mane m sargsyan

Իսկ ե՞ս, իսկ նա՞

Ինչպե՞ս փոխել ամեն ինչ, ինչպե՞ս դառնալ ուրիշ, ինչպե՞ս մոռանալ և մի քանի րոպեով վերանալ: Դառնալ անտարբեր և համարել, որ աշխարհում բացի քեզանից էլ ոչ ոք չկա, դու ես միայն և քո մտքերը: Այն մտքերը, որոնց մեջ կարող ես ուղղակի խորտակվել, որովհետև նրանք այնքան շատ են: Շատ են և տարբեր, բազմաբովանդակ և բազմաոճ: Սկսում եմ մտածել պարապմունքներիս մասին, և այդ պահին հարձակման են անցնում ստեղծագործական մտքերը, նրանք կարողանում են հաղթել և հարմար դիրքավորվել: 

«Մի՞թե հնարավոր է ապրել առանց նրա,
Մի՞թե առանց նրա կավարտվի կյանքը,
Մի՞թե միայնակ ապրել չենք կարող,
Նա թող գնա, առանց նրա ազատ եմ…»

Բայց շատ չանցած գալիս է այն միտքը, որից առավել շատ էի խուսափում՝ ապագա, ընդունելություն, մասնագիտություն…

Բայց այս ամենի մեջ ամենածիծաղելին այն է, որ ես հասցնում եմ միանգամից մտածել բոլորի մասին էլ: Գլխուղեղիս յուրաքանչյուր բլթով սկսում եմ ծանրութեթև անել, հասկանալ, կամ էլ` չհասկանալով «թերթել» այդ էջը, և անցնում եմ հաջորդին: Հաջորդ մասում ինձ անհամբեր սպասում են գլյուկոզը, զարկերակը, պլանարիան և կրկին ապագան…

Սովորական մտքեր, որոնք ինձ պաշարում են ամեն օր: Եվ ես, ինչպես բարեհամբույր անձնավորություն, նրանց դիմավորում եմ առանց բողոքելու և առանց կոպտելու: Նրանք արդեն իմն են, իմ սեփականը…

Ընդունում եմ յուրաքանչյուրին էլ, առանց տարբերություն դնելու, միայն նա է գալիս առանց հրավերքի: Բայց ես չեմ կարող բարկանալ նրա վրա, քանի որ նա կգնա և այլևս չի գա, իսկ ես առանց նրա չեմ կարող: Հերթական անգամ նա եկավ, և առանց դուռը թակելու ներս մտավ: Նա դրա իրավունքն ունի, ես եմ նրան նման արտոնություններ ընձեռել: Այդ խորհրդավոր «նա»-ն իմ Մուսան է:

«Կապված ենք առհավետ…
Նա կգա-կգնա, բայց ես չեմ սովորի ատել,
Չեմ սովորի ստել և արհամարհել,
Կդառնամ միայն խաբկանքների «օթևան»:
Կդառնամ անսիրտ, բայց «հալվող» սրտով…»

Հիմա գրում եմ և կրկին իմ գլխուղեղում պայքար է գնում:

-Ինչո՞ւ նա: Բա ե՞ս, իսկ Միտոքոնդրիո՞ւմը:
-Ես եմ կարևորը, դուք երկրորդական եք:

Ծիծաղելի է, սակայն հենց այսպիսինն է իմ գլխուղեղը: Այն օրգանը, որն ամենակարևորն է մարդու ապրելու և գործելու համար: Այն օրգանը, որը ղեկավարում է մարդու գործունեությունը, ուրից դուրս են գալիս 12 զույգ խառը գանգուղեղային նյարդեր: Հիմա կրկին հարձակում սկսվեց: Մեկ րոպե…

MnO2+4HCl= MnCl2+ Cl2+ 2H2O

Ահա, սա էլ արեցի: Հիմա ի՞նչ ես ուզում, այ, իմ օրգան:

«Մեկ րոպեում 16 շնչառական շարժում,
Մեկ րոպեում 75 սրտի կծկում…»

Կրկին նա եկավ` Մուսան: Ես ամեն բան մի կողմ եմ դնում ու լսում նրան:

«Կյանքը կփոխի, ժամանակը կօգնի,
Հոգին կընդիմանա, բայց կտրվի,
Կյանքը կավարտվի…
Հոգիս կարտասվի…»

Այս պարապելը շատ հաճախ մտածելու տեղիք է տալիս, ավելի շատ քան հիմա:

-Ականջս սառեց…

Ախր, դա ականջդ չէ: Դա ականջախեցիդ է: Հա, չեմ վիճում, հնարավոր է, որ այնպես մրսած լինես, որ ականջդ սառչի ամբողջությամբ՝ ներքին, միջին ականջներով հանդերձ: Բայց այս պահին դա ուղղակի ականջախեցիդ է: Դա արտաքին ականջի մաս է, որը ապահովում է ձայների ընկալումը:

Է՜խ, պարապե՞լ, թե՞ ոչ: Դա օգնո՞ւմ է, թե՞ վնասում: Գիտի միայն պարապող անձը:

Մեր գլխի մեջ

Ախր ո՞նց սկսեմ: Լավ էսպես ասեմ: Ձեր ոտքերի տակ եռում է լավան: Չորս կողմից ժայռեր են ու շիկացած քարեր: Ըհը: Քո վրա է գալիս մի լավայի ալիք, բայց դու հասցնում ես ու թռնում… Թռնում բազմոցի վրա: Հա, ու մենակ չասեք, որ չհասկացաք` ինչի մասին է խոսքը: Մենք բոլորս էլ շարժվել ենք տան միջով` պատկերացնելով, որ հատակը շիկացած լավա է, իսկ բազմոցը, աթոռները, պահարանները «փրկության կղզյակներ»: Ու մենք պիտի հասնեինք մեր մահճակալներին ու հաղթեինք էդ «խաղում»: Խաղում, որը մենակ մեր գլխի մեջ էր: Մենակ մեր աչքերն էին տեսնում էդ լավայի ալիքները ու «կղզիները»: Պատկերացրել ենք, էլի, երևակայել:

Պակերացրեք` քրքրում եք ձեր խորդանոցը ինչ-որ հետաքրքիր զբաղմունք գտնելու ակնկալիքով: Չնայած ես արդեն կասկածում եմ, որ նման զբաղմունքները մենակ ինձ ու ընկերներիս են հետաքրքրում: Լավ, ինչևէ: Ու դուք ձեր խորդանոցից գտնում եք թելեր, շշեր, բենզին, դանակներ, անպետք բանալիների շղթա, հնամաշ շորեր, լիցքաթափված մարտկոցներ, մետաղի կտորներ, փչացած տեխնիկա ու էլի լիքը բաներ: Առաջին հայացքից անպետք աղբ է: Բայց նայած` ում առաջին հայացքով: Օրինակ ես ու ընկերներս նայում ենք ու տեսնում ինքնաշեն հրթիռներ, բարձրախոսներ, հրավառություն, կրակոց ու էլի լիքը բաներ, որոնք արդեն դժվար է աղբ անվանել: Ու ոչ միայն տեսնում ենք: Անում ենք: Բայց հիմա խոսքը տեսնելու մասին ա: Կարևորը տեսնելն ա: Իսկ անելը արդեն ուրիշ հարց ա՝ հավեսի:
Երևակայության մասին ա խոսքը: Իմ ու առհասարակ մեր մանկությունը մեզ հնարավորություն է տվել երևակայել: Երբ ես փոքր էի, ոչ մեկը ոչ անձական համակարգիչ ուներ, ոչ էլ մի ուրիշ գաջեթ: Ու մենք՝ երեխաներս, էլի, մեզ զբաղեցնում էինք թաղային խաղերով: Օրինակ, հիշում եմ, փոքր ժամանակ թաղում բացել էի հրուշակեղենի խանութ, որտեղ ցեխից «թխում էինք» տարբեր տորթեր ու վաճառում: Նույնիսկ աշխատողներ ունեի, մեկին ուղարկում էի ջրի, մյուսին՝ «որակյալ հողի», իսկ մյուսին էլ տարբեր խոտերի հետևից: Տարադրամ էլ ունեինք՝ ընկուզենու տերևներ: Կասեք` ինչի՞ հենց ընկուզենու: Ես էլ կասեմ` մեր «բուդկան» ընկուզենու տակ էր:

Լավ է, ասածս ի՞նչ ա: Մանկությունը մեզ հնարավորություն տվեց երևակայել: Լավ ա, ես չկորցրի էդ շանսը, որովհետև շատ ա հիմա պետք երևակայությունը: Այսօր, երբ թվում ա, թե կա ու հայտնագործվել է հնարավոր ամեն ինչ, ինձ ու բոլորիս կփրկի միայն երևակայությունը: Հուսով եմ, գրածս ըմբռնեցիք, չնայած այնքան էլ պարզ չեմ բացատրել միտքս: Ես էլ գնամ պառկեմ` մի քիչ երևակայեմ:

Մոռացեք

Լուսանկարը՝ Տաթեւ Խաչատրյանի

Լուսանկարը՝ Տաթեւ Խաչատրյանի

Մոռացեք ինձ:  Հիշողության միջից հանեք իմ անունը ու դրա հետ կապված ձեր հիշողության փոշոտ դարակների մեջ մնացած դրվագները:  

Մոռացեք իմ երկար ու բարակ մատները:  Հասակս:  Ցցված երակներս:  Խոսելուս ու ժպտալուս ձևերը:  Տվեք անծանոթ մանրամասնություններ ու երբ փողոցում հանդիպեք,  կարծեք, թե օտար եմ:  Շրջվեք մեջքով ու մի բարևեք:  Մի զանգեք:  Մի գրեք:  Ինձնից ոչ մեկից մի հետաքրքրվեք:  Իմ անունը մի տվեք անգամ ձեր մտքում:  Վառեք այն իրերը, որոնք ինձնից են:  Ջուր լցրեք այն թղթերի վրա, որոնց վրա ինչ-որ բան եմ գրել ու տվել ձեզ:  Հեռախոսի միջից սեղմեք ջնջելու կոճակը և  ուղարկեք այլևս երբեք չվերադառնող աղբարկղի մեջ մեր համատեղ նկարները:  Տեսանյութերը:  Նամակները:  Ամեն հիշողություն:

Ի՞նչ անեմ:  Ո՞ր բառերը օգտագործեմ, որ հասկանանք իրար:  Բացարձակապես մոռացեք իմ գոյության մասին: Ու բազմիցս կրկնեք ձեր մտքում, որ մոռացել եք ինձ: Երբ մի օր սրճարանում սուրճ խմեք նորից ընկերներով:  Իմ ընկերներով: Իմ սիրած պատի մոտի աթոռը դատարկ կլինի կամ էլ արդեն ինչ-որ մեկի կողմից զբաղեցված: Երբ հեռու ինչ-որ նկարի կամ գրքերով լցված դարակի տակ տեսնեք նստած սուրճ եմ խմում: Չճանաչեք ինձ:  Իրապես չճանաչեք:  Այ, էս մոռացությանը մատնեք ինձ:

Ես էլ իմ չափով սենյակս կլցնեմ ոչնչով:  Ոչինչ, որի մեջ չկա անցյալ:  Չկա հիշողության մեջ անգամ մեկ նյութ: Այլ միայն ներկա:  Որտեղ մենակ ես եմ:  Այ, էդ ժամանակ ես կգրեմ իմ ուզած բանաստեղծություններն ու պատմվածքները:  Այդ ժամանակ կապրեմ ու կգրեմ էն, ինչ իսկապես կցանկանամ:  Գուցե էդ պահին ես ինձ կզգամ ազատ:

Տյառնընդառաջը Նոյեմբերյան քաղաքում

Լուսանկարը՝ Ռուզաննա Աղաբաբյանի

Լուսանկարը՝ Ռուզաննա Աղաբաբյանի

Ըստ ծագումնաբանութան՝ Հիսուսի՝ տաճարին ընծայման տոն կամ Տեառնընդառաջ. փետրվարի 14-ին

Լուսանկարը՝ Ռուզաննա Աղաբաբյանի

Լուսանկարը՝ Ռուզաննա Աղաբաբյանի

Արդ, Երուսաղեմում Սիմեոն անունով մի մարդ կար… Եւ նրան Սուրբ Հոգուց Ղուկ. 2: 25-30
Նա Հոգով առաջնորդված՝ եկավ տաճար,եւ երբ ծնողներները բերեցին Հիսուս մանկանը՝ նրա վրա կատարելու այն, ինչ որ օրենքի սովորության համաձայն էր, Սիմեոնը Նրան իր գիրկն առավ, օրհնեց Աստծուն եւ ասաց. «Այժմ, ո՛վ Տեր, խաղաղությա՛մբ արձակիր քո ծառային՝ ըստ քո խոսքի. որովհետեւ աչքերս տեսան փրկությունը քո, որ պատրաստեցիր բոլոր ժողովուրդների առաջ, լույս, որ կլինի հայտնություն հեթանոսների համար եւ փառք՝ Իսրայէլի քո ժողովրդի համար:

Լուսանկարը՝ Ռուզաննա Աղաբաբյանի

Լուսանկարը՝ Ռուզաննա Աղաբաբյանի

Տյառնընդառաջ նշանակում է «ելնել Տիրոջն ընդառաջ», տարածված է նաև Տերընդեզ, Տըրընդեզ, Տըրընտես, որոնք ծագել են «Տերն ընդ ձեզ» անվանումից։

Լուսանկարը՝ Ռուզաննա Աղաբաբյանի

Լուսանկարը՝ Ռուզաննա Աղաբաբյանի

Լեփ- լեցուն էր Նոյեմբերյան քաղաքի Սուրբ Սարգիս եկեղեցին: Բազում հավատացյալներ եկել էին մասնակցելու Հայոց Եկեղեցու կանոնի համաձայն` տոնի նախօրեին կատարվող երեկոյան ժամերգությանը, որից հետո, ըստ կանոնի կատարվեց  նախատոնակ։ Ավետելով  Տերունի տոնի սկիզբը։ Նախատոնակի արարողության ավարտին կատարվեց Անդաստանի արարողությունը, որի ընթացքում օրհնվում են աշխարհի 4 ծագերը։ Անդաստանին հաջորդեց մոմերի օրհնության արարողությունը, և բաժանվեց  ժողովրդին, որպեսզի այդ կրակի մասունքով վառեն խարույկ իրենց տներում:
Երեկոյան ժամերգության և նախատոնակի արարողությունը  կատարեց Նոյեմբերյանի տարածաշրջանի քահանա՝  Տեր Սմբատ Աբրահամյանը, որից հետո ժողովրդական երգ ու պարով վառվեց տոնական խարույկը: Խարույկի վրայով առաջինը թռան նորապսակները: Տոնակատարությունն ավելի ամբողջական դարձրեցին Նոյեմբերյանի երիտասարդաց միության երիտասարդների կողմից պատրաստած խաղերն ու ավանդական ուտեստները՝ աղանձը, հալվան, փոխինձով գնդիկները, որոնք բաժանվեցին հավաքվածներին:

Լուսանկարը՝ Ռուզաննա Աղաբաբյանի
Լուսանկարը՝ Ռուզաննա Աղաբաբյանի

Լուսանկարը՝ Ռուզաննա Աղաբաբյանի

Լուսանկարը՝ Ռուզաննա Աղաբաբյանի

Լուսանկարը՝ Ռուզաննա Աղաբաբյանի

Լուսանկարը՝ Ռուզաննա Աղաբաբյանի

Լուսանկարը՝ Ռուզաննա Աղաբաբյանի

Լուսանկարը՝ Ռուզաննա Աղաբաբյանի

Լուսանկարը՝ Ռուզաննա Աղաբաբյանի

Լուսանկարը՝ Ռուզաննա Աղաբաբյանի

Լուսանկարը՝ Ռուզաննա Աղաբաբյանի

Լուսանկարը՝ Ռուզաննա Աղաբաբյանի

Լուսանկարը՝ Ռուզաննա Աղաբաբյանի

 

Տյառնընդառաջ

 

Լուսանկարը՝ Սոֆյա Աբրահամյանի

Լուսանկարը՝ Սոֆյա Աբրահամյանի

Սա այն տոնն է, որը յուրովի առանձնացնում եմ տարվա բոլոր տոներից: Ավանդույթ, որը պահպանվել է մինչև օրս: Այնքան հաճելի է, երբ տեսնում ես փողոցով աճապարող երեխաներին, որոնց ձեռքերին կան աղանդերներով լի տոպրակներ: 

Լուսանկարը՝ Սոֆյա Աբրահամյանի

Լուսանկարը՝ Սոֆյա Աբրահամյանի

Երեկ եկեղեցում ժամերգություն արեցին, իսկ ես էլ որոշեցի վերցնել լուսանկարչական ապարատս և որոշ պահեր անմահացնել: Շատ ժամանակ չունեի, տուն պիտի գնայի: Ես ու Նոնան որոշեցինք ժամանակ չկորցնել, շրջել քաղաքով. հետաքրքիր պահեր կհանդպեին՝ նկարելու համար: Հանկարծ տեսանք մի խումբ երեխաների: Նստել էին իրենց շենքի դիմաց դրված նստարաններին՝ պատրաստի տոպրակներով: Ես որոշեցի երեխաներին ոգևորել և ասացի նրանց.

Լուսանկարը՝ Սոֆյա Աբրահամյանի

Լուսանկարը՝ Սոֆյա Աբրահամյանի

-Էրեխե՛ք, մենք հետաքրքիր առաջարկ ունենք ձեզ: Հիմա մենք ձեզ կնկարենք, հետո դուք կարող եք հեռուստացույցով ձեզ տեսնել:

Երեխաները ոգևորված սկսեցին հարցեր տալ.

-Լու՞րջ: Կարա՞ս ուղարկես օդնոյիս: Հ1 -ի՞ց եք: Ջա՜ն, բայց կարա՞մ հելնեմ փոխվեմ, լավ-լավ հավես չկա, սենց էլ ա լավ:

Լուսանկարը՝ Սոֆյա Աբրահամյանի

Լուսանկարը՝ Սոֆյա Աբրահամյանի

Նրանք համաձայնվեցին, իսկ մենք անցանք գործի: Մտքիս մեջ ծիծաղում էի, բայց երեխաներին չվշտացնելու համար՝ վերցրեցի նրանցից մեկի ֆեյսբուքի հասցեն, որպեսզի նյութը ուղարկեմ:

Լուսանկարը՝ Սոֆյա Աբրահամյանի

Լուսանկարը՝ Սոֆյա Աբրահամյանի

Մեր տունը եկեղեցուց հեռու է, իսկ մութն արդեն ընկել էր: Հասա տուն. ժամանակն էր կրակը վառելու: Մոռացա ասել, որ մեր թաղում ամեն տարի այս տոնը հարևաններով ենք նշում, կրակն էլ վառում ենք մեր տան դիմաց: Բայց այս անգամ բացառություն էր. մենք վառեցինք քիչ հեռու, որովհետև հենց դռան դիմաց մեծ ջրափոս կար: 7 շրջան պտտվեցինք կրակի շուրջը ու սկսեցինք ցատկել կրակի վրայով: Հետո էլ միմյանց բարի գիշեր մաղթեցինք և ամենքս գնացինք մեր տուն: Ներս մտանք թե չէ, դուռը թակեցին: Բացեցի ու, ինչպես միշտ, ոտքերիս տակ հայտնվեց մի տոպրակ: Վերցրեցի, մտա ճաշասենյակ: Ամեն ինչից լցրեցի տոպրակի մեջ, երբ տատիկս կանչեց.

-Բե՛ր, մի երկու հատ կուտապ էլ դնենք, թող երեխաներն ուրախանան:

Լցրեցի ու դրեցի պատշգամբին: Ականջս ձայնի էր, բայց նրանք այնքան լուռ էին վերցրել ու հեռացել, որ ոչ մեկս չէր լսել:

Լուսանկարը՝ Սոֆյա Աբրահամյանի

Լուսանկարը՝ Սոֆյա Աբրահամյանի

Հ.Գ.

Շատ տխրեցի, որ չկարողացա իմ երազանքների կադրը նկարել. դե հասկացաք էլի, երբ որ մարդը գտնվում է ուղիղ կրակի վերևում ցատկելու պահին:

«Ակլը մարեմ, ձեր տղայի կոշիկը կարեմ…»

 

Լուսանկարը՝ Նոնա Պետրոսյանի

Լուսանկարը՝ Նոնա Պետրոսյանի

Տյառնընդառաջը իմ սիրելի տոներից մեկն է, որին պատրաստվում ենք մեծ շուքով։ Հայ Առաքելական եկեղեցին փետրվարի 13-ի երեկոյան սկսում է ժամերգությունը, որին մասնակից ենք լինում ընտանյոք հանդերձ։ Ժամերգության ավարտից հետո օրհնված ճրագ ենք տանում տուն՝ վառում մեր բակի խարույկը, և սկսվում է տոնակատարությունը։ Մայրս և տատս բերում են մեր ավանդական աղանձը՝ և այն իրար հյուրասիրելով սկսում ենք շուրջպարը։ Հետո շարունակում ենք ուրախությունը Եղեգնաձորի մշակույթի տան բակում կազմակերպած միջոցառմանը մասնակցելով։ Խարույկի մոտ երգում, պարում, ուրախանում են բոլորը։ Ըստ ավանդազրույցի, խարույկի վրայով թռչելիս մեր բոլոր հիվանդությունները թափվում են կրակի մեջ։ Ուշ երեկոյան տուն մտնելով մայրս սեղանին է դնում աղանձ, կուտապ, գաթա, որի մեջ տատս անպայման կոճակ է դնում։ Ըստ ավանդույթի, ում բաժին ընկավ կոճակը, նա կստանա Տիրոջ կողմից մեծ հաջողություն։ Որից հետո թաղի երեխաներով կերպարանափոխված գնում ենք հարևանների տները, տոպրակը գցելով արտասանում ենք հետևյալ բառերը՝ «Ակլը մարեմ, ձեր տղայի կոշիկը կարեմ»։ Նրանք այդ տոպրակի մեջ լցնում են աղանձ, չիր և այլ քաղցրավենիք։ Մենք այն թաղի երեխաներով տանում ենք նախօրոք վառած մեծ խարույկի մոտ և սկսում ենք ուտել և ուրախանալ։ Լուսաբացը դիմավորելուց հետո վերադառնում ենք տուն։ Չգիտեմ, թե ձեր մարզերում ինչպես է անցնում Տյառնընդառաջը, բայց այսօր, եթե այցելեք Եղեգնաձոր, դուք էլ մասնակից կլինեք ժողովրդական այս տոնախմբությանը։

Լուսանկարը՝ Նոնա Պետրոսյանի

Լուսանկարը՝ Նոնա Պետրոսյանի

Լուսանկարը՝ Նոնա Պետրոսյանի

Լուսանկարը՝ Նոնա Պետրոսյանի

 

nane eghiazaryan

Փոքրիկ եղևնու շատ կարճ կյանքը

Քայլում էի սենյակում, երբ հանկարծ, պատուհանից դուրս նայելով, մեր մուտքի դիմացի փոքրիկ արահետի հենց սկզբին մի եղևնի տեսա:Առաջին հայացքից՝ սովորական եղևնի է, էլի, բայց այդ սովորական եղևնին ինձ դեպի իրեն է ձգում: Նորից մոտեցա պատուհանին, բայց այս անգամ հատուկ եղևնուն հետևելու համար: Մի աթոռ բերեցի և նստեցի պատուհանի կողքին. դուրս էի նայում: Հանկարծ տեսա, որ մեր բակի երեխաները հավաքվել են եղևնու շուրջը և կարծես խաղում են նրա հետ: Քիչ անց երեխաները ցրվեցին, բայց շատ չանցած մի երիտասարդ ընտանիք մոտեցավ եղևնուն: Դե, ես տանը, նրանք` դրսում, ոչինչ չէր լսվում, բայց տեսնում էի, որ նրանք շատ հաճելի զրույց են վարում և այդ ընթացքում շոյում են հենց այդ նույն եղևնուն: Նրանք էլ գնացին, բայց ես մի քիչ էլ նայեցի եղևնուն, հետո ինձ կանչեցին գործ անելու: Աթոռը վերցրի պատուհանի մոտից և գնացի, բայց չգիտեմ ինչու, ամեն անգամ պատուհանի մոտից անցնելիս, դուրս էի նայում և կարծես հետևում էի եղևնուն:

Արդեն երեկո էր, բայց ես շարունակում էի թաքուն հետևել նրան: Մտածում էի` «Տեսնես ովքե՞ր են այս եղևնին այստեղ շպրտել», «Խեղճ եղևնի, հիմա սառում  է, ախր, շատ փոքր է: Նորից եղևնի են կտրել, Ամանորը նշել և տոնի ավարտից հետո դեն նետել»:

Այդ պահերին կարծես եղևնին ինձ դուրս կանչեր իր հետ խաղալու, բայց դե ես չէի գնում, և երևի նա տխրում էր: Դրանից հետո, մի որոշ պատուհանին չմոտեցա և միայն քնելուցս առաջ նորից տեսա այդ փոքրիկ, բայց իր խորհրդով շատ մեծ եղևնուն:

Արդեն հաջորդ օրն էր: Ես լրիվ մոռացել  էի եղևնու գոյության մասին, բայց ինչ-որ բան ինձ տանջում էր: Ես անընդհատ գալիս ու կանգնում էի պատուհանի մոտ, բայց ոչինչ, ոչ մի արտասովոր բան չկար: Պատուհանի մոտից հեռացա և քիչ անց հիշեցի փոքրիկ եղևնուն: Երբ նորից մոտեցա պատուհանին, նկատեցի, որ եղևնի չկա: Չդիմացա, և բարձր գոռացի, թե ուր է եղևնիս: Հաստատ ինչ-որ մեկն արդեն այն այրել է վառարանում:

Միայն մի քանի օր տանը տոնածառ ունենալու համար քանի այսպիսի փոքրիկ եղևնիներ կտրվեցին մեր ծառազուրկ երկրում ու նետվեցին աղբը…

Սեպասարի սառը ձմեռը

Լուսանկարը՝ Ռուզաննա Պետրոսյանի

Լուսանկարը՝ Ռուզաննա Պետրոսյանի

Սա Սեպասար գյուղն է: Գտնվում է Շիրակի մարզի հյուսիս-արևմուտքում: Գետը անցնում է Մեծ և Փոքր Սեպասար գյուղերի միջով: Գյուղը Սեպասար է կոչվում տեղի սարի սեպաձև լինելու պատճառով: Բնակիչները գաղթել են Ալաշկերտի, Վանի և Մուշի գյուղերից: Մեծ Սեպասարից հյուսիս գտնվում է «Դարի սուրբ» գյուղատեղին համանուն մատուռով: Շատ քչերը գիտեն, որ այն նաև մեծ հնագիտական պեղումնավայր է: «Դարի սրբի» գլխին, այսինքն,  գագաթին է գտնվում վաղ բրոնզեդարյան հուշարձան-բնակատեղին: 2004 թվականից սկսած այստեղ պեղումներ է իրականացնում Շիրակի երկրագիտական թանգարանը: Գյուղի տարածքում կան սառնորակ աղբյուրներ, որոնցից մեկը հայտնի է Թթու ջուր անվամբ: Գտնվելով Հայաստանի հյուսիսում Սեպասարն ամենացուրտ բնակավայրն է ձմռան ամիսներին: 

Լուսանկարը՝ Ռուզաննա Պետրոսյանի

Լուսանկարը՝ Ռուզաննա Պետրոսյանի

Մայրս` Նունե Թովմասյանը, աշխատում է Սեպասարի միջնակարգ դպրոցում, դասավանդում է կենսաբանություն և քիմիա: Սակայն մենք բնակվում ենք Աշոցքում: Ձմռան ընթացքում Աշոցքից Սեպասար տանող ճանապարհը փակվում է բքի և ձյան պատճառով: Եվ մայրս ու նրա անձնուրաց գործընկեր ուսուցիչները կտրում-անցնում են ոտքով 4կմ ճանապարհ, որպեսզի աշակերտները բաց թողնված դասաժամեր չունենան: Կարո՞ղ եք պատկերացնել, թե ինչ է նշանակում բքին ոտքով անցնել այդ ճանապարհը: Ես ուսուցիչ ասելով նրանց եմ պատկերացնում:

Լուսանկարը՝ Ռուզաննա Պետրոսյանի

Լուսանկարը՝ Ռուզաննա Պետրոսյանի

Այս աննկուն սոճին էլ միակ փշատերև ծառն է Փոքր Սեպասար գյուղում: Սոճին տնկել են Մարտին պապիկս և Էլիզա տատիկս: Մարտին պապիկս հիշատակ թողեց ծառը, որը դարձավ մեր տոհմի ամրության, միասնականության, արմատներ տալու  ու զավակներ ունենալու խորհրդանիշը: Ամռանը սոճու ստվերում նստում ենք, վայելում զով օդը, իսկ ձմռանը այն դառնում է ամբողջ գյուղի ամանորյա լույսերով ողողված տոնածառը: Պապիկս իր որդիներին` Արմենին և Էդգարին հանձնարարում էր զարդարել սոճին, որը ամանորյա տոներին գիշեր-ցերեկ փայլփլում է գեղեցիկ լույսերով և խաղալիքներով:

Լուսանկարը՝ Ռուզաննա Պետրոսյանի

Լուսանկարը՝ Ռուզաննա Պետրոսյանի

Ձմեռը դեռ երկար չի լքի Սեպասարը, բայց կյանքն այստեղ ընթանում է իր հունով:

Լուսանկարը՝ Ռուզաննա Պետրոսյանի

Լուսանկարը՝ Ռուզաննա Պետրոսյանի

Լուսանկարը՝ Դիանա Շահբազյանի

Պատասխան ապագայից

Չեք հավատա, իմ «ՆԱՄԱԿ ԻՆՁ 45 ՏԱՐԵԿԱՆ ՀԱՍԱԿՈՒՄ» նամակին ուղիղ մեկ տարի անց պատասխան ստացա։  Լիլիթից էր։ Ուզում եմ միանգամից նամակի բովանդակությունը Ձեզ  ներկայացնել։

«Բարև, թանկագինս։ Այո, ճիշտ ես, շատ եմ կարոտում։ Կարոտում եմ մեր տունը, բակը, Լոռվա գեղատեսիլ բնությունը։ Շատ կուզենայի ապրել այն միջավայրում, որը դու հիմա վայելում ես,-այս տողերը կարդալիս, ցանկություն առաջացավ ավելի շատ ժամանակ անցկացնել հարազատներիս ու ընկերներիս հետ,-կարդացի հարց-խնդրանքներդ, ու միակ բանը, որ կասեմ, հետևյալն է․միշտ հիշի՛ր, ոչ ոք այս կյանքում ձեռքերը ծալած նստելով ոչնչի չի հասնում և ոչ ոք ուրիշի  վրա  հույսը դնելով, առաջ չի քայլում։

Երբեք չդադարես սովորե՛լ, սովորե՛լ, սովորե՛լ, որովհետև դա է կյանքը հեշտ ապրելու միակ թեորեմը, դա է քո միակ գանձը, որ ոչ ոք չի կարող քեզնից տանել, դա է միակ բանալին, որով դու կկարողանաս բացել քո կյանքի բոլոր փակ դռները, և վերջապես, գիտելիքն է, որ տեսքիդ ու հոգուդ կողքին, որոնք գնալով կորցնում են իրենց թարմությունն ու երիտասարդությունը, գնալով ավելանում և երբեք չի պակասում։

Ինչպես և իմ, այնպես էլ շատ կանանց, աղջիկների  համար կատարյալ կին է համարվում հարազատ մայրը։  Իսկ ինչ վերաբերում է ինձ և իմ ապրած ժամանակներին, ես քեզ այդ մասին ոչինչ չեմ ասի։ Քեզ այս մասին պատմելով, քո կյանքը կվերածեի մի անհետաքրքիր ու ձանձրալի ֆիլմի, որը դու ևս մեկ  անգամ չէիր ցանկանա դիտել։

Իսկ այժմ սիրելիս, հրաժեշտ տալու ժամանակն է։ Հուսով եմ կմտապահես խորհուրդներս, և դրանցով իսկ կյանքում առաջ կշարժվես։ Քեզ շատ սիրում ու կարոտում եմ»։

Հենց այսօրվանից կսկսեմ անել այնպես, ինչպես խորհուրդ տվեցիր. կյանքն ապրեմ այնպես, որ հասնելով մի տարիքի, չափսոսեմ իմ ապրած անիմաստ ու հենց այնպես անցկացրած տարիների համար։ Ձեզ էլ եմ նույնը մաղթում:

«Չէ որ դուստրն է Խաչի պապի, սիրված քույրը մեծ պոետի»…

Լուսանկարը՝ Սոսե Զաքարյանի

Լուսանկարը՝ Սոսե Զաքարյանի

Ինչպես գիտեք, ես ապրում եմ Սյունիքի մարզի Դարբաս գյուղում, և մեր գյուղի հարևանությամբ է գտնվում Լոր գյուղը` Համո Սահյանի ծննդավայրը: Այստեղ է ապրում նրա քույրը`Հասմիկ տատիկը: Նա Հայրենական պատերազմի մասնակից է. ամեն անգամ, երբ տոնում ենք Սահյանի ծննդյան օրը, նա այցելում է մեզ և լուռ լսում է, թե ինչպես ենք ասմունքում: Հետո միշտ կարծիք է հայտում մեր կազմակերպած միջոցառման մասին, անպայման համեմատության մեջ դնելով նախորդ տարիների գրական ցերեկույթները: Պարզվում է, Սահյանի շատ ստեղծագործությունների առաջին ունկնդիրն նա է եղել: Քույրական սիրով թե խստապահանջ քննադատի գնահատմամբ, նա միշտ գովերգել է եղբորը`քարափների անմահ երգչին, որ հայերին, ինչու չէ նաև աշխարհին, քարտեզի վրա փնտրել տվեց Լորը`ձորերի մեջ մոլորված բնակատեղին:

Լուսանկարը՝ Սոսե Զաքարյանի

Լուսանկարը՝ Սոսե Զաքարյանի

Խաչի պապի օջախում կերած իրիկնահացը պիտի դառնա շատ հայերի օջախի օրհներգը, որ պապի արձանը պիտի դրվի հարևան Դարբաս գյուղի եկեղեցու բակում, որ եկեղեցին ու պապը պիտի դառնանան 21-րդ դարի այս նահապետական գյուղերի խորհրդանիշերը, որ իննսունամյա Հասմիկ տատը պիտի դառնա համով-հոտով զրույցների, սահյանական հյուրընկալումների և նշանավոր իրադարձությունների վկան ու ասացողը: Այնպիսի ճոխ բառապաշարով ու դիմախաղով է պատմում հավերժ երիտասարդ տատը, որ անկարող ես չլսել նրան: Նա գյուղական հիվանդանոցի մանկաբարձուհին է եղել, գիտի բոլոր գյուղացիների ծննդյան տարեթվերը, ամիս -ամսաթվերը: Ապրում է գյուղով, գյուղի մարդկանցով, կիսում նրանց հոգսերն ու ապրումները: Մեծի հետ մեծ է, փոքրի հետ` փոքր: Բոլորը սիրում ու հարգում են նրան. գյուղական միջոցառումների բացումն ու փակումը հանձնարարվում է նրան`տարիների վաստակը ուսերին ճերմակահեր պատվարժան տիկնոջը, որի անունը իմ գյուղի տարեգրության մեջ ոսկե տառերով կգրվի:

Մայրիկս մի բանաստեղծություն է ձոնել նրան, ստորև ուզում եմ ներկայացնել:

Ու հիմա էլ այս ձորերում քույրն է ապրում մեծ պոետի,
Թե եղբայրը տաղ է երկնել, նա մայրական մեծ երկունքի
Ավետիսն է ու լուռ վկան,
Ու իր ճերմակ վարսերի չափ աչքալուսանք ունի հայտնած`
Մի լավ տղա, նախշուն աղջիկ:
Մեծարանքի ու հարգանքի նա էլ բաժին ունի հաստատ.
Չէ որ դուստրն է Խաչի պապի, սիրված քույրը մեծ պոետի: