Աստղիկ Ղազարյանի բոլոր հրապարակումները

Ա՜յ շան լակոտ…

astghik ghazaryan-Ա՜յ շան լակոտ, արի տենամ…

-Պապի՜կ,- հորանջելով մի կերպ բացում եմ աչքերս, պսպղուն աչքերով նայում պապիկին՝ մի փունջ մորի ձեռքին, ու զարմանում, թե ինչպես է պապս հասցրել արթնանալ, կովերին կթել, նախիրը իջեցրել ներքևի սար, մեղվի փեթակները ստուգել, չգիտեմ՝ էլ ինչեր արել, հետո նույն ճանապարհով բարձրացել վերևի սարը: Իսկ ես դեռ նոր եմ արթնանում, բայց պապս արդեն մի փունջ մորին ձեռքին կանգնած է օդայում ու ասում է.

-Ա՜յ շան լակոտ…

Չէ, բարկացած չէ. դա լավ հասկանում եմ, որովհետև ճանաչում եմ պապիկին ու գիտեմ, որ շան լակոտը մինչև արտասանվելը մտքում բացարձակ ուրիշ բառ է եղել, գիտեմ նաև, որ մարդը նման է իր բնությանը, իսկ Ռոմիկ պապը արդեն քանի՜ տարի է՝ ապրում է սարերում, կոպիտ սարերում: Լուռ մարդ է, դրա համար էլ շատ բան չգիտեմ պապիս մասին, իսկ ինչ էլ գիտեմ, մայրիկից եմ լսել:

Ասում են՝ պատերազմի ժամանակ պապիկիս հոր կյանքը Ռոմիկ անունով ֆրանսիացի հրամանատար է փրկել, ով իր մատանին տվել է նրան ու պատվիրել, որ եթե արու զավակ ունենա, այդ մատանին տա նրան ու իր անունով Ռոմիկ կոչի: Այդպես էլ արել է, բայց տասնամյակներ հետո պապիկիս ձեռքին մատանին երկու մասի է բաժանվել:

Ռոմիկ պապը երիտասարդ ժամանակ աշխատել է իբրև ոստիկան, բայց շատ շուտով հիասթափվել է, թողել աշխատանքը, որովհետև չի կարողացել հանդուրժել տիրող անարդարությունները: Հետո թողել է գյուղը, բարձրացել սարերը, կարծես աշխարհաթող եղել: Հեշտ չէ սարի կյանքը, բայց եթե մի օր ապրեք սարում, կհասկանաք՝ ինչու պապիկը նախընտրեց ապրել սարում. սարի խաղաղությունը, մաքրությունը մի տեսակ մարդու հոգուն են փոխանցվում, իսկ պապիկն էլ երևի բնության մեջ գտավ այն մարդկայնությունը, որը սկզբում փնտրում էր մարդկանց մեջ:

Պապիկիս պատմությունը գեղեցիկ է, բայց բոլոր թոռների նման ես էլ եմ ուզում, որ պապիկս մոտս լինի, ու ամեն առավոտ զարթնեմ ու նրա ձայնը լսեմ.

-Ա՜յ շան լակոտ…

Վրդիվորի նազուկը

Լուսանկարը՝ Անուշիկ Դավթյանի

Լուսանկարը՝ Անուշիկ Դավթյանի

-Է՜, ի՛մ բալա, հըմի լավ ա էլի, րեխեքս ուրախ Վրդիվոր (Վարդավառ) են անըմ… Մեր վախտը սով ա լել, պատերազմն ա լել, ես էլ՝ դաշնակի րեխա… Երեսունյոթ թվից մինչև քառասունմեկ թիվը հաշվի էլի. չորս տարեկան եմ լել, պատերազմն սկսվել ա, վեր պրծավ, ութն ի… Տրանից եդն էլ պակաս տարենի ա լել, շա՜տ պակաս տարենի… Ի՞նչ Վրդիվեր, ի՞նչ պյան… տուժվըմ ինք… Մեկ էլ սկսել ենք նշիլը, երբ վեր րեխեքս ծնված ին, բայց դեռ սակավ ինք անըմ: Վեր աշխարհքը լիուբոլացավ, մարդիք սկսեցին տեղը տեղին Վրդիվոր անիլը: Հուլիսի քսանից եդը առաջին կիրակին, եկեղեցին երբ կասեր, չէր ասի, մեզ հմար քսանից եդը առաջին կիրակին էր Վրդիվոր, գիդըմ չեմ խի, համա տհենց էր… Ով սարըմ օդա չուներ, կա՛մ կեղըմ ին նշըմ, կա՛մ անտառըմ, կա՛մ աղբյուրըմ: Բայց շատերը սարն ին քյըմ: Էն վախտ բարա ինք ասըմ, մե՜ծ բացատ էր, կովերն իրիկունը ըտեղ ին հվաքվըմ, էդ բարեն ժղովուրդը Վրդիվորի առաջին օրը լցվըմ ին. ջահելնին խաղեր ին խաղ անըմ՝ ջնջլախտի, գզրի, իշըգլդի… մեծերն էլ պատրաստութին ին տենըմ: Իրիկունն էլ մեծ կրակին անըմ, նվագ ածըմ, պար կալի, թվանքով կրակըմ…

Լուսանկարը՝ Անուշիկ Դավթյանի

Լուսանկարը՝ Անուշիկ Դավթյանի

Կիրակի ռավետը քըմ ինք մատաղի: Եկեղեցի ունինք, համա շա՜տ հեռու էր, մի մեծ քար կար, ըտեղից էր եկեղեցին րևըմ, տրա հմար ըտեղ ինք ոչխար մատաղ անըմ: Է՜, էն վախտ լավ էր էլի, Նոր տարուց լավ ինք նշըմ, ահագին ծախս անըմ, կեղի ժղովուրդը սարվորների հմար պետք ա ընտիր նվերնի տանեին, բա դե Վրդիվոր ին քըմ, ուտելիքի մասին էլ չեմ ասըմ… Հարգված ուտելիք էր նազուկը, մեջն էլ ի՞նչ՝ կարագ, ալիր, պեսոկ, շաջի վրա ին թխըմ, ու թխըմ ին սարի մեծ, լավ, հարգված կնանիքը: Տղամարդիկ ոչխար ին մաշկըմ, խրոված անըմ, կնանիք սեղամ քցըմ, րեխեքն էլ ջրվըմ, խաղ անըմ, ուրխանըմ… Էն վախտ լավ էր, բալա ջան, շատ լավ էր, մարդիկ սիրով ին…

Լուսանկարը՝ Անուշիկ Դավթյանի

Լուսանկարը՝ Անուշիկ Դավթյանի

Հ.Գ. Այսօր էլ Տավուշ աշխարհում Վարդավառը տոնվում է տատիկիս պատմածի նման համ ու հոտով, բարեբախտաբար շատ քիչ բան է փոխվել, ու ես երջանիկ եմ, որ իմ տատերից ու պապերից ժառանգել եմ այս գեղեցիկ ավանդույթները: Ու մի բան էլ տատիկիս ասեմ.

-Ամա՛յ ջան, հմի էլ ա լավ, վախիլ մի, սիրով մարդիկ էլ դեռ կան…

Ամայիս` տատիս մենախոսությունը

Լուսանկարը՝ Աստղիկ Ղազարյանի

Լուսանկարը՝ Աստղիկ Ղազարյանի

-Ի՞նչ ասեմ… Մղկտալու պանը ի՞նչ ասեմ… Որբ մեծացած րեխա…

Հը՞ն, բալա ջան, պեպիկ ման էկել, խրձների տակին պահել են, վեր բրիգադիր Վասիլը հունձ անիլու վախտը էկել ա, տենա վեչ, վեր հասկն եմ հվաքմ, ի՞նչ ասեմ, չարդ տանեմ…

Հլա տես, էս պամիդորնին. ութն էլ մի թփից եմ քաղել…

Ի՞նչ ասեմ… Ես ծնվել եմ, հորս աքսորել են, բալա ջան, մերս էլ… Հա, իմ մերը րեխա ունենալիս չի լել, հերս վրին կնիկ ա պիրել, մի տղա ա ունեցել, հերս րեխուն վեր ա կալել, տրան տուս արել: Բայց էդ կնգանը լավ օժիտ ա տվել: Էդ օժիտի հմար հերս վեր վեչխար ա ճկիլիս լել, սևերին ա ղրաղ արել:

-Օրդ տհե սև լի,- անծել ա տա… Անեծք էր, կատարվեց…

Տրանից ետը՝ երեսունիրեք թվին, մերս իմ աղբեր Մուրադին ա պիրել, երեսունվեց թե երեսունյոթ թվին էլ ես եմ ծնվել: Մերս էդ որբերին պահել ա:

Հերս հարուստ ա լել, մերս ասմ էր՝ վեր հորս տարան, յոթ տեղնաքյունջ խալչա ունինք՝ իրար վարա տեղաշորի նման ծածկած: Կեղմ մարդիկ ին, վեր հորս փռնիլ ին տվել: Էդ մրդկերանցիցը կյողեր են ղրգել, վեր թլանեն, խալչեքը տանեն: Մեզ մի շուն ունինք, իմ մերն ասմ ա՝ Աղաբեկ աղբերս, հրողբորս աղջիկն ու ինքը, տռանը դեմ լած, հիլ չեն արել՝ պաց անեն, մտնեն մեջը:

-Ռավետը վեր զարթնեցինք,- ասմ ա մերս,- տեհա տուռը հացի կտորտանքը լիքը. շանն են տվել, վեր ուտի, իրանք մոտանան, տուռը կոտրեն, նի մտնեն:

Տհենց իմ մերը պահել ա մեզ: Էն պակաս տարենին իմ մերը, վեր հակայի կնիկ ա լել, հունձ անիլ ին տալիս տղամրդկերանց հետ, ես էլ իմ մոր ետնա պեպիկ հասկն ի հվաքմ: Մենք սովել չենք. հեկտարանոց բաղչա ենք ունացել, էդ բաղչեն վարմ ինք: Իմ աղբորը՝ երեսունիրեք թվի ծնվածին, գութանն ին ղարգմ: Իմ աղբերը քալուց առաջ բաղչի միջին գիծ էր քաշմ, ես էլ րեխա, ինքն էլ րեխա, ասմ էր.

-Կյամ տենամ, Հրանուշ, էսքանը վարել ես:

Մի օր Մուրադն ասեց.

-Հրանուշ, արի քյանք, հասկը կտրենք:

Էրկու րեխով քացինք: Աչքիս պան էր րևըմ, վենց վեր օքմենի կյային:

-Մուրադ,- ասմ եմ,- էնա օքմենի են կյալի…

-Վախիլ մի, իմ քիր, վախիլ մի, օքմի չկա…

Աչքիս էր րևըմ, թե ինչ, իմ բալա, բայց վեր էկանք տուն, Մուրադն ասեց.

-Ա՜յ թուլա, էնքան ասեցիր, վեր ես էլ վխցա…

Լուսանկարը՝ Աստղիկ Ղազարյանի

Լուսանկարը՝ Աստղիկ Ղազարյանի

Տհենց ապրել ենք, չարդ տանեմ, սովել չենք. իմ մերը՝ անմարդ կնիկ, կով ա պահել, ամեն ձևի չարչարվել ա, չարչարվել ա, ապրել ենք…

Դպրոց եմ քացել, վեչ կիրք եմ ունեցել, վեչ տետրակ եմ ունացել, վեչ թանաք… Բա վե՞նց դի ես դպրոց քալ. փոխվել եմ չորրորդ դասարան ու էլ չեմ քացել:

Աստղիկ ջան, մի ծեռդ մեկնի, էդ խյարը քաղի…

Հա, իմ քեռուն մի աղջիկ ուներ: Չաղ էր, կլխին մազ էլ չկար, իմը երկար էր, ծնկներիս էր թակմ: Տա նախանձմ էր. էնքան արեց, մազերս կտրեցին: Կրիշմ կախ արած էր, քամին տալիս էր, ես էլ մղկտմ ի…

Վերգինեն հեր ուներ, բրիգադիր էր, ես անհեր ի, նախանձմ ի, նախանձմ…

Ի՞նչ  պատմեմ, ապրե՞լ եմ… Էլ եմ ասմ, սովել չենք, բայց լավ տուժվել ենք… Ի՞նչ ասեմ, ապրել չեմ, շունչս վրիս ա լել, բայց իմ ուզածի ապրել չեմ, հենց նհե Աստված պահել ա չրչարվիլու, տուժվիլու հմար, մինչև առ էսօր, ինչ ասեմ…

Տասնյոթ տարեկանից իմ մերը մարդի տվեց ըստեղ, մոտիկ էր, տվեց, վեր ինձ ամեն օր տենա: Ըստի էլ լավ օր չեմ տեսել. կլխիս տվել են նստցրել, վետիս տվել են կղնցրել: Իմ մերն էլ ա տուժվել, ասմ են՝ մորը բախտ, աղջկան թախտ:

Կլխի չեմ հայրիկ ասիլն ինչ ա, ինչ պան ա հայրիկը… Վերգինեն հեր ուներ… Իմ հերը լեր, ես ի՜նչ մարդ կտառնի…

Էսօր կիրակի ա, կքնաս խաչը, իմ իրեսն իրա վետի տակը, իմ բալենուն, իմ քուլփաթը պահի: Մտքմըդ կաղոթես, կասես՝ Աստված ջան, էն էրկու բալիս Ղարաբաղմ պահի… Ակոս նվեզ ա, իրա հմար շատ եմ նեղվմ, Դավիթս բլակ ունի, բայց Ակոս նվեզ ա… Քոռանամ ես, Կամոս (տղան) երեկվա րեխեն չի, պռավել ա, էն սարերմ չրչարվմ ա, քոռանամ ես… Վե՞րի մասին մտածեմ… Ի՞նչ ասեմ, բալա ջան, ասա մեղկ լես, ամայ ջան, մեղկ լես:

Զրոյից էսքանը ետ եմ քցել տառը քրտինքով, զրոյից…

Աստված ինձ ստեղծել ա վեչ խնդալու հմար… կտրի իմ օրը…

Աշխարհ ա էլի, մինը ծնվըմ ա ապրիլու հմար, մինը ծնվըմ ա տուժվիլու հմար…

astghik ghazaryan

Իմ երեք մայրերը

Բարի օր, ինչպե՞ս ես: Արի՛ ինձ հետ, դե՛, ու՞մ ես սպասում, բռնիր ձեռքս ու արի՛. ես ուզում եմ քեզ ծանոթացնել իմ երեք մայրերի հետ: Մի՛ զարմացիր, շուտով ամեն ինչ կհասկանաս: Մի քիչ արագ փոխիր քայլերդ: Ըհը՛, տեղ հասանք, ահա և մեր տունը, մի՛ ամաչիր, նե՛րս արի: Սպասի՛ր, մինչև ներս մտնելը ուզում եմ քեզ մի բան զգուշացնել. մենք այս տանն ապրում ենք տասնհինգ հոգով, ու չվախենաս, երբ ամեն անկյունից մեկը դուրս գա: Ու մի բան էլ. առաջինը կմոտենաս ու կբարևես թախտի վրա նստած տատիկին. կարգն այդպես է: Պատրա՞ստ ես: Ուրեմն գնացինք:

-Սա տատիկս է, մենք նրան Ամայ ենք ասում:

-Բարև, չա՛րդ տանեմ, առաջ արի… Աստղի՛կ ջան, էս էկել եք, որ էն իրեք շների հետ ծանոթացնե՞ս…

-Հա՛, Ամայ ջան…

Մի՛ զարմացիր, Ամայը իր հարսներին կատակով շներ է ասում, մեկ-մեկ էլ՝ հրաշքներ՝ էլի կատակով: Լավ, հիմա արի գնանք խոհանոց: Տեսնո՞ւմ ես այն խոպոպներով կնոջը, որ ալյուրոտ ձեռքերով խմոր է հունցում. նա մեծ մայրս է՝ Անո մաման, իսկ քեզ հասկանալի լեզվով ասած՝ մեծ հորեղբորս կինը: Բայց արի մի բան պայմանավորվենք. թող ես իմ լեզվով խոսեմ, իսկ դու փորձիր հասկանալ. չեմ սիրում ձեր լեզուն: Ի՞նչ էի ասում… Հա, Անո մաման մեծ մայրս է, նա հաց թխելու աշխարհի չեմպիոն է. պատկերացնո՞ւմ ես, նա երկու օրը մեկ այնքան հաց է թխում, որ բավարարում է տասնհինգ հոգու: Նաև, ինչպես ինքն է ասում, «կատաղած» ճաշեր է եփում: Լավ, առաջ շարժվենք: Այն տղան, որ նոր քեզ բարևեց, եղբայրս է, բայց արի այսօր քեզ չծանրաբեռնենք, ես այսօր քեզ միայն մայրերիս հետ կծանոթացնեմ: Ահա, լվացարանի մոտ կանգնածը միջնեկ մայրս է՝ Սաթիկ մաման, փոքր ժամանակ ես նրան Զատիկ մամա էի ասում: Նա էլ աման լվանալու չեմպիոն է. պատկերացրու՝ ամեն օր ինչքան աման է լվանում: Նա նաև մեր տան բուժքույրն է, երբ ինչ-որ գանգատ ենք ունենում, նրան ենք դիմում:

Իսկ որտե՞ղ է մյուս մայրս: Հա՜, երևի բաղնիքում է, արի: Ահա և նա: Ծանոթացիր, սա փոքր մայրս է, ուղղակի մաման: Տան մյուս երեխաները նրան Արմինե քույրիկ են ասում: Փոքր ժամանակ նեղանում էր այդ «քույրիկի» համար, ուզում էի, որ նրան էլ մամա ասեն, բայց նա համեմատաբար ջահել է, դրա համար հիմա «քույրիկի» հետ համակերպվել եմ: Իմիջիայլոց, նա էլ լվացքի աշխարհի չեմպիոն է, մեկ էլ ինձ վրա բարկանալու ռեկորդակիր… Բայց իմ երեք մայրերի ամենաբարձր կոչումը մայր լինելն է:

Իսկ հիմա… Ի՞նչ, արդեն գնու՞մ ես, մի քիչ էլ մնա… Ա՜խ, գործեր ունես… Լավ, հիմա գնա, բայց խոստացիր, որ էլի կգաս, ու երևի այդ ժամանակ բոլորը տանը կլինեն, ես էլ քեզ բոլորի հետ կծանոթացնեմ: Իսկ հիմա կարող ես գնալ:

Է՜յ, սպասի՜ր, մյուս անգամ որ գաս, քեզ Անո մամայի պատրաստած «կատաղած» ճաշերից եմ հյուրասիրելու…

Լա՜վ, բարի ճանապա՜րհ… Սպասելու՜ ենք…

astghik ghazaryan

Կռիվը

-Երե՛մ, ցուրտ ա, վիզդ պյաց տյուս մի՛ կյա:

-Թու՛, քու տիպը կտրի…

Ամեն շաբաթ-կիրակի զարթուցիչի ձայնի փոխարեն լսում էի Ամայի (տատիկս է) ու պապիկի կռվի ձայնը ու փնթփնթում. «Էլի կռվո՞ւմ են, չեն թողնում՝ մարդ մի քիչ քնի…»: Դե, կռիվ ասելը մի քիչ կոպիտ է հնչում, որովհետև նրանք վիճում էին միմյանց լավն ուզենալու համար, բայց եթե թույլ տաք, ես դրանք կռիվ կանվանեմ:

Կռիվը հիմնականում սկսում էր Ամայը: Պապիկի վրա շատ էր բարկանում, երբ ուտում էր այն, ինչը բժիշկն էր արգելել, կամ ինչու ամբողջ գիշեր չէր քնել ու շարունակ տնով մեկ քայլել էր, և այլն:

Մի խոսքով, օրը սկսում էին իրարից նեղացած, իսկ օրվա կեսին կռիվը շարունակվում էր.

-Երե՛մ, էդ անտեր չայը հերիք ա խմես, մի քիչ կամք ունեցի, էլի… Էն Չոբանյանը քանի՞ հետ ասած կըլի, որ էդ անտերը քեզ չի կարելի…

-Թու՛, ե՞րբ ես տեսել, որ ես չայ եմ խմել, էս իրեք օր ա՝ պերանս մի կաթիլ չայ չեմ տարել:

Առավոտը՝ կռիվ, կեսօրին՝ կռիվ, բայց հենց մութն ընկնում էր, պապիկը գալիս, Ամայի մոտ նստում, հետո վեր էր կենում, գնում-գալիս, նայում Ամային ու էլի գնում-գալիս: Ամայը հասկանում էր պապիկի միտքը, բայց ոչինչ չէր ասում: Ու պապիկը ճարահատյալ ինքն էր առաջին քայլն անում.

-Հրանու՛շ, կարտի չքցե՞նք:

-Կարտերը վե՛ր կալ, արի՛…

Ու սկսում էին թղթախաղ խաղալ: Ամայը նստում էր իր «գահավորակին»՝ թախտին, իսկ պապիկը՝ Ամայի դիմաց՝ փոքրիկ աթոռի վրա: Ու այնպես էր ստացվում, որ Ամայի դիրքը ավելի բարձր էր լինում, ու պապիկի բոլոր խաղաթղթերը երևում էին: Սա էր պատճառը, որ խեղճ պապս միշտ պարտվում էր, նեղանում, թղթերը թափում ու գնում էր: Իսկ Ամայը.

-Հը՞, տարվեցիր, տրա՞  հըմար ես քըմ:

Պապիկը գլուխը տարուբերում էր, իր սովորության համաձայն մի հատ «թու՛» ասում ու հեռանում: Մի կես ժամից էլի գալիս ու Ամայի շուրջը պտտվում էր, հետո մյուս թախտին պառկում ու փորձում էր մի քիչ քնել, բայց դեռ չհաշտված՝ Ամայը էլի սկսում էր.

-Երե՛մ, քնա քու տեղըմ պառկի, հանգիստ քնի:

-Թու՛…

Ու այսպես իրարից նեղացած էլ քնում էին, հաջորդ օրն էլ այս պատմությունը կրկնվում էր:

Համարյա մի տարի է՝ այսպիսի վեճեր չեն լինում մեր տանը, ես էլ զարթուցիչի ձայնից եմ զարթնում: Չգիտեմ՝ Ամայը իրենց վեճերը կարոտել է, թե՝ չէ, բայց ես կարոտել եմ:

Այդպես է աշխարհի կարգը. կորցնում ես, հետո հասկանում, գնահատում ու կարոտում…

astghik ghazaryan

Տարվա այդ օրը

-Աստղիկ ջան, էտա որ Ռուսաստան էինք, մի օր Վովա պապան եկավ՝ մի շիշ օղի ձեռին, թե խմենք մեր Աստղիկի կենացը, մենք էլ ասացինք՝ ի՞նչ Աստղիկ, մեր Աստղիկը երկու ամսից ա ծնվելու…

Ամեն տարի՝ ծննդյանս օրը, Անո մաման այս պատմությունն է պատմում, իսկ այսօր ես այն լսեցի տասնյոթերորդ անգամ…

Սովորաբար մարդիկ տարվա 365 օրերից ամենաշատը սիրում են մեկը՝ իրենց ծննդյան օրը: Բայց ինձ մոտ հակառակն է: Փոքր հասակից էլ չեմ սիրել ուշադրության կենտրոնում լինել, հետևաբար չեմ էլ սիրել նաև ծննդյանս օրը: Բայց մի բան կար, որ սիրում էի՝ քույրերիս ու եղբայրներս նվերը: Ամեն տարի՝ ծննդյանս նախորդող օրը, երեք քույրերս ու երեք եղբայրներս մտնում էին սենյակ ու ինձ թույլ չէին տալիս, որ մտնեմ, իսկ ես ձևացնում էի, թե չեմ հասկանում, թե ինչ են անում այնտեղ: Մենք լիքը խաղալիքներ ունեինք, դե իրականում խաղալիք ասել չի կարելի. դատարկ տուփեր էին, շպարի պարագաներ ու լիքը այլ պետքական ու անպետք իրեր, որոնց հանդեպ մեծահասակների հետաքրքրությունը սպառվել էր: Սենյակում նրանք  ընտրում ու տոպրակի մեջ լցնում էին «խաղալիքներից» լավագույնները, իսկ հաջորդ օրը նվիրում ինձ (այսպես էինք անում բոլորիս ծննդյան օրերին): Ես անհամբեր սպասում էի, թե երբ եմ տեսնելու` որոնք են ընտրել, ու որոնք են այսուհետ իմը լինելու: Իրականում դրանք կյանքումս ստացած ամնաթանկ նվերներն են եղել՝ չնայած այն բանին, որ մի թեթև կռվի պատճառով քույրս դրանք հետ էր վերցնում, իսկ եթե հետ էլ չէր վերցնում, հնարավոր էր, որ այդ նույն նվերները մի որոշ ժամանակ անց ես նվիրեի նրանցից մեկին: Բայց ես չէի տխրում, որովհետև գիտեի, որ ձևն այդպես է, ու դա բնական էր:

Լուսանկարը՝ Դիանա Շահբազյանի

Արտահերթ

-Մա՜մ, ջերմաչափը տուր, էլի՜…
-Ամայի մոտ ա, վերջացնի՝ կբերեմ:
-Ամայից հետո ես եմ չափելու:
-Հոպ, առաջ ես եմ ասել:

Ահա մի շաբաթ է՝մեր տանն այս վիճակն է. ջերմություն չափելու հերթ է: Դե, ո՞ւմ տանը տասնհինգ հոգի լինի, տասնհինգն էլ հիվանդ, ու այսպիսի վիճակ չստեղծվի: Այսքանից հետո ես միայն մի բան կարող եմ ասել՝ խե՜ղճ ջերմաչափ…

Ընդհանրապես մեր տանը հերթեր շատ են լինում՝ լողանալու հերթ, սեղանի շուրջ նստելու ու հաց ուտելու հերթ, սիրած հեռուստաալիքը դիտելու հերթ, էլ չեմ խոսում համակարգչի դիմաց նստելու հերթի մասին, որի մենաշնորհը կարծես Վովա պապային է տրված. ամբողջ օրը նորություններ, նարդի, նորություններ, ֆիլմ, նորություններ ու էլի նորություններ: Մի հարցնող լինի, թե ա՛յ մարդ, չե՞ս հոգնում:

-Վովա՛ պապա, mail-ով քննությանս հարցաշարն են ուղարկել…
-Պա՛պ, մի հատ նոր հզոր ծրագիր ա դուրս եկել, ուզում եմ քաշել…
-Վովա՛ պապ, նոր նյութ եմ գրել, թող ուղարկեմ, խնդրում եմ…

Ահա այսպես բոլորս հերթով գնում ու փորձում ենք Վովա պապային համակարգչի առջևից պոկել: Երբ ոչինչ չի ստացվում, երեխաներով մեկ-մեկ խորամանկության ենք դիմում:

-Դրսում քեզ են կանչում, Վովա՛ պապ:
-Անո մաման ասում ա՝ արի հաց կեր:
-Եթե չայ բերեմ, որ խմես, վեր կկենա՞ս:

Աչքերիս չեմ հավատում, ինձ հաջողվեց դա անել: Ահա ես վերցնում եմ մկնիկը, փորձում եմ խեղճ համակարգչին «ուշքի բերել» (համակարգիչը տարիքով ինձանից էլ մեծ է, Վովա պապայից հետո էլ անպայման թարմացնելու կարիք է առաջանում, էլ չեմ խոսում այն մասին, որ մեծ եղբայրս ամեն շաբաթ ստիպված է լինում համակարգչի ծրագիրը փոխել): Հինգ րոպե, տասը րոպե, հիմա կվերջացնեմ նյութս ու…

-Աստղի՛կ, վե՛ր կաց:
-Ա՜խր, նոր էի նստել, թող գոնե վերջացնեմ…
-Հինգ րոպեով եմ նստում:

Ես ասեմ հինգ րոպե, դուք հասկացեք դրա տասնապատիկը: Իսկ այսքանից հետո ես կարող եմ միայն ասել՝ է՜հ:

astghik ghazaryan

Այսօր ես դարձա երկու տարեկան

Ինչ-որ եկեղեցի եմ տեսնում, մկրտության ավազանի առաջ ինչ-որ մարդիկ կան, կարծես երկուսն են: Մեկը կարծես մեծ հորեղբայրս է` Վովա պապան: Բայց հաստատ նա չի մկրտվում, որովհետև ինքն արդեն իսկ մկրտված է, ասեմ ավելին, մեր տասնհինգհոգանոց ընտանիքում միայն ինքն է մկրտված: Իսկ այն մյուսն ո՞վ է: Ի՞նչ, ե՞ս եմ: Մկրտվու՞մ եմ: Չէ, կարծես արդեն մկրտվել եմ: Ահա և քահանան, նա մեզ է մոտենում, ի՞նչ է ասում:
-Աստղիկ, վեր կաց. դասից ուշանում ես:
Բացում եմ աչքերս: Սաթիկ մաման էր: Էլի փակում եմ աչքերս, որ տեսնեմ էն, ինչ մի քանի վայրկյան առաջ էի տեսնում: Ջանում եմ մտովի վերականգնել այն պատկերները, բայց էլի.
-Դե վեր կաց:
Չեմ ուզում հավատալ, որ էս ամենը երազ էր ընդամենը: Չէ, երազ չէր, ավելի ճիշտ կլինի ասել երազ դրձած երազանք: Իսկ էս Սաթիկ մաման չի թողնում մարդ կարգին երազի:
Ախր, ես շատ էի սպասել դրան: Մերոնց վրա հույս դնել չէր կարելի, որովհետև ասում էին, որ երբ քույրս Ռուսաստանից գա, ամբողջ ընտանիքով կկնքվենք: Բայց ո՞վ գիտի` նա երբ է գալու, կամ գալու դեպքում մերոնք արդյոք իրենց խոստումը կատարելու են: Բայց կա մի հոգի, որին այս հարցում և բոլոր հարցերում վստահում եմ. դա դասղեկս է` ընկեր Սահակյանը: Նա մեզ խոսք էր տվել, որ մի օր մեր դասարանին կտանի մկրտվելու: Անհամբերությամբ սպասում եմ այդ օրվան:
Որտե՞ղ էի մնացել, հա, ասում էի, որ Սաթիկ մաման ինձ մի կերպ անկողնուցս հանեց: Մի խոսքով, օրս այդքան էլ լավ չսկսվեց: Ու ես տխուր ու մի քիչ քնաթաթախ գնացի դպրոց: Կողքիս նստող տղային` Յուրիին, պատմեցի երազս, իսկ նա ասաց.
-Պատկերացնու՞մ ես` էսօր Սահակյանը զանգի ասի` վաղը կնքվելու ենք:
Ոչինչ չասացի, միայն մտքումս Աստծուց խնդրեցի, որ Յուրիի ասածները իրականություն դառնան: Դասերն ավարտվեցին, ու ես գնացի տուն: Անտարբեր հայացքով հառուստացույց էր նայում, բայց ոչինչ էի տեսնում: Եվ հանկարծ հեռախոսիս զանգ եկավ. Սահակյանն էր: Վախվխելով պատասխանեցի:
_Աստղ, տեր Սիմեոնն էր զանգել: Վաղը կնքվում եք:
Սուրբ Ներսես Շնորհալի եկեղեցին է: Ինչ-որ մարդիկ կան մկրտության ավազանի առաջ: Չէ, էս անգամ երկուսը չեն, շատ են: Նրանց մեջ եմ նաև ես:
Այդ օրը լույս աշխարհ եկավ քրիստոնյա Աստղիկը, ավելի ճիշտ, Մարիամը (մկրտության անունս է): Իսկ այսօր ես դարձա երկու տարեկան:

astghik ghazaryan

Պապ ու թոռ

-Պապի’, հարյուր դրամ կտա՞ս:
-Չէ’, բալա’ ջան, տասը դրամ էլ չունեմ:
Ամեն անգամ, երբ պապիկից փող էինք ուզում, այսպիսի պատասխան էինք ստանում: Բայց երբ քույրս` Մարիամն էր ուզում, հարյուր դրամի տեղը երկու հարյուր էր տալիս:
Երկար ժամանակ մենք այս մասին չգիտեինք, բայց երբ իմացանք պապիկի ու Մարիամի «մութ գործերի» մասին, իհարկե, սկզբում խանդեցինք. ո՞նց թե, պապիկը մեզ ասի`չէ, Մարիամին` հա, ու մի բան էլ ավե՞լ տա:
Բայց շուտով մեզ մոտ մի խորամանկ միտք հղացավ. ամեն անգամ, երբ փող էր պետք լինում, ոչ թե մենք էինք գնում պապիկից ուզելու, այլ Մարիամին էինք ուղարկում: Պապիկն էլ իր սովորության համաձայն կրկնապատիկն էր տալիս: Իսկ Մարիամը կեսը մեզ էր տալիս, մյուս կեսը իր գրպանը դնում: Լավ էինք չէ ՞ մտածել:
Շատ էր պատահում, որ Մարիամն ու մեծ քույրս` Անուշը, որոշում էին միասին փող հավաքել: Վերցնում էին տարա, անցք էին բացում, և ում մոտ որքան փող էր լինում, գցում էին մեջը: Այսպես շաբաթներ շարունակ: Բայց ամեն անգամ նրանք առանց լուրջ պատճառի կռվում էին, վերջն էլ լինում էր այն, որ բացում էին տարան, ու ամեն մեկը վերցնում էր իր ներդրած գումարը: Արդյունքում, Անուշը մնում էր ձեռնունայն, որովհետև երբ Մարիամը վերցնում էր իր փողը, տարայի մեջ մնում էր մի երկու կոպեկ: Ու երևի Անուշը մտքում պապիկին էր մեղադրում:
Իհարկե, պապիկը յոթ թոռներիս էլ շատ էր սիրում, բայց, ինչպես հասկացաք, ամենից շատ սիրում էր Մարիամին:

Առանց նրա

Լուսանկարը՝ Դիանա Շահբազյանի

Լուսանկարը՝ Դիանա Շահբազյանի

-Ուռա~, ման եկած հաց,- ճչում էինք բոլոր թոռներս` վազելով դեպի Երեմ պապը, երբ նա, հանդից տուն վերադառնալով, բացում էր ուսապարկը: Պապս նախիր էր պահում ու ամեն անգամ գործի գնալիս հետը տանում էր հաց, պանիր, խաշած ձու… Ու ամեն անգամ, երբ տուն էր վերադառնում, հետը տարած ուտելիքի կեսը տուն էր բերում, և մենք` յոթ թոռներս, թողնելով տան թարմ հացը, շատ մեծ ախորժակով խժռում էինք «ման եկածը»: Չգիտեմ ինչու, մեզ թվում էր` էդ հացն ավելի համով է, ու մինչև հիմա էլ այդպես ենք կարծում:
Մինչ նախիր պահելը Երեմ պապը եղել է վարորդ, շուրջ քառասունհինգ տարի իր կյանքն անց է կացրել իր մեքենայի ղեկին: Ինչպես ինքն էր ասում. «Նախկին սովետի բոլոր քաղաքներում եղել եմ»: Գրեթե անգիր գիտեր, թե որ քաղաքը որ քաղաքից քանի կիլոմետր է հեռու, բայց վերջին տարիներին մի քիչ շփոթում էր: Ուներ ճանապարհային քարտեզ ու միշտ ուսումնասիրում էր դա: Վերջերս ուզում էինք իմանալ, թե Ռուսաստանի չգիտեմ որ քաղաքից Երևան քանի կիլոմետր է: Վերցրինք պապիկի քարտեզը, և ի՞նչ… Պարզվում է, որ միայն պապիկը գիտեր դրանից օգտվելու ձևը: Ու թեև համացանցով կարողացանք վայրկյանների ընթացքում գտնել մեր ուզածը, բայց ավելի լավ կլիներ, որ պապիկը ողջ լիներ, բացեր քարտեզը ու երկար-երկար փնտրեր: