Ամառային հերթական պայծառ ու տաք օրերից էր, որը ոչնչով չէր տարբերվում մյուսներից, ես կրկին չնչին առիթն օգտագործում էի տանից դուրս գալու համար: Չնայած եղանակին՝ նախընտրում էի դուրս գալ տանից, միշտ այդպիսին եմ եղել: Տանից կանգառ ճանապարհին սկսեցի մտածել օրերի, դեպքերի, մարդկանց ու քաղաքի մասին: «Ամեն ինչ նույնն է»,- ասացի ինքս ինձ, երբ փորձում էի հիշել, թե երբ է վերջին անգամ այս ճանապարհին ինչ-որ փոփոխություն տեղի ունեցել: Չէի կարողանում. ամեն բան նույնն էր՝ խանութները, խանութների առջև նստած տիկնայք, ատամնաբույժն ու նրա այցելուները:

Մոտենում եմ արդեն կանգառին: Վերլուծելով նույնությունն ու մտածելով կանգառի մասին՝ վստահ ասում եմ՝ դե, պաղպաղակ վաճառող տղան իր տեղում նստած է լինելու, վարորդները ծառերի ստվերի տակ ինչ-որ զբաղմունք գտել են հաստատ, իսկ կանգառում նույն դեմքերն են լինելու: Հասա կանգառ, ու ամեն ինչ այնպես էր, ինչպես մտածում էի: Պաղպաղակ վաճառող տղան իրեն հատուկ հանդարտությամբ նստած էր իր տեղում, վարորդները ծառերի ստվերի տակ նարդի էին խաղում, իսկ կանգառում նույն մարդիկ էին:

Չհասցրի երկար մտածել ու վերլուծել՝ երթուղայինը եկավ: Մի քանի կանգառ անց հասկացա, որ մեծ խցանում է: Զարմացա՝ Աբովյանում երբեք նման խցանում չի լինում, սակայն երկար ժամանակ չպահանջվեց հասկանալու համար, որ զինկոմիսարիատի առջև խցանման պատճառը միայն զորակոչը կարող է լինել: Երթուղայինը, չափազանց դանդաղ առաջ շարժվելով, հասավ զինակոչիկների մեքենային: Ակամա հիշեցի եղբորս ճանապարհելու օրն ու կրկին հասկացա, որ ամեն ինչ նույնն է՝ այդ տեսարանին սովոր վարորդը, որի դեմքը ոչ մի արտահայտություն չէր ստանում, արդեն «զինվորի մայր» կոչմանն արժանացած կանանց հպարտ հայացքներն ու թաց աչքերը, միայնությունից վախեցող քույրերն ու եղբայրները, 18-ամյա տղաները, որոնք ժպտում էին ավտոբուսի պատուհանից՝ ցտեսություն ասելով հարազատներին: Երթուղայինում բոլորը մոռացան ժամանակի մասին, մոռացան, որ ուշանում են, ու բոլորի ուշադրությունը պատուհանից դուրս էր:

Զինակոչիկների մեքենան շարժվեց երթուղայինին հավասար, արագ սլացավ՝ հետ դառնալու նպատակով: Սլացավ՝ հետևում թողնելով բազում հայացքներ, ես ինքս շրջվեցի ու հետ նայեցի դեպի զինկոմիսարիատի առաջ հավաքված բազմությունը: Պատահական նկատեցի անդորրն ապահովող ոստիկանին, որի աչքերից ցած գլորվեց արցունքի կաթիլը: Քարացած նայեց զինակոչիկների մեքենայի հետևից ու ակնթարթորեն մաքրելով աչքերը՝ շարունակեց ծառայությունը: Երբեք չեմ մոռանա նրա կեցվածքն ու զինակոչիկներին ճանապարհող հայացքը:

Այդ պահին հասկացա, որ ամեն ինչ չէ, որ նույնն է:

Երբեմն շատ դժվար է գրել մի այնպիսի թեմայով, ինչպիսին մարդկային պրոֆեսիոնալիզմն է: Ես միշտ էլ կաղացել եմ նախաբաններից, սակայն այս թեման այնքան խորն է, որ ես ուղղակի չեմ կարող ինձ թույլ տալ մակերեսային նախաբաններ: Օրինակ՝ «Բարև ձեզ, ես երկար ժամանակ է՝ բացակայել եմ», կամ էլ՝ «Ահա իմ նյութը. այն այսինչ բանի մասին է»:

Ոչ, այս թեմայի լրջությունը և կարևորությունը ինձ թույլ չեն տալիս օգտվել նման մեթոդներից: Բայց ձեր մեջ ինձ թվում է հարց ծագեց, թե ինչ թեմայի մասին է գնում խոսքը: Իմ կողմից շատ սիրված և տաղանդավոր կոմպոզիտոր Էննիո Մորիկոնեն, որն իմ սիրած շատ ֆիլմերի սաունդթրեքների հեղինակն է, ունի մի հոյակապ մեղեդի «Պրոֆեսսիոնալը» ֆիլմի համար: Ֆիլմ, որը պատմում է գործի հանդեպ պրոֆեսիոնալ վերաբերմունքի մասին: Հենց այդպիսի մարդկանց մասին է իմ այս նյութը, մարդիկ, որոնց համար Հիպոկրատի երդումը սովորական բառակույտ չէ, ոտանավորի նման արտաբերված, պարզապես դիպլոմ ստանալու համար, և որոնց համար մարդկային կյանքեր փրկելը հենց աշխատանք է: Մարդիկ, որոնց համար չկա «ոչ աշխատանքային պայմաններ» հասկացություն, և որոնք մարդկային կյանքերը փրկում են առանց որևէ լարվածության: Չէ որ մարտի դաշտում զինվորի համար կարող է ճակատագրական լինել յուրաքանչյուր սխալ դրած քայլ, իսկ նրանք՝ վտանգելով սեփական առողջությունը և կյանքը, ուղղում են այդ սխալները: Նրանց, առաջին հայացքից սառը հայացքներում այնքան մարդկային ջերմություն կա, որ անգամ մի ժպիտը կարող է կյանք վերադարձնել նույնիսկ այն զինվորին, ումից ճակատագիրը խլել է քայլելու կամ ինչ որ բան ձեռքին բռնելու բաղձալի հնարավորությունը: Այս մարդկանց աչքերը միշտ հեղեղված են բազմաթիվ հաղթանակների և անհաջողությունների արցունքներով: Նրանց հայացքը լի է քաջությամբ, բայց նաև խոնարհ համեստությամբ: Չէ որ նրանք աշխատում են անմարդկային պայմաններում, մարտի դաշտերում, որտեղ փամփուշտները երամի նման ճախրում են գլխիդ վրայով: Եվ նրանք աշխատում են այդ պայմաններում և լավ են աշխատում: Նրանց հպարտ ու հերոսական անձերը ողողված են բոլոր այն մարդկանց օրհնանքով, որոնց ճակատագիրը գուրգուրել և ընծայել է նվիրական հնարավորություն՝ տեսնելու ամուսնու, զավակի կամ եղբոր փրկությունը, թվում է, անելանելի իրավիճակներից: Այս մարդիկ միայնակ հովիվներ են, քանի որ ոչ ոք չգիտի նրանց անունները, բացի այն մարդկանցից, որոնց համար կյանք կոչվող թատրոնի երկրորդ մուտքը բժիշկների հմուտ ձեռքերով է բացվել:

Երբ խոսում են հերոսների մասին, ակամայից այս մարդկանց եմ հիշում, քանի որ բախտը ինձ նույնպես պարգևել է այդ մարդկանց հետ շփվելու պատիվը: Չէ որ հերոսները մեզ նման մարդիկ են, իսկ մարդ լինելու համար միայն խոսելը բավարար չէ: Այդ կոչումը պետք է վաստակել: Այս մարդիկ, անցնելով պատերազմի ողջ թոհուբոհով, տեսնելով մարդկային կյանքերի կորուստները, կարողացել են մարդ կոչման շքանշանը պահպանել, իսկ այդ շքանշանը ոչ մի փողով չես գնի:

Այս մարդիկ զինվորական բժիշկներն են, հերոսներ, որոնց սխրանքը կարիք չունի ամպագոռգոռ խոսքերի, մարդիկ, որոնց փոխարեն խոսում են հազարավոր հուսալքված մայրերի և զինվորների երջանկությունից թրջված աչքերը: Ահա թե ովքեր են մեր ժամանակի հերոսները: