ դոկումենտալ ֆիլմն ավելի բարդ է, որովհետև դու աշխատում ես իրական կերպարների ու մարդկային ճակատագրերի հետ, և հաճախ չես կարողանում քո ուզած կադրը ստանալ: Պատահում է  նաև, որ դոկումենտալիստը կապվում է իր հերոսի հետ ու կարծես պատասխանատու է դառնում նրա ճակատագրի համար: Դոկումենտալ ֆիլմը դժվարանում է այն ժամանակ, երբ ռեժիսորը նաև օպերատորն է ֆիլմի, որովհետև մոնտաժի ժամանակ հաճախ հսկայական նյութ է հավաքվում, ու պիտի կարողանաս հեշտությամբ ազատվել դրա մի մասից, նույնիսկ եթե այն լավն է…

Հանդիպման վերջում խնդրեցինք  խմբակային լուսանկար անել: Չմերժեց, ավելին` լուսանկարվելու պահին  հասցրեց մի քանի գործնական խորհուրդներ էլ տալ մեզ լույսի հետ «աշխատելու» հմտությունների հետ կապված:  Դե, «Մանանայից» Է եղել, չէ, ինքն է մեր կենտրոնի ֆոտոստուդիան հիմնադրել, հո պահը իզուր չէ՞ր կորցնելու…

Բյուրականյան մեդիա ճամբար. ամենաերկար ու անվերջանալի օրը (օր 7)

Օրը սկսվեց խաղաղությամբ, քանի որ մոնտաժի խմբերը պետք է շարունակեին իրենց աշխատանքը և ոչ մի տարբերություն չէր լինելու նախորդ օրվանից: Հյուրանոցում հակասական աշխատանքային մթնոլորտ էր տիրում: Մոնտաժ անող խմբերը լուռ փակված էին սենյակներում, իսկ մյուսները, ովքեր պետք է իրենց օրը անցկացնեին նյութեր գրելով, անընդհատ շրջում էին միջանցքում գործնական տեսքով:

Հաճախ իրար գտնելու և ինչ-որ բան հարցնելու, կամ էլ համակարգիչ փնտրելու և նոր հանձնարարություն ստանալու համար: Այսպես էլ շարունակվեց օրը մինչև երեկո, իսկ երեկոյան ֆիլմերի ցուցադրումն էր: Այն ֆիլմերի, որոնք նկարել  էինք մենք, և որոնց մոնտաժը հենց նոր էր ավարտվել, կամ էլ փոքր- ինչ թերի էր մնացել:

Բոլորիս շատ հաճելի էր տեսնել այն ֆիլմերը էկրանի վրա, որոնց վրա մենք ենք աշխատել: Բոլորս մեծ հետաքրքրությամբ էինք դիտում՝ տեսնելու, թե մեր նկարած կադրերից որոնք են մնացել, և որոնք դեն նետվել:

Ֆիլմերի դիտումից հետո բոլորը՝ և հայերը, և սերբերը,  կարծիքներ հայտնեցին: Կարծիքները փոխակերպվեցին փոխադարձ շնորհակալությունների մեր և սերբերի միջև: Հետո դիտեցինք մեր սերբ ընկերներից մեկի պատրաստած նյութը Սերբիայի մասին: Նա շատ հումորով էր մոտեցել հարցին, և բոլորիս մի լավ ուրախացրեց: Երեկոն շարունակվեց հայկական և սերբական պարեր միմյանց սովորեցնելով և պարելով մինչև գիշերվա ժամը 2-ը: Այդ ժամին մենք հրաժեշտ տվեցինք մեր սերբ ընկերներին և ճանապարհեցինք նրանց օդանավակայան, հույս ունենալով, որ նրանք գնում են միայն լավ տպավորություններով:

Բյուրականյան մեդիա ճամբար. առանց քննարկումների (օր 6)

Լուսանկարը՝ Լուսինե Կարապետյանի

Լուսանկարը՝ Լուսինե Կարապետյանի

Այս օրը տարբերվեց մեր մյուս օրերից, որովհետև չսկսվեց քննարկմամբ, ինչպես մյուս բոլոր օրերը: Մենք բոլորս արդեն գիտեինք, թե ով ինչ պիտի անի: Նկարահանող խմբերը պատրաստ էին և գիտեին իրենց գնալու կոնկրետ ժամը: Խմբերը չորսն էին, որոնց մենք կարճ անվանումներ էինք տվել: Աստղագետներ՝ այսինքն, նրանք, ովքեր գնում էին Բյուրականի երիտասարդ աստղագետներին նկարելու: Այս խմբի մեջ էին մտնում Լուսինեն, Մանեն, Հովնանը, մեր սերբ ընկեր Աթիլան և ես: Առաջնորդում էր մեզ տիկին Ռուզանը: Երկրորդ խումբը երևանցիներն էին՝ նրանք, ովքեր գնալու էին Երևան` նկարելու հայ-սերբական բարեկամության մասին ֆիլմը: Այս խմբի անդամներն էին` սերբերի ղեկավար Միլիցան, սերբ Դավիդը, Շուշանիկը և Դիանան: Երրորդ խմբին անվանում էինք ձիավորներ: Վարսերը, Ծովինարը, Դավիթը, Դուշանը և նորից Հովնանը ճանապարհվելու էին «Այրուձի»: Չորրորդ խմբին անվանում էին գյուղ, որովհետև Սիրանը, Նելլին, Սիսակը և Մուշը գնալու էին Բյուրական գյուղ՝ շարունակելու գյուղի մասին ֆիլմի նկարահանումները: Սա նկարահանումների վերջին օրն էր, դրա համար էլ բոլորը փորձում էին հնարավորինս շատ օգտագործել այս մեկ օրվա ժամերը, ավելի շատ բան նկարելու համար: Նկարահանումները երևի բոլորիս ամենասիրելի աշխատանքն է, որովհետև ավելի հետաքրքիր բան, քան նոր հետաքրքիր մարդկանց հետ ծանոթանալը, նրանց հարցեր տալը և նկարելը, երևի թե չկա: Այս օրն ավարտվեց բարձր տրամադրությամբ և մի քիչ հոգնածությամբ: Բայց հոգնել չի կարելի, քանի որ հաջորդ օրվանից պետք է սկսվի ամենածանր փուլը՝ ֆիլմերի մոնտաժը:

Բյուրականյան մեդիա ճամբար. խոհափիլիսոփայական

Լուսանկարը՝Հովնան Բաղդասարյանի

Լուսանկարը՝Հովնան Բաղդասարյանի

Աստղերը նման են ադամանդների: Ադամանդներ, որոնք ավելի են գեղեցկացնում երկինքը: Տիեզերքը նմանվում է հանքի, որտեղ թաքնվում, պաշտպանվում են աստղերը: 

Ամեն մեկն ունի իր պատմությունը: Ծնվում են, լուսավորում՝ ապրում ու խամրում՝ մահանում:

Աստղերի ծնվելու պատմությունը տիեզերքում կատարվող իրադարձություններից  ամենագեղեցիկն է:

«Նրանք առաջանում են մշտապես: Նախասկզբնական նյութը տիեզերական տարածության մեջ գազի և փոշու ամպն է: Հենց որ այդ նյութերի քանակը սկսում է շատանալ, նրանց միատեղ առաջացած ձգողության ուժն արագացնում է այդ գործընթացը: Այդպիսի գոյացության կենտրոնում գազը սեղմվում և դառնում է ավելի ու ավելի տաք, և, ի վերջո, նրա ջերմաստիճանն ու ճնշումն այնքան են մեծանում, որ սկսվում է միջուկային սինթեզը` ջրածնի ատոմների միավորումը: Սինթեզի սկիզբը համարվում է նոր աստղի ծնունդը: Հաճախ բազմաթիվ նոր աստղեր ծնվում են միմյանց մոտ՝ «հսկայական ամպում»: Այդ ժամանակ նրանք առաջացնում են աստղերի ընտանիքներ, որոնց անվանում են աստղակույտեր»:

Համացանցում գտա աստղերի ծագման մասին այս պատմությունը, և ինձ միանգամից գրավեց: Նրանք առաջանում են ընդամենը գազից ու փոշուց… Ինչո՞ւ համացանցից, որովհետև պիտի նկարահնումներ կատարեինք Բյուրականի աստղադիտարանում, ու ես որոշել էի նախապատրաստվել:

Ի՜նչ հետաքրքիր է…

Առաջացան… Հիմա ժամանակը եկել է, որ ապրեն: Նրանք ապրում են, և ապրելու հետ մեկտեղ նաև մեզ են լուսավորում, չնայած առկայծող թույլ լույսով, բայց նրանք դա անում են:

Աստղերը հավերժ չեն: Ի վերջո, դրանց միջուկում ջրածնային պաշարը սպառվում է:

«Եթե դու որոշակի ժամանակ սնունդ չես գնում, քո սառնարանը դատարկվում է ՝ պաշարը սպառվում է: Ես փորձեցի ուղղակի համեմատության մեջ դնել »: Իսկ հիմա շարունակեմ … Այդ ժամանակ աստղի չափերը փոխվում են, և այն աստիճանաբար մահանում է: Հին աստղերը փքվում են՝ փոխարկվելով Կարմիր հսկաների, որոնք իրենց շիկացած գազի մի մասը ցրում են տարածության մեջ՝ հսկա, մշուշե օղակների տեսքով, և աստիճանաբար սառչում: Երբ մարդ երկար ժամանակ ֆիզիկական աշխատանք է կատարում, նա քրտնում է: Այդ քրտինքի գոլորշիանալը ոչ-ոք չի տեսնում , բայց ինձ թվում է, որ այդ քրտինքն էլ է օղակների տեսքով ցրվում: Քրտնքի գոլորշիանալուց հետո մարդ սառչում է, ավելի ճիշտ սկզբնական ջերմաստիճանը իջնում է:

Աստղերը մահացան… Բայց նրանք այնքան շատ են, որ նրանց կորուստը չի զգացվում:

Միշտ երազել եմ մոտիկից տեսնել աստղերը: Կարելի է ասել ես հասա իմ երազանքին: Տեսա նրանց և վստահ եմ, որ նրանք էլ ինձ տեսան: Այնպես էին փայլում, շողում ասես փոքրիկ երեխա լինեին, որին կոնֆետ են տվել:

Ես սիրում եմ երևակայել, երազել… Այստեղ էլ իմ երևակայությունը գործի անցավ : «Նրանք ինձ ձեռքով են անում, ժպտում են իրենց փոքրիկ բերաններով, թարթում են իրենց փոքրիկ թարթիչները»:

Բյուրականյան մեդիա ճամբար. «Այրուձի» հեծյալ ակումբ

Լուսանկարը՝ Լիլիթ Կարապետյանի

Լուսանկարը՝ Լիլիթ Կարապետյանի

Մարդը երջանիկ կարող է համարվել, եթե իր կյանքը լի է հետաքրքիր բացահայտումներով, երբ ամեն օր ինքը մի նոր բան է սովորում, ավելի է ճանաչում աշխարհը, որտեղ ապրում է: Ես երջանիկ եմ համարում ինձ, որովհետև ես կարողացա երկու օրում բացահայտել մի հրաշալի աշխարհ, որը մարդկային աշխարհից հետո ամենահետաքրքիրը կարող է համարվել: Ես բացահայտեցի ձիերի աշխարհը: «Այրուձի» հեծյալ ակումբի մասին շատերը գիտեն, այդ թվում նաև ես, բայց ուղղակի իմանալն ու այնտեղ լինելը միանագամայն տարբեր են:

Ձիերին պաշտում եմ. նրանց հետ կապված բազում հետաքրքիր ու անմոռանալի հիշողություններ ունեմ: Ինձ համար ուղղակի ամենամեծ ուրախությունը կարող էր լինել կրկին ձիերի հետ շփվելն ու հեծնելը: Իմ այս մեծ ցանկությունը չէր կարող ազդեցություն չունենալ իմ ընտրության վրա, թե որ ֆիլմի աշխատանքային թիմում ներգրավվեմ: Երկու օրվա նկարահանումները անմոռանալի էին: Ծիծաղելի  կարող է թվալ, բայց շատ էի կարոտել ձիերին  կամ  էլ երևի կարոտել էի իմ մանկության այն անմոռանալի հատվածները, որոնց մի կարևոր մասը կապված է ձիերի հետ:  Բայց հիմա այդ մասին չեմ պատրաստվում խոսել: Նյութը գրելիս կարևոր համարեցի ուղղակի առանձնացնել այն ամենը, ինչ տեսա «Այրուձիում»:

Բնականաբար կսկսեմ այն մարդուց, ով այդ ակումբի ոգին է: Քեռի Գագիկին` Գագիկ Փարադյանին, գիտեն բոլոր նրանք, ովքեր երբևէ եղել են այնտեղ: Բարի, հոգատար, խիստ ու բոլորին հարազատ Քեռին իշխում է իր տան, իր այգու, իր ձիերի վրա: Իր ձիերը ամենահարազատը նրան են համարում, քանի որ միայն Քեռին է ընդունակ հասկանալ իրենց տրամադրությունը, ցավը, հոգնածությունը, կամակորությունները: Քեռին շփվող մարդ է: Ինքը բոլորին հարազատ է համարում, բոլորն էլ՝ իրեն: Ակումբի կոլորիտը ինքն է պահպանում իր հումորներով: «Ես աշխարհին հումորով եմ նայում»,-ասում է նա: Քեռին ոչ միայն բոլորի սիրելի Քեռին է, այլ նաև հրաշալի հայր է, պապիկ ու ամուսին, ուսուցիչ ու ընկեր…ու մարդ, հրաշալի ուրախ մարդ: Սա ես ինձ համար պարզել եմ ընդամենը նրան իր շուրջը գտնվող մարդկանց հետ շփվելիս տեսնելուց: Քեռու և ձիերի ընկերությունը տեսնելուց հետո վստահ եմ, որ եթե մի քանի օրով նա բացակայի ակումբից, ձիերը կտխրեն, իրոք, կտխրեն, որովհետև իրենցից կպակասի հասկացված լինելու զգացողության ամենօրյա չափաբաժինը: Ինձ թվում է՝ մենք՝ մարդիկս, նախանձելու տեղ ունենք, քանի որ ձիերը այս աշխարհում մարդ էակի կողմից ավելի հասկացված են, քան մեզնից յուրաքանչյուրը: Ասացեք, որ կա նման բան:

Հիմա ուզում եմ խոսել այն մասին, թե ակումբն ինչ է տալիս մարդկանց, երեխաներին: Ես այժմ ուղղակի ներկայացնելու եմ իմ տեսածը: «Այրուձիում» բնության ու մարդկանց ներդաշնակություն է, փոխադարձ սեր, հանդուրժողականություն, խաղաղություն: Եթե հավատայի, որ որևէ կատարյալ բան գոյություն ունի, ապա դա կլիներ այստեղի օդը՝ լի երանելի հանգստությամբ: Այստեղ ամենակենդանատյաց մարդն անգամ իրեն մեղավոր կզգա այս կենդանիների առաջ, որոնք անշահախնդրորեն պատրաստ են օգնել երեխաներին առողջ լինել ու ավելի լավը դառնալ: Կենդանիների հետ ընկերությունը այն ճանապարհներից մեկն է, որը կարող է մարդու մեջ արթուն պահել մարդկայինը: Այստեղ երեխաներին սովորեցնում են մարդ ու ընկեր լինել, լինել հոգատար ու սրտացավ: Այստեղ թաքնված է հաշտ ապրելու գաղտնիքը:

Չմոռանամ ասել՝ երեկ ես նորից ձի նստեցի:

Իսկ վերջում գրեմ մեկ նախադասություն, որ Քեռին ասաց երեկ: Նրա ասածի շուրջ մտածել է պետք:

«Չեմ հասկանում մարդկանց. միս են ուտում, հետո սկսում են խղճալ ձիուն»: Այսօր արդեն սկսել ենք ֆիլմի մոնտաժային աշխատանքները: Հուսով եմ, մեր ֆիլմով կկարողանանք ձեզ փոխանցել «Այրուձի» ակումբի մթնոլորտը:

Բյուրականյան մեդիա ճամբար. հարսը

Լուսանկարը՝ Դիանա Շահբազյանի

Լուսանկարը՝ Դիանա Շահբազյանի

… Մեր մեքենան դանդաղ մոտենում էր եզդիների վրաններին: Զգում էի, որ  ամեն մի անիվի պտույտի  հետ սպասումն ու անհամբերությունը ավելանում էին մեջս: Ա՜խ, Արագածը՝ գույների, մշակույթների, կենցաղների, անգամ քաղաքակրթությունների  այդ յուրօրինակ խառնուրդը որքա՜ն էր հրապուրել մեզ…         

Մենք կանգ առանք վրանների մոտ և եռանդով ու ոգևորությամբ դուրս թռանք մեքենայից. առաջին անգամ էի լինում եզդիների յայլայում: Շրջակայքն ամբողջությամբ թաղված էր լռության մեջ, ու թվում էր՝ կյանքն այստեղ ավելի դանդաղ ռիթմով էր ընթանում: Դեռևս հեռվից նշմարվում էին բրդերի փոքր դեզերը, լվացքի բազմագույն պարանները, իսկ վրանից ելնող վառարանի ծուխն ու շների հաչոցն ամբողջացնում էին պատկերը:  Քիչ հեռվում վազվզում էին եզդի երեխաները՝ կիսաքրջոտ, փնթի ու անխնամ հագնված. երևում էր, որ ընդհանուր տեսարանի մեջ նրանք այնքան էլ կարևոր դետալ չէին ներկայացնում իրենց գոյությամբ: Քիչ այն կողմ արածում էին ոչխարնեը, և կարծես կյանքն այստեղ ներկայացվում էր  նրանց ու նրանց հարմարավետության համար ստեղծված գոյության ձև…

Մեր խմբի ղեկավարը մոտեցավ յայլայի առաջնորդին, որը, հեռվից նկատելով մեքենայի մոտենալը, կազմ ու պատրաստ սպասում էր մեզ:

-Բարև ձեզ: Մենք «Մանանա» կենտրոնից ենք, որը զբաղվում է երեխաներին ու պատանիներին մեդիա կրթություն տալով: Արդյոք դեմ չէի՞ք լինի, եթե մի քիչ նկարեինք: Մեզ այնքան շատ է հետաքրքրում ձեր մշակույթն ու կենցաղը….

Առաջնորդը համաձայնություն տվեց, որ նկարենք շրջակայքը, երեխաներին, ոչխարները, բայց ոչ իրենց և վրանի ներսը:

Մենք ոգևորված վազվզում էինք այս ու այն կողմ, ֆոտոներ անում. ամեն ինչ նոր էր մեզ համար, էկզոտիկ: Նույնիսկ շներն այստեղ մի տեսակ ուրիշ էին մեզ համար, խորհրդավոր և անսովոր մեծ: Փոքրիկ Արծիվը վազվզում էր այս ու այն կողմ և պատմում իրենց ոչխարների մասին, ոգևորված ցույց տալիս շրջակայքը. երևի մենք էլ էկզոտիկ էինք նրա համար:

Արդեն չէի կարողանում զսպել էնտուզիազմս ու հետաքրքրությունս: Ինձ հետաքրքրող ամեն ինչ արդեն նկարել էի շրջակայքում: Ներքին մի մղումով, իբր շատ պատահական, բայց արագ ու կազմակերպված՝ վազեցի վրանի ներսը: Գիտեի, որ պիտի հանդիմանանքի արժանանամ, բայց լրագրողի հետաքրքրասիրությունը հաղթեց մարդու քաղաքավարությանը. Ախր, շատ էի ուզում ներսում մի քանի ֆոտո անել:

-Հարսին չնկարեք,-հաստատ ու վախեցած ճչաց սկեսուրը,- ինչ գիտեմ, ինչ ժուռնալներում եք տպելու…

Իսկ սկեսուրի սկեսուրը, որի գրկին նստած էր մոտ մի տարեկան երեխա, խիստ ու նահապետական հայացքով  հաստատեց հարսի ասածը:

Ես զարմացած սկսեցի շուրջս նայել. ի՞նչ հարս:  Վրանում միայն մի աղջիկ կար՝ մոտ տասնհինգ տարեկան: Մի անկյուն քաշված՝ լվանում էր հատակին դրված տաշտի միջի ամանները: Վրանի մթությունն  էլ ավելի էր շեշտում կերպարի խեղճությունը: Աղոտ լույսի մեջ երևում էին միայն վտիտ մարմինն ու անորոշ հայացքը. կենցաղն անխնա էր գտնվել աղջկա նկատմամբ:

Ուզեցի խոսել հետը, բայց հայացքը հառեց սկեսուրի դեմքին, հետո անխոս կախեց գլուխն ու շարունակեց լվանալ ափսեները: Ես դուրս եկա վրանից: Սկեսուրների խիստ հայացքը ջերմացավ իմ մի ժպիտից ու ջերմ վերաբերմունքից: Հարցրի, թե քանի՞ տարեկան է հարսը: Սկզբից շփոթվեց հետո ասաց՝ տասնյոթ: Մի տեսակ չհավատացի, որովհետև տասնյոթ տարեկանի նման չէր, և առանձնապես մարմինն էլ լավ ձևավորված չէր, իսկ երբ իմացա, որ փոքրիկ երեխան նրանն է… Չէ, դուք կարող եք պատկերացնել իմ ապշանքը, որ համարյա նրա տարեկիցն եմ, և ում ուղեղը  լցված է միայն «չարաճճիությունների» և արկածների  մասին մտքերով…

… Մենք հեռացանք՝ գոհ մեր աշխատանքից և կյանքի մասին տարբեր ըմբռնումներով՝ այդպես էլ  չտարբերելով էկզոտիկայի և կենցաղի սահմանները: Նրանք էլ…

Բյուրականյան մեդիա ճամբար. Եզդիները (օր 5)

Լուսանկարը՝ Հռիփսիմե Եղիազարյանի

Լուսանկարը՝ Հռիփսիմե Եղիազարյանի

Լույսը նոր էր բացվում,  երբ ականջիս լսելի եղան հերախոսազանգի ձայներ: Մի պահ ինձ թվաց` երազում եմ: Հետո այդ տանջող ձայնը, որն ինձ ստիպում էր արթնանալ, իսկ ես պայքարում էի քնելու  համար՝ շարունակվեց: Անկողնում կես քնած, կես արթուն՝ տհաճ տրամադրությամբ շուռումուռ եմ գալիս, փնտրում հեռախոսս, փորձում արթնանալ: Չի ստացվում: Արևը պատուհանից ընկնում է աչքերիս մեջ, դրսից լսվում են դաշտ շտապող գյուղացիների մեքենաների ձայները: Եվ այս ամենը ինձ թվում է հավերժական մի պատրանք երազի և իրականության միջև: Սա ձգվեց մոտ երկու րոպե: Հեռախոսս  գտնելով հասկանում եմ,  որ զանգն ինձ չի հասցեագրված: Լսվում է Արշակի ձայնը, որի մեջ զգացվում է ինչ-որ դառնություն: Հեռախոսին պատասխանելուց վայրկյաններ անց տեսնում եմ Արշակի մռայլ դեմքը, նա կիսաքուն անցնում է կողքովս, չնկատելով որ արթուն եմ, գնում է դեպի դուռը, և այն արհամարհանքով բացելով, շտապում անկողին, նորից  չնկատելով ինձ: Անհամբերությամբ նայում եմ դեպի դուռը, ինքս ինձ վարկածներ առաջարկելով, թե ինչու բացեց դուռը: Այս ամենից շատ չանցած բացվում է դուռը, ներս մտնողը Դավիթն էր: Բոլորս արթնացել ենք, բացի Սուրենից: Նա գիշերը ուշ էր քնել՝աշխատում էր ինչ-որ «անմահ» գործի վրա: Արթնանալով ցույց է տալիս ինձ իր չքնելու արդյունքը և հարցնում իմ կարծիքը: Ահա  և բոլորս՝ ես, Սուրենը, Արշակը և Դավիթը  պատրաստ ենք նախաճաշի: 

Լուսանկարը՝ Հռիփսիմե Եղիազարյանի

Լուսանկարը՝ Հռիփսիմե Եղիազարյանի

Այսօր մեզ շատ հետաքրքիր և միաժամանակ ծանր օր է սպասվում: Արդեն քննարկել ենք բոլոր գաղափարները, ընտրել լավագույն հինգը, մի քիչ դժվարությամբ բաժանվել  թիմերի, և ժամանակն է գործի անցնելու: Գաղափարները տարբեր են՝ մեկը մյուսից հետաքրքիր և իմաստալից, ինչը իր հերթին դժվարացնում է ստեղծել լավագույն հնգյակ մոտ քսանհինգ գաղափարներից: Այսպիսով ամեն ինչ պատրաստ է:

Նախաճաշից հետո հավաքվեցինք վերջին  քննարկմանը, որի ժամանակ մնում էր միայն ուշադրությամբ հետևել խորհուրդներին և մտապահել: Քննարկման բուն  պահին, երբ բոլորս համակ ուշադրությամբ լսում էինք և մտածում, հանկարծ լսեցի տիկին Ռուզանի ձայնը և նկատեցի, որ սարսափած հայացքով փորձում է ինչ-որ բանից պաշտպանվել: Անկեղծ ասած, սկզբից չհասկացա, թե ինչ է կատարվում, մինչև որ տեսա կողքս՝ բազմոցին ընկած մի թռչնի: Թռչնակը սխալմամբ մտել էր հյուրանոցի նախասրահ:

Վերջապես ճամփա ընկանք ամենքս մեր թիմով՝ տարբեր ուղղություններով: Մենք  գնում  էինք եզդիների մոտ, ովքեր իրենց հոտերն առած բարձրացել էին  Արագածի արոտավայրերը: Չնայած նրան, որ ես փոքրիշատե ծանոթացել էի եզդիների պատմությանը և լրիվ պատկերացնում էի իմ անելիքը, մի փոքր հուզվում էի: Ճանապարհը իրականում երկար էր, բայց ես չնկատեցի, թե ինչպես անցավ, որովհետև մտածում էի անելիքներիս մասին:

Լուսանկարը՝ Հռիփսիմե Եղիազարյանի

Լուսանկարը՝ Հռիփսիմե Եղիազարյանի

Եզդիներն իրանալեզու ժողովուրդ են, ովքեր ապրում են Թուրքիայում, Իրաքում, Իրանում, Հայաստանում և այլ վայրերում: Կրոնը Շարֆադին է, որի հիմքում ընկած է միաստվածության գաղափարը: Նրանց աստվածը գերբնական ուժով օժտված Խուդեն է, ով համարվում է  տիեզերքի արարիչը: Նրանց ուխտագնացության միակ վայրը  Շեյխ Ադիի գերեզմանն ու դամբարանն է, որը գտնվում է Իրաքում: 2012 թվականին Արմավիրի մարզում բացվեց «Զիարատ» եզդիական տաճարը: Դա առաջին  եզդիական տաճարն է իրենց հայրենիքից դուրս: Ամեն տարի սեպտեմբերին աշխարհի եզդիները գալիս են Հայաստան, իրենց պաշտամունքը մատուցում: Եզդիների ամուսնությունները սովորաբար կատարվում է նույն հասարակական շերտի՝ կաստայի շրջանում: Եզդի աղջիկներն ամուսնանում են մինչև 17 տարեկանը: Եզդի ժողովուրդն  ունի արիական ծագում և, լինելով արևապաշտ, համարվում է աշխարհի ամենահին ազգերից մեկը: Իրենց մասին ունեն գիրք` «Մենք եզդի ենք» վերնագրով:

Մեր առաջին կանգառը եղավ մեզ արդեն ծանոթ մի եզդի ընտանիքի մոտ: Նրանց հետ մենք ծանոթացել ենք օրեր առաջ, երբ իջնում էինք Արագածի գագաթից, իսկ «Մանանայի» ավագ սերնդի ներկայացուցիչները եղել են այստեղ մոտ ինը տարի առաջ և հրատարակել են նրանց մասին ալմանախ: Իջնելով մեքենայից, մոտենում եմ նրանց և ողջունում, մինչ մնացածը իջեցնում են տեխնիկան: Ընտանիքը միանգամից ճանաչում  է մեզ և այնպիսի տպավորություն ստեղծում, կարծես սպասում էին մեզ: Հենց հաջորդ պահին ես հասկանում եմ, որ դա այդքան էլ այդպես չէ, երբ չարչարված հայացքով, բայց առույգ ու կոշտ ձայնով մի երիտասարդ զգուշացնում է, որ իրենց չնկարենք:  Մենք մտածում ենք, որ իրենց ալմանախը ցույց տալուց հետո նրանք կփոխեն իրենց միտքը: Գիրքը  ցույց ենք տալիս: Բնականաբար ուրախանում են և տարբեր հարցեր տալիս, գտնում իրենց բարեկամներին և ծիծաղում: Բայց երիտասարդը չի փոխում իր միտքը: Հետաքրքիրն այն էր, որ միայն երիտասարդը գիտեր իրենց տաճարի մասին և պատմեց, թե ինչպես են ամեն տարի  գնում և զոհ մատուցում իրենց աստծուն: Հնարավորինս շատ տեղեկություններ հավաքելուց հետո գնում ենք հարևան ընտանիքի մոտ: Այդ ժամանակ նրանք զբաղված էին ոչխար կթելով, դա հետաքրքիր մի տեսարան էր: Այստեղ մենք ծանոթացանք մեր փոքրիկ ընկերոջ՝ Աշոտի հետ, ով ցանկացավ մեզ ցույց տալ իրենց ոչխարներին: Նկարանահանումները շարունակվեց ևս մի քանի րոպե, և մենք որոշեցինք հետ վերադառնալ հյուրանոց:

Բյուրականյան մեդիա ճամբար. գիշերային այցելություն աստղադիտարան

Լուսանկարը՝ Մուշեղ Բաղդասարյանի

Լուսանկարը՝ Մուշեղ Բաղդասարյանի

Այն, ինչ կարելի է տեսնել աստղադիտարանից, աննկարագրելի է, որովհետև դու տեսնում ես աստղերն ավելի փայլուն, ժպիտով ու ջերմությամբ: Առաջին անգամ կապույտը դառնում է ծիրանագույն ու կարծես ապացուցում, որ արևը միակ ջերմացնողը չէ: Հետո աստղերը քեզ նկատում են ու ավելի պայծառ շողալով ասես ձեռքով անում: Այնտեղ կարծես բարձրանում ու ճախրում ես աստղերին մոտիկ, լսում նրանց խոսակցությունը, տեսնում, թե ինչպես են ժպտում, ու ակամայից դու էլ ես ժպտում: Եվ ցանկություն է առաջանում մի քիչ աստղ հավաքել ու պահել ապակե անոթի մեջ։

Ամեն ինչ շատ հետաքրքիր է, այնքան, որ եթե կարողանաս, ամեն ինչ կթողնես ու հենց այդ պահին աստղագետ կդառնաս։ Դիտակով նայում ես աստղերին ու մտածում, որ նրանց կողքին մի չերևացող մոլորակում հնարավոր է ինչ-որ մեկն էլ քեզ է նայում ու հիանում արևով նույն կերպ, երևի մտածում, որ արեգակնային համակարգում մոլորակներ կամ կյանք չկա: Ինչ-որ մի տեղ մտածում են նույնը: Հաստատ մտածում են: Երևի հնարավոր լիներ հանդիպե՞լ նրանց…

Բյուրականյան մեդիա ճամբար. Նկարահանումների մեկնարկը տրված է (օր 4)

Շատ հաճախ, երբ ես ինչ-որ իրադարձության մեծ նշանակություն եմ տալիս, մեծ ոգևորություն եմ ցուցաբերում, դրանք չեն իրականանում, կամ փոփոխվում են…

Փոխվեց նախօրոք ծրագրված ևս մեկ իրադարձություն: Ես պետք է գնայի եզդիների յայլաները  նկարահանելու, բայց քնելուց առաջ ինձ իմ սենյակակիցները տեղեկացրեցին, որ փոխվել է որոշումը: Տիկին Ռուզանն ասաց, քանի որ Մանեն այսօր վատառողջ է, թող այնտեղ չգնա:

Չեմ  կարող ասել, որ  նեղվեցի: Բայց  չկարողացա պատկերացնել , թե ի՞նչ թեմա եմ  նկարելու:

Լույսը բացվեց…Առաջին անգամ էր, որ պարզ երևաց Արարատը: Իՙր ճերմակ գագաթով, իՙր հպարտ  կեցվածքով…Հայի հպարտությունը…

Իմացա, որ ես աշխատելու եմ  «Գյուղի երիտասարդության առօրյան» թեմայի շրջանակներում: Շատ ուրախացա, քանի որ աշխատելու էի ընդունակ, ընկերասեր մարդկանց հետ:

Աշխատանքները սկսվեցին: Պետք է նկարահանեինք երիտասարդների, որոնք աշխատում էին օդերևութաբանական կայանում, իսկ օրվա մյուս հատվածն էլ զբաղված են գյուղատնտեսական աշխատանքներով: Սակայն այս թեման էլ փոփոխվեց, քանի որ տղաներից մեկի հորը հիվանդանոց էին տեղափոխել: Անկեղծ ասած, ուրիշ պայմանավորվածություն չկար, սակայն նկարահանումը պետք է սկսեինք:

-Ոչինչ, կիջնենք գյուղամեջ, ու այնտեղ կցրվենք տարբեր ուղղություններով, – ասաց Սիսակը:

-Բա որ չթողնե՞ն նկարել, բա որ կոպտե՞ն:

-Մենք ձեր կողքին ենք, համ էլ բյուրականցիները շատ բաց ու հյուրընկալ մարդիկ են:

Մեքենան կանգնեց գյուղամիջում: Աղբյուր-հուշարձանի մոտ երեք պապիկ էին նստած:

-Բարի լույս, ինչպե՞ս եք: Մենք Երևանից ենք, այս պատանիներն էլ պատանի ռեժիսորներ են, որոշել են ձեր գյուղի մասին ֆիլմ նկարել: Ի՞նչ խորհուրդ կտաք,- նրանց մոտեցավ տիկին Ռուզանը:

-Երևանի՞ց եք, ասում եք` կինո՞ եք նկարում… Մեր եկեղեցիները, ձորը նկարեք, սիրուն բան շատ կա,- ոգևորվեցին պապիկները:

-Էդ էլ կնկարեն, բայց երեխեքը ուզում են մարդկանց մասին նկարել:

-Եկեք` տանեմ իմ արհեստանոց,- ասաց պապիկներից մեկը, հետո իմացանք, որ անունը Կոլյա պապիկ է,- ես էստեղից մի 500 մետր վերև եմ ապրում,- տուրիստներ էլ են գալիս նայում: Ես երաժշտական գործիքներ եմ սարքում: Դարբնոց էլ ունենք:

-Գնացինք, ոգևորվեցինք մենք ու առաջ ընկանք:

Ճանապարհին տարբեր դարպասներից հետաքրքրասեր երեխեք էին ծիկրակում, հետո դուրս էին գալիս ու մեզ ժպտում:

Այնքան հետաքրքիր է  գյուղական մարդկանց մտածելակերպը: Ոմանց նկարելիս դու արժանանում ես հարգանքի, իսկ ոմանց…

- Ամերիկացիներ են եկել,- բղավում էին երեխեքը ու զարմացած մեզ նայում:

Այս օրվա ընթացքում ամենաշատ լսվող նախադասություններից  մեկն էր: Որպես պատասխան.

- Չէ, հաՙյ ենք, Հայաստանից ենք:

Մինչ մեր մի խումբը երաժշտական գործիքների վարպետ Կոլյա Թորոսյանին էին նկարահանում, մյուս խումբս էլ որոշեցինք, որ պետք է նկարենք, թե ինչպես են երեխաները խաղում գնդակով: Խնդրեցինք նրանց, որ իրենք խաղան և պատկերացնեն, որ մենք այդտեղ չենք:

Նկարելիս մենք չէինք խոսում, որպեսզի մեր ձայնը  չլսվի:

- Ես ինչի՞  չեն իրենց հետ թարգմանիչ բերել,- էլի հարցնում էին իրար:

Թարգմանի՞չ…Շատ հետաքրքիր է, իմ  ինչի՞ն է պետք թարգմանիչը, երբ ես գիտեմ  իմ մայրենի լեզուն` մտածում էի ես:

Ավարտեցինք փոքրիկների խաղի նկարահանումը:

-Շնորհակալ եմ երեխաներ,- ասացի ես, և արդեն պատրաստվում  էի հեռանալ, երբ ականջիս հասավ…

-Վա՜յ, հա՞յ են : Ինչ ամոթ ա,- գյուղի հարսներից մեկի շուրթերից լսեցի այս խոսքերը:

Վաղն էլ ենք նկարահանելու: Արդեն չենք ամաչում մոտենալ անծանոթ մարդկանց, ծանոթանալ, խոսել, թույլտվություն խնդրել…

Իսկ Բյուրական գյուղի բնակիչներն իսկապես շատ մարդամոտ ու բացսիրտ են:

Pixilation կամ կենդանի կերպարներ ապագա մուլտի մեջ

Լուսանկարը՝ Վարսեր Զաքարյանի

Լուսանկարը՝ Վարսեր Զաքարյանի

Կարելի է ասել լույսը բացվելու հետ մեկտեղ, ինձ համար մի նոր հասկացության բացահայտում եղավ: Բառ, որին ես ծանոթ չէի:

Քննարկումների ժամանակ ես չէի հասկանում, թե ինչի մասին է խոսքը: Ինձ համար այդ բառի նշանակությունը ասես մի գաղտնիքներով լի սնդուկ լիներ, որ ինչքան էլ  փորձում եմ  բացել, ծանոթանալ պարունակության հետ, չեմ կարողանում:

Հարցնում էի երեխաներին, նրանք ինձ բացատրում էին, որ դա լուսանկարներից կազմված անիմացիա է: Բայց  ես, էլի չէի կարողանում պատկերացնել, չէի կարողանում հասկանալ…

Եվ ահա եկավ այն երկար սպասված պահը, երբ ես վերջապես կկարողանամ պատկերացում կազմել  այդ բառի մեջ թաքնված մի ողջ հետաքրքիր ու անակնկալներով լի աշխարհի մասին:

Ես մի փոքր ուշացա քննարկումից՝թե ինչի մասին ենք նկարելու pixilation-ը:

Լուսանկարը՝ Վարսեր Զաքարյանի

Լուսանկարը՝ Վարսեր Զաքարյանի

Երեխաները արդեն գիտեին, թե ովքեր են մասնակցելու: Նրանք սկսեցին կամաց-կամաց զբաղեցնել իրենց «դիրքերը»,  երբ Սիսակը ինձ ասաց.

-Մանե, ինչի՞ ես նստել, արի դու էլ մասնակցի:

Ես փորձում էի ամեն կերպ հրաժարվել, չմասնակցել, բայց չստացվեց… Ես վեր կացա «պարտված մարտիկի» նման և միացա ընկերներիս: Մենք ապագա մուլտ հերոսի կերպարներն էինք և փորձում էինք ընդունել այն դիրքերը և լուսանկարվել, որոնք հետո իրար միացնելով, պիտի ստացվեր շարժում ու կյանք տար մեր ֆիլմին:

Ինձ ամեն ինչ այնքան շատ է դուր եկել… Ես ստեղծեցի իմ աշխարհը, ու հիմա կարող եմ ասել, թե ինչ է pixilation-ը: