Հարցազրույց խորագրի արխիվներ

lilit vardanyan

Երևանը տատիկիս հիշողություններում

-Տատիկ, դու որտեղի՞ց ես:

- Իմ նախնիները Ղարսից են, Սարիղամիշից: Հայրիկս փոքր էր, երբ Ղարսից գաղթեցին Գյումրի, Գյումրիից՝ Երևան: Իսկ ես ծնվել եմ Երևանում՝ Շահումյան թաղամասում:

-Երևանի ո՞ր թաղամասերում ես ապրել:

-Ամուսնանալուց հետո տեղափոխվել եմ Մոնումենտ թաղամաս՝ Ազատության պողոտա: Հետո՝ Նոր Նորքի 2-րդ զանգված:

- Ինչպե՞ս է փոխվել Երևանը այս տարիների ընթացքում:

- Քաղաքը փոխվել է: Բարձրահարկերը քիչ էին, բոլոր շենքերը տուֆակերտ էին, քաղաքն ավելի կանաչ էր, ծառերն ավելի շատ էին: Հիմա շատ շինարարություն կա, սրճարաններ, ռեստորաններ կան: Այն ժամանակ թատրոնները քիչ էին, հիմա շատ թատրոններ կան:

-Ի՞նչն էր քեզ դուր գալիս այն ժամանակ Երևանում:

- Երեխա ժամանակ ինձ դուր էր գալիս մեր թաղամասը, կինո «Անի»-ն: Գնում էինք կինո: Պարտադիր բոլորը ներկայացումները գնում էինք:

Քարկտիկ էինք խաղում, պահմտոցի: Քույրերիս հետ բակում խաղում էի: Ամռանը բակային ճամբար էինք սարքում: Ամբողջ ձմռանը կոնֆետի թղթեր էինք հավաքում, որ ամռանը բակային ճամբարի համար օգտագործեինք: Կոնֆետների թղթերը կպցնում էինք թելին ու դրանով գծում էինք ճամբարի սահմանները: Համերգ էինք տալիս, արտասանում, գիրք կարդում, գնում էինք ուրիշ ճամբարներ հյուր, սպորտային մրցումներ էին լինում:

Ժամանակները փոխվել են: Ավելի փոքրերը խաղում են բակում: Իսկ մեծերը, եթե իջնում են, ուղղակի զբոսնում են:

Զատիկի օրերին բոլորը իջնում էին, ձու էին կռվացնում, իսկ հիմա բակում չեմ տեսնում ձու խաղացող երեխա:

Հետո սիրում էի մայիսմեկյան շքերթը: Դպրոցում շքերթին մասնակցելու համար ընտրում էին ամենաբարձրահասակներին: Մայրիկս պատմում էր, որ երբ ինքը դպրոցական էր, կոշիկների մեջ քար էին դնում, որպեսզի իրենց էլ տանեին շքերթի:

Հիշում եմ, որ մեծ շուքով տոնեցին Երևանի 2750-ամյակը: Պարում էին, երգում էին, համերգ էին տալիս, տարբեր միջոցառումներ էին անում:

Ուսանող տարիներին ամենաշատը սիրում էինք նստել Կարապի լճի մոտ, գնալ կինո «Մոսկվայի» փառատոները: Սիրելի վայրերից մեկը պոնչիկանոցն էր:

-Ո՞րն է Երևանի քո սիրած անկյունը:

- Նորքի 1-ին զանգվածի այգին, որտեղ փոքրիկ եկեղեցի կա:

-Իսկ եղե՞լ է, որ Երևան եկած տուրիստների հետ շփվես:

-Այո: Գնացել էինք էկսկուրսիա, ֆիլիպինցիներ կային: Նրանց հետ ձեռքերի շարժումներով էի խոսում, որովհետև անգլերեն չգիտեի, բայց հասկանում էին: Շիշը ցույց էի տալիս, ասում էի՝ սառը ջուր ուզու՞մ եք, գլխով էին անում:

-Ի՞նչն ես կարոտում:

-Կարոտում եմ իմ մանկության տունը, փողոցը:

- Ի՞նչը կուզեիր փոխվեր քաղաքում:

-Կուզեի, որ Երևանը ավելի գեղեցկանար, ավելի մաքուր և կանաչ լիներ:

-Ի՞նչն ես ուզում, որ պահպանվի Երևանում:

- Հին շենքերը, հին կառույցները: Գումի շուկայի տեղը մեծ Սև շուկա կար: Հիմա չկա: Մասիվում էլ շատ լավ շուկա ունեինք, որը վերածեցին բարձրահարկ կառույցի:

Նիկարագուան, System of a down –ը և հեղափոխությունը

Հարցազրույց նիկարագուացի Համիլտոնի հետ (խնդրեց բացի անունից ոչ մի ինֆորմացիա չհրապարակել), ով ինձ պես Բելգիայում անցկացվող «18-ը 18-ում» ծրագրի մասնակիցներից էր։ Կարճ ժամանակում իմացա Նիկարագուայում տիրող իրավիճակի մասին և փորձեցի ավելին իմանալ հարցազրույցի օգնությամբ։

-Կնկարագրե՞ս այսօրվա իրադրությունը Նիկարագուայում։

-Իրավիճակն իմ երկրում բավականին ճգնաժամային է։ Ամեն ինչ սկսվեց սոցիալական ռեֆորմից, որի համաձայն, թոշակները կրճատվում էին հինգ տոկոսով։ Ընթացքում կառավարությունը բազմաթիվ սխալներ էր թույլ տալիս։ Իրավիճակը շարունակվեց մինչև այն պահը, երբ մարդիկ ասացին՝ բավական է, սա արդեն չափն անցնում է։ Նրանք սկսեցին խաղաղ ցույցեր անել, սակայն բախվեցին կառավարության ճնշումներին։ Նրանք թալանվեցին, ծեծի ենթարկվեցին, նունիսկ եղան զոհեր: Սա էլ ավելի բորբոքեց ցույցերի ալիքը։

-Ինչպե՞ս սկսվեց ցույցերի երկրորդ փուլը։

-Այս անգամ երկրի բոլոր ուսանողները սկսեցին իրենց ձայնը բարձրացնել, բոլոր քաղաքներում մասսայական ցույցեր էին, և ոչ ոք այլևս չէր ցանկանում ճնշումների ենթարկվել։ Սակայն կառավարությունը կրկին գործի դրեց իր «մսաղացը»։ Սպանվում էին ուսանողներ, ովքեր պարզապես դեմ էին կառավարությանը և ցանկանում էին ազատություն։ Նրանք սկսեցին արգելափակել փողոցները՝ փորձելով կաթվածահար անել կառավարական ուժերը։ Նույնիսկ որոշ ոչ պետական կազմակերպություններ գործադուլ հայտարարեցին։ Բայց կառավարությունը՝ նախագահ Դանիել Օրտեգայի գլխավորությամբ, չէր ցանկանում հեռանալ, որովհետև Օրտեգաների ընտանիքին պատկանում են խոշոր ձեռնարկություններ, և իշխանությունից հեռանալը հավասար է ամեն ինչ կորցնելուն։ Չեմ կարող չնշել, որ այդ ընտանիքում իմ կարծիքով առավել կարևոր դեր ունի նախագահի կինը՝ Ռոզարիո Մուրիլիոն, ով պարզապես շահարկում է նախագահին։

-Իսկ հիմա նորից նույն ձևո՞վ եք արտահայտում ձեր բողոքը։

-Այո, մենք կրկին շարունակում ենք մասսայական ցույցերը, ստեղծում ենք բարիկադներ, արգելափակում ենք փողոցները։ Նոր երևույթ է ազգային բանակցությունը։ Այստեղ բանակցությունների սեղանի առջև են կառավարությունը և քաղաքացիական ակտիվիստները։ Սակայն սա արդյունք չի տալիս, որովհետև կառավարություն ոչ մի զիջման չի գնում և շարունակում է ամեն ինչ իր ուզածի պես հարմարեցնել։

-Ովքե՞ր են շարժման առաջնորդները։

-Առաջնորդները «Ապրիլի 19-ի ուսանողական շարժում»-ի անդամներն են: Անունից հասկանալի է, որ այս շարժումը ուսանողական է և սկսվել է ապրիլի 19-ին։

Կարևոր դեմքեր են՝ Լասթեր Ալեմանը (ուսանող), Ժոզե Ագուերին (անհատ ձեռներեց, հիմա բանտում է), Կարլոս Թյուներմանը:

-Ի՞նչ ես կարծում, «դրսից» օգնության կարիք ունի՞ նիկարագուացին։

-Ես կարծում եմ՝ այո։ Մեր պարագայում միայնակ պայքարելը կարծես հավասարազոր է մահվան։ Կառավարությունը հանգիստ սպանում է մարդկանց, նետում բանտերը։ Իմ ժողովուրդը ցանկանում է, որ մեծ պետությունները իրենց ուշադրությունը հրավիրեն մեզ վրա։ Այն, ինչ տեղի է ունենում մեր երկրում, ես կանվանեմ եղեռն․․․

-Առանց բռնության հնարավո՞ր է իրականացնել հեղափոխություն։

-Մենք սկսել ենք նույն սկզբունքով և փորձում ենք հավատարիմ մնալ դրան։ Ես տեղյակ եմ ձեր Թավշյա հեղափոխությունից, այնպես որ, այն ամենևին էլ անիրատեսական չէ։

-Ես գիտեմ, որ System of a down-ի երկրպագու ես և Հայաստանի մասին նրանցից ես իմացել։ Նրանք որևէ կերպ քեզ «աջակցո՞ւմ» են այս ճգնաժամային պահին։

-Ես նրանց սկսել եմ լսել յոթ տարեկանից։ Սկսեցի ուսումնասիրել խմբի անդամների կենսագրությունները և հենց այդ ժամանակ էլ բացահայտեցի Հայաստանը։ Նրանք փորձում են մարդկանց սովորեցնել ունենալ ազատ միտք, չմտաշահարկվել, լինել վերլուծող և հեշտորեն չհիմարանալ։ Երբ ես մասնակցում եմ ցույցերին, ընթացքում լսում եմ նրանց երգերը, և կարծես նույն իրավիճակի մասին են երգում, որը հիմա իմ երկրում է։ Ես կարծում եմ, որ մենք և դուք չունենք մշակութային նմանություններ, բայց գաղափարները շատ նման են։

Ազգը դպրոցով է ազգ դառնում

Լուսանկարը՝ Էլադա Պետրոսյանի

Լուսանկարը՝ Էլադա Պետրոսյանի

Հարցազրույց Սուսաննա Մանասյանի հետ, ով ծնվել է 1950 թվականին Արզական գյուղում, մանկավարժի ընտանիքում: Ավարտելով Արզականի ութամյա դպրոցը, միջնակարգ դպրոցի բացակայության պատճառով, ուսումը շարունակել է Ալափարսի Կիրովի անվան միջնակարգ դպրոցում, որտեղ էլ հենց ավարտել է ուսումը: Առաջին տարում դիմել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը, մեկ միավորով դուրս է մնացել, քանի որ մրցակցությունը բարձր էր: Երկրորդ տարում ընդունվել է բանասիրական ֆակուլտետի հեռակա բաժինը՝ միևնույն ժամանակ աշխատելով Արզականի Խ. Խաչատրյանի անվան միջնակարգ դպրոցում՝ որպես երգի և երաժշտության ուսուցիչ, հետո՝ դասվար, այնուհետև հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչ, ինչպես ընկեր Մանասյանն է նշում՝ 46 երկար ու ձիգ տարիներ։ Աշխատանքի ընթացքում ունեցել է բազմաթիվ հաջողություններ: Սովետական Միության ժամանակ ստացել է բազմաթիվ պատվոգրեր շրջանային գործադիր կոմիտեի, կրթության բաժնի, նաև Հայաստանի լուսավորության մինիստրության, ԽՍՀՄ լուսավորության մինիստրության և այլ գերատեսչությունների կողմից: Այնուհետև հմտանալով աշխատանքի մեջ՝ նաև յոթ տարի աշխատել է որպես ուսումնական մասի վարիչ՝ կրկին ունենալով բավականին մեծ հաջողություններ: Այդ տարիներին դպրոցը բավականին բարձր ցուցանիշներ է հանդես բերել, որից հետո իր դիմումի համաձայն ազատվել է ուսմասվարի պարտականություններից և մյուս տարիներին եղել է հայոց լեզվի և գրականության ուսուցչուհի՝ մինչև կենսաթոշակի անցնելը։ Ընկեր Մանասյանը նշում է, որ իր նախաձեռնությամբ է դուրս եկել տվյալ աշխատանքից, չնայած, որ ամբողջ կոլեկտիվը, աշակերտությունը, ծնողները խնդրել են, որ մնա և շարունակի իր գործունեությունը, սակայն ասում է, որ պետք է տեղը զիջել երիտասարդներին։ Ուսուցչուհին նաև նշում է, որ չնայած արդեն չորս տարի է, ինչ չի աշխատում, շատ կապված է իր նախկին սաների և գործընկերների հետ, ունենում է հաճախակի հանդիպումներ։ Ընկեր Մանասյանը ոգևորությամբ նշեց, որ իր ողջ կյանքում եղել է և կմնա մանկավարժ։

Լուսանկարը՝ Էլադա Պետրոսյանի

Լուսանկարը՝ Էլադա Պետրոսյանի

-Կպատմե՞ք Ձեր մանկավարժական գործունեության ամենահիշարժան պահերից։

-Իմ մանկավարժական գործունեության ամենահիշարժան բանն այն է, որ իմ սաներն այսօր դարձել են հանրապետությունում և հանրապետությունից դուրս հրաշալի մասնագետներ, և ես, տեսնելով նրանց հաջողությունները, շատ-շատ ուրախանում եմ:

-Ձեր ժամանակի դպրոցի և ներկայիս դպրոցի մասին կխոսե՞ք։ 

-Այն ժամանակ, բնականաբար, չեն եղել այն հարմարավետությունը, նաև տեխնիկական միջոցները, ինչ որ կա հիմա, բայց ուսման նկատմամբ հետաքրքրությունը եղել է շատ մեծ, աշակերտները սովորել են շատ լավ, և հիմնականում գերակշռում էր ուսման բարձր որակը։ Ժամանակները փոխվեցին, տեխնիկական միջոցները մուտք գործեցին դպրոց, և իհարկե, այդ առումով հեշտացել է և՛ ուսուցչի աշխատանքը, և՛ երեխաների աշխատանքը, սակայն այսօր երեխաների ընթերցասիրությունը հետին պլան է մղվել։ Եվ նախկին դպրոցներում ինձ դուր էր գալիս այն, որ նախկին սերունդը մի տեսակ ամոթխած էր, ավելի պարկեշտ էր, լայնախոհ: Դա շատ դրական կողմեր ունի, բայց նաև ունի բացասական կողմեր։ Չգիտես՝ ինչու, մարդ արարածն ավելի շատ վատն է ընդօրինակում, քան թե լավը, հատկապես՝ դեռահասը։ Այսօր այդ ճահիճը մեծ է, և դեռահասները մխրճվում են այդ ճահճի մեջ, և ուսումը մի տեսակ հետին պլան է մղվում: Իհարկե, կան նաև ուրիշ պատճառներ՝ ուսումնական ձեռնարկները, ծրագրերը, որոնք պետք է բեռնաթափվեն։ Ասօրվա դպրոցներում երեխաներն ավելի համարձակ են, ինչը ինձ դուր է գալիս։ Ավելի ինքնուրույն մտածող են, իրենց կարծիքը հայտնում են առանց քաշվելու։ Ինձ դուր է գալիս ներկայիս սերնդի համարձակությունը, իսկ ուսուցիչներն էլ դժվար են հարմարվում, ասում են՝ էս սերունդը էն չի։ Չէ, սերունդը լավն է, պարզապես պիտի մոտեցումը փոխել երեխաների հանդեպ։

-Իսկ ըստ Ձեզ՝ որքանո՞վ է կարևոր կրթությունը երեխայի համար։ 

-Բնականաբար, շատ կարևոր է, անձը ձևավորվում է իր ներաշխարհով։ Ինչպիսի սերմ ցանես, դա էլ պիտի հնձես, բնականաբար, մենք դաստիարակում ենք վաղվա քաղաքացուն, և վաղվա քաղաքացին ինքը պիտի նորից ընտանիք կազմի, սերունդ տա, և այսպես շարունակ։ Եվ ոչ միայն գիտելիք պետք է ունենա, այլ նաև հոգևոր ազգային արժեքները պետք է պահպանի։ Դա պահպանելը մեզ նման փոքր ազգերի համար շատ կարևոր է։

-Մի փոքր կխոսե՞ք կրթական համակարգի մասին։ 

-Բնականաբար, նոր կառավարությունը սկսել է այդ բարեփոխման ընթացքը… Դեռ փոքրիկ սերմիկներ են երևում, բայց հուսով եմ, որ ամեն ինչ դեպի լավը կգնա: Այն հարցերը, որոնք իրոք այսօր ինձ հուզում են, ինձ թվում է՝ կստանան իրենց լուծումը։

-Իսկ ներկայումս ինչո՞վ կարող եք հպարտանալ։ 

-Շատ բաներով, հատկապես ստեղծարար կենտրոններով, շատ գովելի է ինժեներական լաբորատորիաների բացումը։ Այսօր մեր երկիրը հարուստ չէ ո՛չ նավթով, ո՛չ այլ բաներով, և մենք փոխարենը պետք է ուղեղները լավ կրթենք, և թույլ չտանք ուղեղների արտահոսք․ դա մեր երկրին շատ է պետք։

-Ըստ Ձեզ՝ ուսուցիչների կատարած աշխատանքը որքանո՞վ է կարևոր։ 

-Շատ-շատ կարևոր է ուսուցչի կատարած աշխատանքը, ամեն ինչի հիմքը դնում է ուսուցիչը։

-Եվ վերջապես, աշակերտներ, որոնցով հպարտացել եք ու դեռ կհպարտանաք։ 

-Հպարտանում եմ ես իմ այն աշակերտներով, որոնք թե՛ հանրապետությունում, թե՛ հանրապետությունից դուրս կարողանում են ներկայացնել իրենց երկիրը, կարողանում են ներկայացնել իրենց ժողովրդին: Իրոք, ես հպարտանում եմ այդ սաներով, և այսօր էլ մենք ունենք աշակերտներ, որոնք միջազգային մրցույթներում, օլիմպիադաներում դառնում են հաղթող, փառք ու պատիվ իրենց: Իմ աշակերտներից են, օրինակ, Պետրոսյան Ցողիկը, որն այսօր բանասիրական կրթություն ունի և դպրոցի առաջավոր ուսուցիչներից մեկն է, Հովհաննիսյան Արմանը, որը բժիշկ է, այսօր, ցավոք սրտի, ԱՄՆ-ում է։ Եղիազարյան Արտուշը, որը հիմա Գերմանիայում է, իմ լավագույն աշակերտներից մեկն է, և էլի շատ շատերը… Այս պահին բոլորին թվարկել չեմ կարող, շատերը ուսուցիչներ են, բժիշկներ են, թեկուզ տրակտորիստ են, բայց արժանապատիվ մարդ են: Թող այսօր այն երիտասարդը, ով ընտրում է մանկավարժության բնագավառը, իսկապես նվիրյալը լինի դպրոցի և աշակերտի և ոչ միայն գիտելիքներ հաղորդի, այլ դառնա նոր սերունդ կրթող, դաստիարակողը: Ես կցանկանամ՝ այն մարդն ընտրի այս մասնագիտությունը, որը իրոք նվիրյալ է: Ա՛յ, մեծ մարդկանց ուսուցիչ են անվանել, թող, որ այդ ոգին մանկավարժական կրթություն ունեցող երիտասարդների հոգում սերմանվի, բազմապատկվի, և նրանք նվիրյալը լինեն այդ մեծագույն գործի, որովհետև ազգը դպրոցով է ազգ դառնում։

shushan stepanyan portret

Հայ երիտասարդ

Վերջերս Սիսիանում ձևավորվեց «Հայ Երիտասարդ» սոցիալական-հասարակական կազմակերպությունը՝ շնորհիվ սիսիանցի մի քանի ակտիվ ու պայքարող երիտասարդների: Ես որոշեցի մի քիչ զրուցել կազմակերպության նախագահ Հայկ Նավասարդյանի հետ, ու ավելի հստակ դարձնել բոլորի պատկերացումները իրենց գործի վերաբերյալ:

-Ինչպե՞ս ծնվեց «Հայ Երիտասարդ» սոցիալական-հասարակական կազմակերպությունը ստեղծելու գաղափարը:

-Նման միտք դեռ վաղուց կար, ու շատ ինքնաբուխ էր ծագել: Հետո, երբ մեծ մտահոգություն կար Սիսիանի բժշկական կենտրոնի լուծարման հետ կապված, որպես անհատներ սկսեցինք պայքարել հիվանդանոցի լուծարման դեմ: Այդ ընթացքում Հայաստանում արդեն ազատ խոսքի, ազատ ապրելու ու անվախ պայքարելու ժամանակաշրջան սկսվեց, մենք էլ որոշեցինք մեր ասելիքը գործ դարձնել: Ցույցերի ընթացքում ընկերներս, որոնց հետ հիմնեցինք մեր կազմակերպությունը, ինձ հետ միասին ամեն օր պայքարի են դուրս եկել, ու հենց այդ ընթացքում ամենքիս գլխում մի միտք էր՝ Սիսիանում ստեղծել մի կառույց, որը լիովին հասարակական կլինի ու միտված հասարակությանը հուզող հարցերի լուծմանը: Դասերը ավարտելուց հետո անմիջապես եկել ենք Սիսիան, միասին շատ քննարկումներ ունեցել ու եկել այն որոշմանը, որ վերջ, մենք միասին պիտի մեր նորաթուխ գաղափարը իրականություն դարձնենք:

-Սկզբնական խոչընդոտները գործունեության ընթացքում։

-Սկզբնական խոչընդոտ էր մեզ համար հեռավորությունը, երբ մենք Երևանում էինք՝ դասերի, բայց հեռավորության մեջ մենք գտանք մարդկանց, ովքեր տեղում էին՝ պատրաստ լցնելու մեր բացակայությունը իրենց օգնությամբ ու գործունեությամբ, մինչև որ մեզ հետ միասին կձևավորվեր ամենաուժեղ թիմը:

Սա հաղթահարվեց, բայց խոչընդոտ եմ համարում նաև հասարակության մի խումբ մարդկանց թերահավատ մոտեցումը մեր խմբին ու մեր գաղափարներին, երբ ստորագրահավաք էինք կատարում: Բայց դրանից մենք ավելի պայքարող դարձանք, ու մեծացավ մեր պայքարը շարունակելու, խնդրին լուծում տալու ցանկությունը: Դրանց լուծումը կենսական է ու անհրաժեշտ բարձրաձայնելու: Ընթացքում շատ խոչընդոտների ենք հանդիպել, բայց խոցելի էին երևի թե հենց այս երկուսը ու արժանի լուծման, քանի որ անկախ ասպարեզից՝ հասարակության այս վերաբերմունքը անխուսափելի է: Բայց քանի որ մենք գրեթե հասել ենք մեր նպատակի առաջին փուլի իրականացմանը, չեմ ուզի շարունակել թվարկումս, քանի որ պարզապես կարևորում եմ արդյունքը:

-Քանի որ դեռևս շատերը ձեր մասին չգիտեն, կուզենայի ներկայացնեիք ձեր կազմակերպության հիմնական նպատակը: 

-Կազմակերպությունը ի սկզբանե ունեցել է նպատակ իր գործունեությամբ կրթել և զարգացնել մեր հասարակությունը, մասնակցել առողջ հասարակության ձևավորման գործընթացին, որով մաս ենք դառնալու մեր երազած պետության՝ նոր Հայաստանի կայացման գործին: Ունենք զարգացման հստակ պլան, որով մեր կազմակերպությունը ունենալու է տարբեր ոլորտներ իրենց ուղղվածությամբ, օրինակ՝ առողջապահական, լրատվական, բնապահպանական, մշակութային-զբոսաշրջային ոլորտներ: Մենք վստահ ենք, որ հասնելու ենք մեր ուզած արդյունքին, քանի որ «Հայ Երիտասարդ» հասարակական կազմակերպությունը համալրվում է հասարակության մարգարիտը հանդիսացող անդամներով, ովքեր պատրաստակամ են իրենց լուման ներդնել մեր համընդհանուր նպատակները իրագործելու համար:

-Ապագան և «Հայ Երիտասարդ»-ը: 

-«Հայ Երիտասարդ»-ի ապագան անխախտելիորեն կապված է մեր բոլորի երազանքների, Հայաստանի կայացման հետ, և մենք վստահ ենք, որ առաջնային դերում ենք լինելու Հայաստանի լիարժեք կայացման մեջ:

-Ես գիտեմ, որ ձեր գրասենյակը Սիսիանում է, իսկ դուք ինչպե՞ս եք պատկերացնում ողջ Հայաստանում ձեր գործունեությունը: 

-Մենք կարծում ենք, որ ամենուր հասարակությունը լի է մեր պատկերացրած մարգարիտներով, ովքեր մեզ նման նույնպես ցանկություն ունեն դրական ներգործություն ունենալ պետության զարգացման վրա, և մենք միասին կձևավորենք այնպիսի խմբեր, որոնք կնպաստեն մեր համընդհանուր նպատակների իրագործմանը:

-Կարծում եմ՝ մասամբ հստակեցվեցին շատ հարցեր, ու գրեթե պարզ դարձավ կազմակերպության էությունը, բայց գուցե դուք ինչ-որ լրացում կամ առաջարկ ունեք:

-Ի հավելումն նշեմ, որ մենք ունենք կարգախոս, որով էլ առաջնորդվում ենք. «Յուրաքանչյուր խնդիր լուծելի է միայն մեծ ցանկության դեպքում»: Հարկ եմ համարում ասել, որ մենք պատրաստակամ ենք մեր շարքերում տեսնել այնպիսի երիտասարների, ովքեր կիսում են մեր գաղափարները և ունեն մեծ, շատ մեծ ցանկություն նպատակից արդյունքի վերածելու մեր երազանքը, այն է` տեսնել լիովին նոր Հայաստան՝ կիրթ, առողջ ու պայքարող հասարակությամբ: Մենք ունենք ֆեյսբուքյան էջ՝ Հայ Երիտասարդ: Շնորհակալ ենք ողջ թիմի անունից ու սիրով սպասում ենք բոլոր նրանց, ովքեր կուզենան միանալ մեզ:

Ապրիլյանի քաջերը

Հարցազրույց ապրիլյան պատերազմի մասնակից Արեգ Սարդարյանի հետ։

-Ինչպիսի՞ն էր Արեգը մինչ բանակ գնալը:

-Այդ հարցին, թերևս, ավելի լավ կպատասխանեն հարազատներս ու մտերիմներս։ Մեծ փոփոխություններ չեմ զգում ինձ վրա։ Երևի ավելի զուսպ ու հաշվենկատ եմ դարձել։ Մինչբանակային Արեգը շատ ավելի բռնկուն էր, ինչ-որ տեղ՝ պակաս շրջահայաց։ Երևի մինչ բանակ գնալը որոշ փոքր բաներ չէի գնահատում ըստ արժանվույն։ Բանակում, երբ այդ փոքր բաները կարոտում ես, սկսում ես ավելի բարձր ու ճիշտ գնահատել։

-Հաճելի հիշողություններ ունե՞ս բանակից:

-Անպայման։ Ավելի ճիշտ կլինի հարցնելը՝ տհաճ հուշեր ունե՞մ։ Բանակային կյանքի ամենածանր վայրկյաններն անգամ քաղաքացիական կյանքում դառնում են քաղցր հուշ, որոնք միայն ժպիտ են առաջացնում։

-Արեգ, դու մասնակցել ես Ապրիլյան պատերազմին, կպատմե՞ս քո անցած ուղու մասին, որտե՞ղ ես կռվել և ինչպե՞ս են ձեզ տեղեկացրել պատերազմի մասին:

-Ոմանք գիտեն, իսկ ոմանք՝ ոչ։ Այս առումով ես կարևորում եմ մի հանգամանք. իրականում ես երբեք չեմ ձգտել ապրիլյան մարտական գործողությունների ու դրանց մասնակցած իրական հերոսների արյան ու քրտինքի հաշվին «հերոսական» կերպար դառնալ կամ որոշակի դիվիդենտներ շահել։ Անկեղծ ասած՝ զորացրվելուցս հետո, անկախ ինձնից, չափից շատ եղա ուշադրության կենտրոնում, ու շատերն ինձ հետ կապվում էին միայն այն պատճառով, որ ես մարտական գործողությունների մասնակից եմ։ Այսօր նույն այդ մարդիկ հիմնականում ինձ ճանաչում են որպես Արեգ, ո՛չ որպես մարտական գործողությունների մասնակից։ Ես դա համարում եմ լուրջ ձեռքբերում, որովհետև իրոք աշխատել եմ այդ ուղղությամբ։ Մարտը մարդուն պիտի «չանցնի»՝ պատկերավոր ասած… Դա ընդամենը կյանքի մի փուլ է․ կարևորագույն, բայց ընդամենը։

Իմ անցած ուղու շատ մանրամասներ, իհարկե, չեմ պատմի։ Կարող եմ ասել, որ գործողությունների ժամանակ ծառայակից ընկերներիս հետ միասին եղել եմ տարբեր տեղերում՝ տարբեր մարտական խնդիրներով, մասնավորապես՝ «Եղնիկների», Մատաղիսի և Թալիշի առանձին դիրքերում։ Փառք Աստծո, մարտական կորուստներ իմ ստորաբաժանումը չի ունեցել, իսկ խնդիրները պատվով է կատարել։

«Պատերազմ» տերմինը տեղին չէ օգտագործելը, կարծում եմ։ Մենք խոսում ենք լայնածավալ մարտական գործողությունների մասին, որոնք ծավալվել են Արցախի ՊԲ ենթակայության առանձին զորամասերի պահպանության տակ գտնվող դիրքերում, իսկ պատերազմը երբեք չի ավարտվել։ Իսկ գործողությունների մասին իմացել ենք առավոտյան՝ «տագնապ» հրահանգից րոպեներ անց։

-Որքան գիտեմ՝ ունեցել ես սերժանտի կոչում, արդյոք դժվար չէ՞ր:

-Այո, ավագ սերժանտի կոչում եմ ունեցել։ Իհարկե, դժվար էր։ Ծառայությունն առհասարակ բարդ ու պատասխանատու գործ է թե՛ շարքայինի, թե՛ սերժանտի, թե՛ ենթասպայի ու սպայի համար։ Բնական է՝ յուրաքանչյուր կոչում ու պաշտոն ինքնին ենթադրում է առանձնահատուկ դժվարություններ և առավելություններ։ Ես էլ, ինչպես մյուսները, կանգնել եմ որոշակի դժվարությունների առաջ, բայց երբ հոգեբանորեն պատրաստ ես և ստանում ես աջակցություն թե՛ ծառայակից ընկերներիդ, թե՛ հրամանատարական կազմի կողմից, բոլոր տեսակի դժվարությունները դառնում են հաղթահարելի։

-Բազմիցս բարձրաձայնել ես այն փաստը, որ ժողովուրդը մոռանում է շատ տղաների, ովքեր ևս մասնակից են եղել պատերազմին, հիմա ի՞նչ կասես:

-Հիմա էլ նույնը կասեմ։ Մենք ունենք խնդիր. մի կողմից՝ իրական հերոսներից շատերին չենք արժանացնում անհրաժեշտ ուշադրության, մյուս կողմից՝ ստեղծում ենք արհեստական հերոսներ։ Սա, կարծում եմ, լուրջ խնդիր է, որի դեմ անհրաժեշտ է պայքարել։ Պիտի մարդկանց բացատրենք, որ մարտական գործողություններին մասնակցած ամեն ոք հերոս չէ, ինչքան էլ նրանց հերոսացումը մեր սրտից բխի։ Պետք է հասկանալ, որ «հերոս» գաղափարը շատ ավելին է, քան կրակած, կրակի տակ մնացած մարդը կամ մեկ բառով ասած՝ մարտերի մասնակիցը։

Քանի որ անդրադարձանք այս խնդիրներին, կուզեմ նշել նաև մեկ այլ խնդիր. մենք մեր ուշադրությունը սևեռել ենք ապրիլյան մարտական գործողությունների առանձին մասնակիցների վրա ու ստվերել թե՛ նույն ապրիլյանի շատ ու շատ հզոր տղաների, թե՛ ազատամարտի շատ ու շատ հերոսների, թե՛ բուն ազատամարտից մինչև 2016-ի ապրիլ հերոսացած տղերքի՝ հայրենիքի պաշտպանության գործում ունեցած մեծ ավանդն ու անունները։ Սա անթույլատրելի է, կարծում եմ։ Ո՞վ է ասել, որ 16-ի ապրիլին մարտական գործողությունների մասնակցած մարդն ավելի արժանի է ուշադրության կամ նույնիսկ մեծարման, քան, օրինակ, 2014-ի օգոստոսյան մարտերին մասնակցած հերոսը… Գուցե մի փոքր կոպիտ է հնչում, բայց մեր վերաբերմունքն է այս մտքին հանգեցնում։

-Եթե հնարավորություն լիներ կյանքումդ մի բան փոխել, դու ի՞նչ կանեիր:

-Կյանքի ընթացքը, մեծամասամբ, տարբեր ընտրությունների, որոշումների ու գործողությունների համախումբ և արդյունք է։ Դրանցից յուրաքանչյուրը հետադարձ ուժով փոխելու հնարավորությունը կարող է ազդել ամբողջ կյանքի վրա, կարծում եմ։ Ես իմ կյանքում, բնականաբար, սխալներ ունեցել եմ, բայց դրանք էլ են իմ կյանքի կարևորագույն մասը և նաև դրանց շնորհիվ ես ես եմ, ուստի որևէ բան փոխելու կարիք և իմաստ չեմ տեսնում։ Թերևս, միակ բանը, որ կուզեի այլ կերպ անել, դա ավելի հաճախ հանդիպելն ու սերս արտահայտելը կլիներ այն հարազատներիս ու ընկերներիս հանդեպ, որոնք այսօր կողքիս չեն։ Ուրիշ ոչինչ։

-Ո՞րն է քո կյանքի կարգախոսը:

-Որպես էդպիսին՝ կարգախոս չունեմ։ Երևի «Ամեն ինչ լավ է լինելու»-ն։ Ես նախընտրում եմ կյանքի սկզբունքը, որը կառուցվում է ընդամենը պարզ երևույթների՝ հարգանքի, ազնվության, մտածողության և կարեկցանքի հիմքի վրա։

Բելգիա. «18-ը 18-ին». օր չորրորդ

Հարցազրույց «Խաղաղության ավան» կազմակերպության տնօրեն Մատի Վանդեմաելի հետ

-Ինչպե՞ս է կոչվում ձեր կազմակերպությունը և ինչո՞վ է զբաղվում:

-«Կազմակերպությունը կոչվում է «Խաղաղության ավան»: Մենք հյուրատուն ենք Բելգիայում: Երիտասարդների համար, ովքեր խմբերով են ժամանում Բելգիա, ճանաչողական ճամբարներ ենք կազմակերպում Առաջին համաշխարհային պատերազմի վերաբերյալ:

-Ինչու՞ «18-ը 18-ին»:

-Մենք կարծում ենք հիանալի գաղափար է մեկ վայրում հավաքել երիտասարդների 45 տարբեր երկրներից: Մենք փորձել ենք ընտրել մասնակիցների, որոնք 18 տարեկան են կամ մոտ են դրան: 18 տարեկաններ, 1918-2018… Խորհրդանշական է:

-Ինչո՞ւ որոշեցիք այս ծրագիրը իրականացնել:

-Մեր գլխավոր նպատակը ժամանակակից «խաղաղության հուշագիր» ստեղծելն է: Նաև պատերազմներին նվիրված արարողակարգերում հիմնականում մասնակցում են մեծահասակները, ավանդական զինվորական հագուստներով, երկար ճառերով. մենք փորձեցինք լինել կրեատիվ և փոխել կարծրատիպերը:

Լուսանկարը` Անուշ Դավթյանի

Լուսանկարը` Անուշ Դավթյանի

-Առաջին անգա՞մն է, որ իրագործում եք այսպիսի ծրագիր: 

-Մենք ունեցել ենք նմանատիպ ծրագրեր, սակայն երկու, երեք կամ չորս երկրների ներկայացուցիչների հետ: Սա առաջին անգամն է, որ հրավիրել ենք մասնակիցներ քառասունհինգ երկրներց:

-Ո՞րն է ձեր դերը կազմակերպության մեջ:

-Ես կազմակերպության տնօրենն եմ և աշխատում եմ տասնչորս հոգու հետ:

 -Ո՞րն է խաղաղության ձեր սահմանումը:

-Ես կարծում եմ, որ խաղաղությունը միասին ապրելու հիանալի միջոց է: Մենք հաճախ ենք փորձում բռնությամբ լուծել մեր խնդիրները: Շատ ժամանակ մենք փոքր խնդիրը դարձնում ենք անհաղթահարելի կոնֆլիկտ: Սա գալիս է նրանից, որ մենք տարբեր կերպ ենք վերաբերվում խնդրի լուծմանը: Եթե ինչ-որ տեղ իրոք խաղաղություն է տիրում, ապա մենք բռնության կարիք հաստատ չենք ունենա: Մյուս կողմից՝ խաղաղությունը հնարավոր է, երբ բոլոր մարդկանց իրավունքները հարգված են: Այսպիսով, եթե ամփոփեմ, ապա խաղաղության դեպքում չկա բռնություն, և կա իրավունքի գերակայություն:

-Արդյո՞ք ապագայում պլանավորում եք նմանատիպ ծրագրեր:

-Այո՛, մենք կցանկանանք կազմակերպել, սակայն ցանկանալն ու կազմակերպելը տարբեր բաներ են: Ես չգիտեմ՝ ապագայում հնարավոր կլինի՞ կրկին կազմակերպել այսպիսի ծրագիր, որովհետև այն պահանջում է մեծ ծախսեր: Մենք հիմա շատ բախտավոր ենք, որ բելգիական կառավարությունը ֆինանսավորում է մեզ: Ասպիսով, եթե ապագայում կգտնվեն մարդիկ, կազմակերպություններ, որոնք մեզ կֆինանսավորեն, ապա մենք պատրաստ ենք:

Հարցազրույցը վարեց Սուրեն Կարապետյանը

Բելգիա. «18-ը 18-ին». օր առաջին

Լուսանկարը` Անուշ Դավթյանի

Լուսանկարը` Անուշ Դավթյանի

1928 թվականից սկսած՝ ամեն օր Բելգիայի Իեպեր քաղաքում անցկացվում է փոքրիկ արարողություն՝ նվիրված Առաջին համաշխարհային պատերազմի զոհերին կամ անհետ կորածներին, ովքեր գերեզմաններ չունեն։ Նրանց անունները փորագրված են մեծ կամարի պատերին որպես հավերժ հիշատակ իրենց զոհաբերության։ Երբ առաջին անգամ այս արարողությունն իրականացվեց, առաջին անգամ հավաքվեցին շեփորահարներն ու պարկապզուկ նվագողները, առաջին անգամ զոհվածների ընտանիքները ծաղիկներ դրեցին կամարի պատերի տակ, Բելգիայի թագավորը որոշում կայացրեց, որ ամեն օր պիտի այդպիսի հիշատակի արարողություն պետք է արվի։ Պատկերացնո՞ւմ եք, արդեն իննսուն տարի, ամեն օր, երեկոյան ժամը ութին այս արարողությունը կատարվում է: Դուք սխալ չեք կարդացել. ամեն օր…
Ու իննսուն տարի հետո Peace village ճամբարի մասնակից երիտասարդներս նույնպես եկանք Իեպեր քաղաքի կենտրոն, որպեսզի մասնակցենք այդ միջոցառմանը, լուսանկարվենք անհայտ ու անշիրիմ զինվորների հուշապատերի տակ ու ծաղիկներ դնենք՝ ի հիշատակ խաղաղության համար մարտնչած զոհերի։

Ու ցույց տալով մեզ պատերազմը՝ հետո կազմակերպիչները մեզ տարան դեպի խաղաղություն։ Երաժշտական ամենամյա փառատոնին միայն ներկա գտնվելուց բացի, մենք նաև բեմ ենք բարձրանալու վաղը և երգենք «Բիթլզի» երգը՝ խաղաղության մասին։ Այսօր միայն ծաղիկները բեմ հանելու ու երգելու փորձն արեցինք։

Լուսանկարը` Անուշ Դավթյանի

Լուսանկարը` Անուշ Դավթյանի

Առաջին օրը կեսից սկսելու համար, կարծում եմ, բավականին հագեցած օր ունեցանք։ Սպասենք վաղվան։

Խաղաղության գյուղը՝ խաղաղության մունետիկ

Հարցազրույց Սիլկե Թումուլթի՝ «Tumult»-ի միջազգային բաժնում՝ երիտասարդների հետ տարվող աշխատակցի հետ

-Ի՞նչ է կոչվում ձեր կազմակերպությունը ու ինչո՞վ է այն զբաղվում ընդհանրապես։
-Ես աշխատում եմ «Tumults»-ում, այն երիտասարդական կազմակերպություն է, ու մենք աշխատում ենք Ֆլաննելսում, որը Բելգիայի հոլանդախոս մասն է։ Մի քիչ դժվար է բացատրել, բայց մենք աշխատում ենք կոնֆլիկտների ու դրանց դրական լուծում տալու ուղղությամբ։ Կոնֆլիկտների թեման շատ լայն է. դա կարող է լինել իրական պատերազմ ու խաղաղություն նահանգների միջև, բայց մեզ համար դա կարող է լինել նաև միջանձնային կոնֆլիկտը, ինչպես՝ վիրավորանքները կամ ագրեսիան։ Մենք թրեյնինգներ ենք վարում այդ ուղղությամբ, օրինակ՝ ինչպես լուծել կոնֆլիկտային իրավիճակը։ Մեր ուշադրության կենտրոնում են նաև միջմշակութային կոնֆլիկտները, այստեղ մենք հիմնականում աշխատում ենք դրանք կանխելու ուղղությամբ։ Մենք կազմակերպում ենք ճամբարներ երեխաների համար, շատ փախստական երեխաների և նաև տեղացիների։ Այդպիսով նրանք հնարավորություն են ստանում հանդիպելու, իրար ճանաչելու, որպեսզի ազատվեն նախապաշարմունքներից, կարծրատիպերից կամ ռասիզմից։ Ու այդ պատճառով է նաև, որ մենք անում ենք փոխանակման ծրագրեր տարբեր երկրների հետ, ինչպես արեցինք «Մանանայի» հետ Հայաստանում։ Կամ օրինակ՝ այս ծրագիրը, որ անում ենք, այն ավելի շատ խաղաղության և պատերազմի մասին է։ Ու մենք փորձում ենք աշխատել երիտասարդության տեղեկացվածության վրա, որպեսզի նրանք լինեն ակտիվ քաղաքացիներ։
-Իսկ ինչի՞ մասին է հենց այս ծրագիրը։

Լուսանկարը` Սուրեն Կարապետյանի

Լուսանկարը` Սուրեն Կարապետյանի


-Այս ծրագրում մենք գլխավոր գործընկերը չենք, գլխավորն է «Peace Village»-ը։ Նախաձեռնությունը առաջ եկավ, քանի որ այս երկրում՝ այս տարածքում, կան մի շարք միջոցառումներ՝ պատերազմը վերհիշելուն նվիրված։ Բոլոր մարդկանց ուշադրությունը գրավելուց հետո, քանի որ արդեն հարյուր տարի անցել է պատերազմից, այս թեման այդքան էլ կենդանի չէ երիտասարդների շրջանում։ Ու հաճախ դրա բարձրաձայնումն արվում է շատ ազգայնական ձևով։ Երբեմն բրիտանացի քննադատները խոսում են Բրիտանական կայսրությունից, ու փոխանակ նշելու, որ իրենք էլ չենք ուզում պատերազմ, նրանք արտահայտում են իրենց միտքը «Մենք պատերազմ ենք ուզում» ձևով։ Եվ սա ևս մի պատճառ է, թե ինչու մենք ուզեցինք աշխարհի բոլոր պատերազմող երկրների մարդկանց հետ ծրագիր անել։ Եվ ոչ միայն Ֆրանսիան, Գերմանիան ու Բրիտանիան, մենք ուզեցինք մի բան անել երիտասարդների հետ ամբողջ աշխարհով մեկ։
Գաղափարն է՝ խաղաղության ուղերձ պատրաստել երիտասարդների հետ, թե ինչ է նշանակում խաղաղությունը իրենք համար՝ իրենց բնակավայրի ենթատեքստում։
-Սա առաջի՞ն ծրագիրն է այս ձևաչափով:
-Այո, այդպես եմ կարծում։ Իրականում «Peace Village»-ը հոսթել է, բայց ոչ առևտրային, այսինքն՝ նրանք շահույթ չեն հետապնդում։ Ու ստացված շահույթը ներդնում են կրթական ծրագրերում, ինչպիսին սա է։ Նրանք շատ միջազգային հյուրեր են ունենում, բայց կարծում եմ՝ սա առաջինն է այսպիսի մեծությամբ, և ընդհանրապես Առաջին համաշխարհային պատերազմի թեմայի շուրջ կազմակերպված տարածաշրջանում ամենամեծաքանակ համաժողովն է։
-Ինչպե՞ս եկաք այն գաղափարին, որ այսպիսի ծրագիր կազմակերպեք։
-Ի սկզբնապես սա Մաթի Վանդեմաելի միտքն էր։ Նա պատմել է մեզ, որ իր ընկերոջ՝ Պիտերի հետ, ով նույնպես այստեղ է, գնացքով էր գնում, ու նրանք ասում էին, որ կուզեն այցելել բոլոր երկրները, որոնք ներգրավված էին Առաջին համաշխարհային պատերազմում։ Բայց ոչ ոք չէր ֆինանսավորի նրանց շրջագայությունը։ Ու նրանք ասացին՝ լավ, ուրեմն իրենց բերենք այստեղ։ Սկզբնապես նրանք սկսել են ցուցակով, ուր բոլոր երկրները ներառված էին։ Նշված էին նաև երկրներ, որոնց կառավարությունն ասում էր, որ իրենք չեն մտել պատերազմի մեջ։ Բայց այդտեղից կամավորներ են գնացել պատերազմի և զոհվել են։ Ուստի ցուցակը կազմել էինք այն մարդկանց ներառելով, ովքեր զոհվել են այս տարածքում։ Ու հաջորդ բանն այն էր, որ ներառում էինք հնարավորինս շատ մարդ։ Նախնական ցուցակում մոտ հարյուր մարդ կար։ Այժմ այստեղ 35 ազգեր են, գրեթե բոլոր ազգերը ներկա են, ու մենք շատ ուրախ ենք դրանով։

Լուսանկարը` Սուրեն Կարապետյանի

Լուսանկարը` Սուրեն Կարապետյանի

-Ինչքա՞ն ժամանակ է՝ այս ծրագրով եք զբաղվում։
-Մենք հետազոտող խումբ ունեինք, որը մտածում էր, թե ինչպես ներառի մասնակիցներին։ Շատ շուտ չէ, երևի հինգ ամիս առաջ եմ սկսել։ Բայց նախաձեռնող խումբը սկսել է, կարծում եմ, երկու տարի առաջ։ Եվ ամենակարևոր պահը բավարար ֆինանսավորում ստանալն էր, քանի որ ուզում էին հնարավորինս շատ մասնակիցների ներգրավել։ Դրա համար նրանք տարբեր տեղեր էին դիմում, կառավարությանը համոզում էին ֆինանսավորել։ Եվ վերջին ութ կամ վեց ամիսը իրոք շատ լարված էին։
Ծրագիրը մի մասը ֆինանսավորել է Բելգիայի կառավարությունը։ Իրականում՝ այս գումարը գալիս է լոտոյից։ Երբ մարդիկ լոտո են խաղում Բելգիայում, այդ գումարը հատկացվում է սոցիալական կամ մշակույթային ծրագրերի։ Ու կառավարությունն է տնօրինում այդ գումարին։ Այսպիսով նրանք տվեցին գումարի մի մասը։ Եվ հետո նաև տարածաշրջանային կառավարությունը և Ֆլաննելսի կառավարությունը, ուր մենք ենք հիմա, նրանք էլ գումար հատկացրեցին։
-Ո՞րն է այս ծրագրի նպատակը, ի՞նչ գաղափար եք ուզում հաղորդել դրանով։
-Մեր կարևոր նպատակն է, որ աշխարհը իմանա մեր խաղաղության հաղորդագրությունը, ու կարծում եմ, որ կարևոր է, որ հենց երիտասարդության ձայնը հասանելի լինի քաղաքական գործիչներին ու «VIP» մարդկանց։ Որովհետև, օրինակ, մենք հրավիրում ենք այդ «VIP»-երին, նրանք երկար խոսք են ասում, բայց ոչ, սա չէ գլխավորը։ Գլխավորն այն է, որ նրանք գալիս են լսելու, թե ինչ են ասում երիտասարդները։ Ուստի այո, հաճախ չէ, որ երիտասարդ մարդիկ հնարավորություն են ստանում իրենց կարծիքն ասելու քաղաքականությամբ զբաղվող մարդկանց։ Եվ նաև, իհարկե, հնարավորությունը հանդիպելու օտարերկրացիներին, լսելու միմյանց, կիսվելու իրենց տարբեր պատմություններով։

-Անհատապես Ձեզ ի՞նչն է հետաքրքիր այս ծրագրում։
-Լավ հարց է։ Ինձ համար դա մի քանի բանի խառնուրդ է։ Քանի որ ես երիտասարդների հետ աշխատող եմ, և շատ այլ կազմակերպություններ կենտրոնանում են անցյալը հիշելու և դրա մասին մտածելու վրա։ Այո, դա կարևոր է, բայց նաև կա ոչ ֆորմալ կրթություն, երբ ավելի շատ աշխատում են դպրոցականների հետ ոչ ֆորմալ կրթության եղանակով։ Ու ես մտածեցի, որ ուզում եմ մասնակցել, քանի որ դա նույնպես երիտասարդների հետ աշխատանք է՝ այլ մոտեցումով։ Եվ ինձ համար սա պատմության համադրություն է։ Ես սովորել եմ պատմություն, ու մեր կազմակերպությունը մասնագիտացած է այն հարցում, թե ինչպես դա մատուցել երիտասարդներին գրավիչ ձևով։ Երբեմն Բելգիայում մարդիկ շատ հեռու են իրենց վատ պատմությունից (այդ տարիները մենք անվանում ենք «վատ պատմություն»), այդ պատճառով միշտ չէ, որ ճանապարհ գտնելը հեշտ է։ Ու ես կարծում եմ, որ սա իրոք լավ եղանակ է։ Այո, սա այս ամենի համադրությունն է՝ չմոռանալով մշակութային մասը։

Հարցազրույցը վարեց՝ Անուշ Դավթյանը

 

«Ստեղ ծնվել ենք, ստեղ էլ կմեռնենք…»

Լուսանկարը` Օրիեն Լեքլյուզի

Լուսանկարը` Օրիեն Լեքլյուզի

Exploring the world through the lens of camera ծրագրի շրջանակներում

Հարցազրույց արզականցի Զավեն և Հենրիկ պապիկների հետ

-Մի քիչ կպատմե՞ք ձեր մասին։

-Թոշակառու մարդ ենք, թոռներին ենք խաղցընըմ, թոռների համար ձմեռվա կեր ենք դըզըմ։

-Սիրո՞ւմ եք Արզականը։

-Հա, բա մեր ծննդավայրն ա, ստեղ ծնվել ենք, ստեղ էլ կմեռնենք։ Էլ ո՞ւր էթանք էս հասակին, էթալու տեղ չկա, մի տեղ կա, էն էլ չենք էթալու՝տանելու են։

-Ի՞նչ նպատակներ եք ունեցել, երբ երիտասարդ էիք։

-Չհասկացանք, ջահելությունը էկավ անցավ, կորավ։ Մտածում էինք՝ միշտ տենց լեն ու բոլ պիտի լինի էս աշխարհը։ Ուզել ենք շոֆեր դառնանք, տրակտորիստ դառնանք՝ դառել ենք, սովետի վախտն էր։

-Իսկ ի՞նչ եք կարծում, հիմա՞ է լավ, թե՞ սովետի ժամանակ։

-Իհարկե սովետի ժամանակ։ Ամենակարևորը աշխատանքի տեղ կար, տնից բոլորս աշխատում էինք, աշխատանք կար, ապրուստ կար, ապահովված էինք։ Աշխարհի ծերը էթում էինք, գիտեինք, որ պետությունը մեզի պաշտպանըմ էր։

-Անգամ հեղափոխությունից հետո՞։

-Դե տեսնանք, էլ առաջվա ջահելը չենք, որ հետաքրքրվենք ու խառնվենք էդ գործերին։ Տարբերություն կա, լավ կլինի հաստատ։

-Իսկ երիտասարդության մասին ի՞նչ եք մտածում։

-Ոսկի երիտասարդություն ա մեր երիտասարդությունը։ Բա գյուղում էլ ցույցեր արեցին, առավոտից Երևանում էին լինում, մասնակցում էին ցույցերին։

-Տեղեկացանք նաև, որ ունեք նոր գյուղապետ, լա՞վ եք արդյոք տրամադրված։

-Շատ լավ ենք տրամադրված։ Հին գյուղապետը հանրապետական էր, 6 միլիոն դրամը, որ պետք ա փոխհատուցեր գյուղացիներին կարկուտի պատճառած վնասների համար, բաժանեց բարեկամներին։

-Փաստորեն դրա համա՞ր հեռացրեցին։

-Ինքը փախավ, է, չհեռացրին։

-Ձեր այգին մշակու՞մ եք։

Լուսանկարը` Օրիեն Լեքլյուզի

Լուսանկարը` Օրիեն Լեքլյուզի

Հենրիկ պապիկը լուռ էր, բայց Զավեն պապիկը արագ վրա բերեց.

-Հա, բա ինչ եմ անում: Ի՞նչ անենք, որ 91 տարեկան եմ։ Կով էլ ունեմ, հենա, արածում են: Այգի եմ մշակում երեխեքիս ու թոռներիս համար։

-Արտագաղթի մասին ի՞նչ կասեք։

-Արտագաղթը շատ ա, գյուղում մի թաղամաս համարյա դատարկված ա։ Հենա՝ թոռս էլ 30 տարեկան ա, չի ամուսնանում: Ասում ա՝ գնում եմ Իսպանիա։ Ասում եմ, այ տղա, ամուսնացի՛, բայց լսող չկա։ Տենց բաներ, բալա ջան։

Հարցազրույցը վարեցին՝ Սոնա Զաքարյանն ու Ինեսա Զոհրաբյանը

Հայ Բելգիական “Exploring the world through the lens of camera” ծրագիր. օր իններորդ

Լուսանկարը` Զառա Թորոսյանի

Լուսանկարը` Զառա Թորոսյանի

Առավոտյան սկսեցինք մեր թիմային աշխատանքները: Բաժանվեցինք 4 խմբի, և ամեն խումբ պետք է անի հարցազրույցներ, ֆոտո և վիդեո ռեպորտաժներ: Յուրաքանչյուր խումբ ինքն է որոշում, թե ինչ թեմայի շուրջ է աշխատելու: Առավոտյան քննարկում էինք, թե թիմում ով ինչ է անելու, պատրաստում էինք հարցազրույցների հարցերը և այլ նախապատրաստական աշխատանքներ: Թեև բոլորս ներսում էինք, սակայն աղմուկ չկար, քանի որ բոլորը խորասուզված էին իրենց աշխատանքի մեջ. մեկը գրում էր, մյուսը մոնտաժում էր, երրորդը հարցազրույցն էր խմբագրում, մի քանիսն էլ պատրաստում էին ծրագրի օրագիրը 17-ի համար:

Ընդմիջումից հետո Լիոն բերեց և սեղանների վրա շարեց թղթեր, որոնց վրա տարբեր թեմաներ էին գրված, և մենք պետք է գրեինք, թե ինչն է մեզ դուր գալիս, իսկ ինչը՝ ոչ ընտրած թեմայից: 15 րոպեն, որը մեզ հատկացրել էին այդ ամենը կատարելու համար, սկսվեց: Բոլորս կենտրոնացած կանգնած էինք թղթերի առաջ, իսկ Ռեդուանը ամեն ինչի վրա գրում էր՝ «Good» և անցնում առաջ, երևի նրան ամեն բան դուր էր գալիս:

Լուսանկարը` Զառա Թորոսյանի

Լուսանկարը` Զառա Թորոսյանի

15 րոպեն շատ շուտ անցավ: Եկան Լիոն և Ռոուինը, հավաքեցին թղթերը և սկսեցին բարձրաձայն կարդալ բոլոր պատասխանները, որոնց մեջ կային և հումորով, և լուրջ գրառումներ: Դասընթացի կեսից հիշեցի, որ ես աշխատանքային ֆոտոներ պետք է անեմ, գնացի վերցրի ֆոտոապարատը և սկսեցի նկարել: Նայեցի ծրագրին և հասկացա, որ մեր դուրս գալուն մնացել է շատ քիչ ժամանակ:

Լուսանկարը` Զառա Թորոսյանի

Լուսանկարը` Զառա Թորոսյանի

Այսօր պետք է այցելեինք Խոր Վիրապ, իսկ երեկոյան՝ Բյուրականի աստղադիտարան:

Վերջապես հասանք Խոր Վիրապ, եկեղեցու մասին մեզ պետք է պատմեր Աննան, սակայն մենք հաճելիորեն զարմացանք, երբ տեսանք, որ իր փոխարեն պատմում է բելգիացի մասնակիցներից մեկը՝ Մորենը: Աննան իրեն ճանապարհին պատմել էր, և նրանք ցանկացան մեզ զարմացնել, և դա նրանց հաջողվեց:

Լուսանկարը` Զառա Թորոսյանի

Լուսանկարը` Զառա Թորոսյանի

Արարատի ֆոնին խմբակային նկար արեցինք, ցրվեցինք վանքի տարածքով և որոշ ժամանակ անց ուղևորվեցինք Բյուրական: Ականջակալներով պատուհանից դուրս էի նայում, բայց լսեցի ինչ-որ տարօրինակ ձայներ հետևից, պտտվեցի և տեսա, թե ինչպես էր Արմանը Ռեդուանին սովորեցնում հայկական «ռաբիզ» երգեր: Ուրախ միջավայրում հասանք Բյուրական: Արդեն երեկոյան ժամը ինն էր, ժամանակն էր ներս մտնելու: Մեզ սպասում էին աստղագետն ու էքսկուրսավարը, որոնք մեզ պատմեցին Բյուրականի աստղադիտարանի մասին և աստղադիտակով նայեցինք աստղազարդ երկնքին: Այդ օրը պերսիդների աստղաթափի օր էր: Բոլորս չէինք համբերում, թե երբ ենք աստղադիտակով նայելու: Էքսկուրսավարը շատ հետաքրքիր պատմություններ էր պատմում, բոլորս շատ ուշադրությամբ լսում էինք:

-Վա՜յ աստղը, տեսա՞ք,- երջանիկ դեմքով ասաց Աննան

Ամեն բան շատ գեղեցիկ էր, նայում էինք երկնքին և հիանում աստղերի գեղեցկությամբ: Սակայն արդեն ժամանակն էր տուն գնալու: Հոգնած և մի փոքր էլ տխուր, որ ավարտվեց օրը, գնացինք ավտոբուսի մոտ: Ճաապարհին Ռեդուանը արդեն լիարժեք կարողանում էր երգել Արմանի սովորեցրած երգերը:

Զառա Թորոսյան

***

Ներկայացնում ենք մեր մասնակիցներին

Հարցազրույց Մարիամ Պապոյանի հետ 

Լուսանկարը` Զառա Թորոսյանի

Լուսանկարը` Զառա Թորոսյանի

-Ինչու՞ որոշեցիր մասնակցել այս ծրագրին։

-Ծրագրին որոշել եմ մասնակցել, որովհետև կարևորում եմ միջմշակութային հաղորդակցությունը, ամառս ավելի հետաքրքիր դարձնելը, նոր շփումներ հաստատելը, նոր գիտելիքներ ձեռք բերելը և մշակութային փոխանակումը, որը միշտ դրական ազդեցություն է ունենում ինձ վրա։

-Ինչո՞վ կզբաղվեիր, եթե չմասնակցեիր այս ծրագրին։

-Կքնեի տանը։

-Ի՞նչ ակնկալիքներ ունես ծրագրից։

-Ակնկալում եմ, որ մեր շփումները բելգիացի մասնակիցների հետ կշարունակվեն հետագայում, ձեռք կբերենք նորանոր գիտելիքներ և կիրականացնենք մեր ծրագրերը։

Լուսանկարը` Զառա Թորոսյանի

Լուսանկարը` Զառա Թորոսյանի

-Ի՞նչ տպավորություններ ունես ծրագրից։

-Տպավորություններս միայն դրական են։ Տպավորված եմ նոր շփումներով ու գիտելիքներով, միմյանց մշակույթների ծանոթությամբ։

-Ի՞նչն է քեզ ամենաշատը դուր եկել բելգիացիների մեջ։

-Ամենաշատը դուր է եկել բելգիացիների խնդիրների վերաբերվելու թեթևությունը։ Կարծում եմ, որ որ հայերին շատ է պետք այդ մտածողությունը, որովհետև մենք սովոր չենք թեթև նայել խնդիրներին։

Լուսանկարը` Զառա Թորոսյանի

Լուսանկարը` Զառա Թորոսյանի

-Ի՞նչ նոր բան սովորեցիր։

-Նոր գիտելիքներ ձեռք բերեցի բելգիացիների կողմից կազմակերպված կոնֆլիկտների դասընթացից, բայց բոլոր նորությունները կընդհանրացնեմ միայն ծրագրի ավարտից հետո։

-Ի՞նչ ես կարծում, ի՞նչ ազդեցություն կթողնի այս ծրագիրը քեզ վրա։

-Ծրագրի վերջում ձեռք կբերեմ միջմշակութային հաղորդակցման նոր հմտություններ և նոր ընկերներ։ Եվ քանի որ տպավորված եմ բելգիացի մասնակիցների ընկերասիրությամբ, կարծում եմ այն միայն կարող է դրական ազդեցություն թողնել

***

Հարցազրույց Սոնա Զաքարյանի հետsona zakaryan

-Ինչո՞ւ որոշեցիր մասնակցել այս ծրագրին։

-Մի անգամ, երբ ֆեյսբուքիս էջն էի թերթում, տեսա որ «Մանանա» կենտրոնը հայ-բելգիական ծրագրի հայտարությունն է տարածել, ուրախացա, մտածեցի, որ էս ծրագիրը շատ լավ հնարավորություն է ինձ համար, մանավանդ որ նոր էի վերադարձել Միացյալ Նահանգներից։ Մասնակցել եմ մշակույթների փոխանակման, ընկերներ ձեռք բերելու և զարգանալու համար։

-Ինչո՞վ կզբաղվեիր, եթե չմասնակցեիր այս ծրագրին։

-Եթե չմասնակցեի ծրագրին, երևի ամբողջ օրը տանը կլինեի՝ Դարբաս գյուղում, չէի ճանաչի շատ մարդկանց, որոնց հետ արդեն մտերմացել եմ։

-Ի՞նչ ակնկալիքներ ունեիր ծրագրից։

-Որ ընկերներ ձեռք բերեմ, բելգիացիներին կծանոթացնեմ հայկական մշակույթին։ Կարծում եմ, որ ուսուցողական է, երբ ինչ որ երկրի մասին սովորում ես, ու քո երկրի մասին պատմում ես մեծ ոգևորությամբ։

Լուսանկարը` Զառա Թորոսյանի

Լուսանկարը` Զառա Թորոսյանի

-Արդյո՞ք բոլոր ակնկալիքներդ արդարացան։

-Հիմնական ակնկալիքներս արդարացել են, իսկ առաջիկա մի շաբաթվա ընթացքում կհասցնեն արդարանալ մնացածը։

Բավականին լավ տպավորություններ ունեմ, հետաքրքիր է անցնում։ Շատ եմ սիրում երեկոյան ազատ ժամանակ մեր թեյի սեղանները, որոնց շուրջ տարբեր կատակներ ենք անում։

-Ի՞նչն է քեզ ամենաշատը դուր եկել բելգիական մշակույթի մեջ։

-Բելգիացիները շատ են տարբերվում իրենց սովորույթներով, ու շատ հարցեր կան, որ մի քիչ անսովոր է հայաստանցիներիս համար: Օրինակ, Ռևդուանը Մարոկկոյից է, իսկ Վալերիան՝ Ռուսաստանից։ Մորենի հետ մտերմացել եմ, շատ ջերմ ընկեր է։ Ուզում եմ ասել, որ Բելգիան բազմազգ է, և իրենց համար կապ չունի՝ ինչ ազգից ես, մարդուն այդպես չեն բնորոշում։

-Ի՞նչ նոր բան սովորեցիր։

-Սովորեցի, որ մարդկային հարաբերությունները, ամեն պարագայում, շատ կարևոր են։ Պետք է մարդկանց ընդունել այնպես, ինչպես կան։

-Ի՞նչ ես կարծում, ի՞նչ ազդեցություն կթողնի այս ծրագիրը քեզ վրա։

-Այս ծրագիրը ինձ տվեց պատասխանատվության զգացում ։

-Արդյո՞ք կպահպանես կապերդ բելգիացի մասնակիցների հետ հետագայում։

-Կարծում եմ, անպայման կպահպանեմ։ Արդեն կոնտակտներով փոխանակվել ենք։

Հարցազրույցները վարեց Վալենտինա Չլինգարյանը

***

Հարցազրույց Վալենտինա Չիլինգարյանի հետ

Լուսանկարը` Զառա Թորոսյանի

Լուսանկարը` Զառա Թորոսյանի

-Ինչու՞ որոշեցիր մասնակցել ծրագրին:

-Ծրագրին մասնակցեցի, քանի որ ցանկանում էի ձեռք բերել նոր ընկերներ, ուսումնասիրել և ճանաչել բելգիական մշակույթը, զարգացնել անգլերեն հաղորդակցման հմտություններս:

Ակնկալում էի հնարավորինս շատ ճանաչել բելգիացի երիտասարդների մտածելակերպը ` համեմատելու այն հայերի մտածելակերպի հետ, բայց քանի որ ծրագիրը դեռ չի ավարտվել, դեռ շարունակում եմ բացահայտել արդեն ընկերներ դարձած բելգիացիներին: Ծրագրի վերջում վստահ եմ, որ այդ սպասելիքս կարդարանա, որովհետև մենք շատ հեշտ ենք շփման եզրեր գտնում:

-Ի՞նչ կարծիք ունես ծրագրի մասին:

-Կարծում եմ ծրագիրը կազմակերպվեց շատ ճիշտ ժամանակին` հեղափոխությունից հետո, և մեր մասնակիցները առիթ ունեն ծանոթանալ սիրով և հանդուրժողականությամբ լեցուն հայերի հետ:

Լուսանկարը` Զառա Թորոսյանի

Լուսանկարը` Զառա Թորոսյանի

-Արդյո՞ք կշարունակվի շփումը բելգիացի մասնակիցների հետ հետագայում և ինչպե՞ս: 

-Վստահ եմ, որ կշարունակվի: Մենք արդեն կոնտակտային տվյալներով փոխանակվել ենք և տվել ենք արևմտյան՝ «pinky promise», որը նույնպես սովորել եմ բելգիացի ընկերներիցս:

-Ամենից շատ ի՞նչն է դուր եկել այս օրերի ընթացքում: 

-Ամենից շատ երևի դուր է եկել Էլադա տատիկը, ով մեզ հյուրընկալել էր երեք օր Արզականում: Նա շատ պահպանողական և ավանդապաշտ տատիկ է, միևնույն ժամանակ, ուրախ և կատակասեր: Տատիկը ինձ անվանում էր արաբ` գետնին նստելու համար, և ցանկանում էր շտապ ամուսնացնել բոլորիս իր «ազաբ» բարեկամների հետ:

-Արդյոք մասնակցե՞լ ես նմանատիպ ծրագրերի: 

-Սա իմ առաջին փոխանակման ծրագիրն էր:

-Ինչ որ նոր բան սովորե՞լ ես, որը կարող է քեզ հետագայում օգտակար լինել: 

-Բացի մեդիա գիտելիքներից ու կոնֆլիկտաբանությունից, գյուղում ապրած օրերին սովորել եմ ինչպես կարելի է պատրաստել փախլավա, կոճղ, լավաշ, տոլմա, կոմպոտ, խմորեղենի բեզե: Այժմ ես «տուն տանելու աղջիկ» եմ, ինչպես ասում է իմ ընկերներից Օրիենը:

-Ի՞նչն է ամենաշատը տպավորվել բելգիացի մասնակցիների մշակույթից: 

-Նրանց պատրաստած ուտեստը` գազարով ու կարտոֆիլով, որը փորձել եմ բելգիական երեկոյի ժանանակ ու հիմա չեմ պատկերացնում, թե ինչպես կարելի է ուտել դա: Նաև տպավորված եմ բելգիացիների մեջ իրենց հայրենիքի հանդեպ լցված սիրով:

-Ի՞նչ խնդիրներ են առաջացել բելգիացիների հետ շփման ժամանակ: 

-Խնդիրներ չեն առաջացել, որովհետև շատ արագ և հեշտ լեզու եմ գտնում մարդկանց հետ: Օրինակ, առաջին անգամ Յիթցեի հետ մեր ընդհանուր թեման կենսաբանությունն ու բժշկությունն էր, իսկ Վալերիայի հետ կարելի է խոսել կյանքի խորը և փիլիսոփայական թեմաներով: Նրանք իմ երկու կարևոր ձեռքբերումներն են այս ծրագրում:

Լուսանկարը` Զառա Թորոսյանի

Լուսանկարը` Զառա Թորոսյանի

-Կարո՞ղ ես հիշել ամենազվարճալի պատմությունը այս օրերի ընթացքում:

-Երբ Արզականում ապրում էինք հյուրընկալ ընտանիքում, պետք է բելգիացի երկու ընկերներիս ծանոթացնեի հայկական ավանդական մշակույթը: Առաջին օրը` բացօթյա ընթրիքից հետո, երբ պետք է ափսեները հավաքեինք և տանեինք տուն, չկարողացա ձախ կոշիկս հանել, որովհետև ամուր էի կապել թելերը և ստիպված մի կոշիկը հագած մտա ներս: Իմ հետևից բելգիացի ընկերներս էլ էին նույն կերպ վարվել, որովհետև մտածել էին թե հաց ուտելուց հետո առաջին անգամ տուն մտնելուց պետք է անպայման մեկ կոշիկով մտնել:

Հարցազրույցը վարեց՝ Զառա Թորոսյանը

We had breakfast at 10 o’clock in the morning. Our group arrived in Manana center at 11 o’clock . We started working in the groups for our projects until 2 pm. The group ate lunch together and then started with the evaluation of the exchange so far. After that we went Khor Virap it means deep hole in English. It is a monastery with a beautiful view of the Ararat but because it was cloudy you couldn’t see Masis only Sis. When we were ready we drove to the observatory. On the way there the clouds had cleared so we could see Masis. We ate, in front of the observatory, salads and other dishes we brought with us. First they explained their history and then we went to the telescope. They explained where the planets where and the constellations. We watched the falling stars and planets. After that we went back to the hostel.

Morane Peeters

 

Հայ բելգիական “Exploring the world through the lens of camera” ծրագիր. օր յոթերորդ

Լուսանկարը` Զառա Թորոսյանի

Լուսանկարը` Զառա Թորոսյանի

Արդեն երկու օր է, ինչ հայ-բելգիական ծրագրի մասնակիցները հյուրընկալվել են Կոտայքի մարզի գյուղ Արզականում: Առաջին օրը, երբ ավտոբուսը կանգնեց մեր դարպասի դիմաց, կարծես, հենց այդ նույն պահին ժամանակը սկսեց էլ ավելի արագ աշխատել, և մենք չէինք հասցնում ըստ օրակարգի շարժվել … Բնականաբար, առաջին օրը շատ կարճ թվաց ինձ համար, քանի որ շատ քիչ բառեր հասցրեցի սովորեցնել մեր բելգիացի հյուրին, որոնք չորս մասնակցով հյուրընկալվել էին մեր տանը:

Օրիենն արդեն հասցրել է սովորել հայերեն մի քանի դժվար բառեր, ինչպիսին օրինակ՝ դուխով…

Լուսանկարը` Զառա Թորոսյանի

Լուսանկարը` Զառա Թորոսյանի

Երկրորդ օրն արդեն մեր հյուրերը գյուղի երիտասարդների հետ բարձրացան Աստվածածին եկեղեցու փլատակներ, որի շրջակայքը որոշել էին մաքրել: Ամեն տարի Աստվածածնի Վերափոխման տոնից առաջ գյուղացիները նախաձեռնում են շաբաթօրյակ, և ուրախ ենք, որ այս անգամ մեզ միացան նաև օտարերկրացիներ ու հյուրեր:

Երբ բարձրացանք եկեղեցի, մեզ այնտեղ դիմավորեց Արզական վարչական համայնքի ղեկավար՝ պարոն Մարգարյանը: Նա զրուցեց ծրագրի մասնակիցների հետ, ներկայացրեց մեր գյուղը, նաև եկեղեցու մասին պատմեց հյուրերին: Քիչ հետո անցանք գործի: Հայերը, կարծես, օրինակ ծառայելով օտարերկրացիներին, սկսեցին մաքրել եկեղեցին: Բելգիացիները ոգևորված շտապում էին այս ու այն կողմ, չէին ցանկանում աղտոտված տարածք տեսնել, մաքրում էին ամեն բան: Մի կողմից ուրախ էի, որ պատմամշակութային կոթողը այդքան զարմացրել ու ոգևորել է իմ նոր ընկերներին, սակայն մյուս կողմից էլ վատ էի զգում, որ փլատակված եկեղեցին, որ սրբությամբ, խնամքով և հավատով պահպանում են արզականցիները, դեռ վերանորոգված չի, ու ամեն տարի նոր քարեր են պոկվում:

Լուսանկարը` Զառա Թորոսյանի

Լուսանկարը` Զառա Թորոսյանի

Մեկ ժամ հետո, երբ աշխատանքը վերջացրեցինք, հասկացանք, որ բավականին հոգնել ենք ու շտապեցինք տուն:

Մի փոքր հանգստանալուց հետո բոլորը հավաքվեցին մեր տանը, և որոշում էինք մեր վաղվա անելիքները …

-Էրեխեք պա՛րզ ա, վաղը ով ի՞նչ ա անելու…

Ուշ գիշերին բոլորը ցրվեցին հյուրընկալող տներով:

Էլադա Պետրոսյան

***

Վերժինե քույրիկ

Արզական գուղում հետաքրքիր ավանդույթ կա խաղողօրհնեքի տոնի հետ կապված։ Այդ մասին զրուցեցինք Արզական գյուղի բնակիչ Վերժինե Պետրոսյանի հետ։

-Մենք նկատեցինք, որ Աստվածածնի տոնը արզականցիները մեծ ոգևորությամբ են նշում: Այսօր որ տան մոտով անցանք, նախապատրաստվում էին:

-Դե նախ, Մարիամ Աստվածածնի տոնն է, Խաղողօրհնեքը։ Ոնց դիմավորես տոնը, այդպես էլ կանցնի։ Ուրախ ենք դիմավորում, մատաղ ենք անում, խորոված ենք անում, խմորեղեն ենք անում, հետո՝ խաղող, դեղձ, տարբեր մրգեր:

Լուսանկարը` Զառա Թորոսյանի

Լուսանկարը` Զառա Թորոսյանի

-Կարծես Նոր տարի լինի գյուղում:

-Նոր տարվա ու Խաղողօրհնեքի տարբերությունն այն է, որ Նոր տարուն մարդիկ գնում են միմյանց տուն, իսկ այս տոնին դրսից հյուրեր ենք ունենում։ Գիտեք ի՞նչ խոսք կա. «Մարիամ Աստվածածինն էկավ՝ բակը մտի, Սրբխեչն էկավ՝ ծակը մտի», բայց դա ասում են եղանակի մասին։ Մինչև Սրբխեչը չէր ցրտում, բայց այս տարի ցրտել է։ Հիմա մենք էլ բակում հաց չենք դնում, որովհետև արդեն եղանակը ցրտել է։ Մեր գյուղում այս օրը իսկապես մեծ շուքով են նշում:

Հնուց ի վեր եկեղեցին ունեցել է Մարիամ Աստվածածնի տոնը, որը միշտ նշվում է երկրորդ լիարժեք կիրակի օրը։

- Իսկ լինո՞ւմ է, որ ձեզ հրավիրեն այդ օրը:

- Բոլորի տանը դրսից հյուրեր են լինում, ու համարյա ոչ ոք չի կարողանում այդ օրը տնից դուրս գալ։

- Իսկ դուք միշտ այս ուխտին գնացե՞լ եք։

-Ես նախքան այս գյուղ հարս գալը, ապրել եմ Չարենցավանում ու ամեն տարի եկել եմ մոմ վառելու ընկերներիս, ընտանիքիս կամ կուրսեցիներիս հետ։

- Չարենցավանից էլի՞ մարդիկ կան, որ գալիս են՝ բարձրանալու եկեղեցի։

-Իհարկե, շատ կան։ Մենք նաև Երևանից ենք շատ հյուրեր ունենալու վաղը ու ամեն տարի ունենալու ենք այդպիսի հյուրեր։

- Այդ փոքր եկեղեցում այդքան շատ մարդ է գալի՞ս։

-Շատ-շատ։ Վաղը, երբ բարձրանաք, այդքան ազատ չեք կարող գնալ։ Մեքենաները շատ են, և մարդիկ դժվարությամբ են գնում։

-Ասացիք, որ այդ օրը բոլորը մատաղ են անում, ինչո՞ւ:

- Աղը տանում են եկեղեցի, օրհնում են, բերում են լցնում գառան բերանը և մորթում։ Աղավնի և աքլոր են տանում։ Մորթելուց հետո բաժանում են յոթ տների մեջ։ Բոլոր նրանք, ովքեր տարվա ընթացքում նպատակ են պահել ու խոստացել, այդ օրը մատաղ են անում:

Լուսանկարը` Լիլիթ Վարդանյանի

Լուսանկարը` Լիլիթ Վարդանյանի

- Իսկ ուտեստներից միայն մատա՞ղն է, որ խորհուրդ ունի։

-Միայն մատաղը, խաղողը պարտադիր է, որովհետև խաղողօրհնեքի տոնն է։

Նախ բարձրանում են եկեղեցի, մոմ եմ վառում, հետո նոր իջնում են ու հավաքվում սեղանի շուրջ։ Կան հյուրեր, որոնց կարելի է տեսնել տարվա մեջ միայն այդ օրը։ Եվ ավելիշատ թեմաներ են լինում իրենց հետ խոսելու մինչև ուշ ժամ։

Հարցազրույցը վարեցին՝ 

Վալենտինա Չիլինգարյանը, Աննա Անդրեասյանը, Ռեդուան Լաչկարը, Մարիամ Նալբանդյանը, Լիլիթ Վարդանյանը

 ***

Ներկայացնում ենք մեր մասնակիցներին

Հարցազրույց Ինեսա Զոհրաբյանի հետ:Inesa Zohrabyan aragacotn

-Ինչո՞ւ որոշեցիր մասնակցել այս ծրագրին:

-Մասնագիտական առումով չեմ կողմնորոշվել և երբ իմացա, որ այս ծրագիրը կապ ունի լրագրության հետ ու նաև կօգներ ինձ անգլերենի զարգացման հարցում, դե, ինչքան էլ ունենաս գիտելիքներ, երբ չես խոսում, մոռանում ես, որոշեցի դիմել: Տեսա հայտը ու որոշեցի ուղարկել իմ մոտիվացիոն նամակը, ունեցա հարցազրույց Մանանա թիմի հետ, անցա: Մի խոսքով` նպատակս և բելգիացիների հետ շփումն էր, և անգերենիս իմացությունը խորացնելը, և մասնագիտական առումով մի քիչ կողմնորոշվելը:

-Ի՞նչ ակնկալիքներ ունեիր ծրագրից:

-Առաջին հերթին մտածեցի բելգիական մշակույթին ծանոթանալու մասին, նաև հետաքրքիր կլինի ներկայացնել իրենց մեր մշակույթի առանձնահատկությունները: Հույս ունեմ, որ ձեռք կբերեմ լավ ընկերներ, որոնք կապրեն Բելգիայում և ինձ կօգնեն մասնագիտական առումով: Թեկուզ` կօգնեն ինձ աշխատել ֆոտոապարատի հետ:

Լուսանկարը` Լիլիթ Վարդանյանի

Լուսանկարը` Լիլիթ Վարդանյանի

-Արդյո՞ք ակնկալիքներդ արդարացան: 

-Սա յոթերորդ օրն է, ու ինձ թվում է` այո: Միայն սպասում եմ մեր խմբային աշխատանքները իրականացնելուն: Կունենանք լավ ֆոտոշարք, հարցազրույցներ, և այդ դեպքում ես լիարժեք կարող եմ ասել, որ այս ծրագիրը հաջողվել է:

-Հասցրե՞լ ես արդեն շփվել բոլոր բելգիացի մասնակիցների հետ:

-Բոլորի հետ շփվել եմ, որովհետև միասին ենք ապրում, և բացի դրանից` թիմ առաջնորդների հետ շատ լավ հարաբերությունների մեջ ենք: Նրանք ոչ մեկի չեն թերագնահատում, նաև եթե անգլերեն խոսքի մեջ սխալներ ենք թույլ տալիս, նրանք չեն ուղղում, փորձում են հասկանալ: Երբ նրանց հետ շփվում ես, յուրաքանչյուրը առանձին տեսակ է:

-Ի՞նչ տպավորություններ ունես այս օրերից:

-Տպավորություններս շատ լավն էին: Մի քանի բառեր եմ սովորել բելգիացիներից: Օրինակ` ֆրանսերեն comment ça va, որը թարգմանաբար նշանակում է ինչպե՞ս ես:

-Արդյոք արդեն մասնակցե՞լ ես նմանատիպ ծրագրի, թե՞ սա առաջինն էր:

-Նմանատիպ ծրագրի չեմ մասնակցել: Փորձել եմ, բայց երրորդ փուլից դուրս եմ մնացել:

***

Հարցազրույց Լենկա Բրոսենսի հետ:

Լուսանկարը` Էլզա Զոհրաբյանի

Լուսանկարը` Էլզա Զոհրաբյանի

-Ի՞նչ ակնկալիքներ ունեիր մինչև Հայաստան գալը:

-Այստեղ առաջին անգամ չեմ և գիտեի` ինչ է ինձ սպասվում: Այստեղ ամեն ինչ շատ գեղեցիկ է:

-Ի՞նչ տպավորություններ ունես:

-Կարծում եմ` տպավորություններս շատ տարբեր են: Այս տեսարանները շատ գեղեցիկ են: Անցած անգամ, երբ ես Հայաստանում էի, այդքան շատ չէի շփվել մարդկանց հետ և չգիտեի` ինչ ակնկալել նրանցից, բայց հիմա ես նրանց հետ շփվեցի և ես սիրում եմ նրանց:

-Ի՞նչն է քեզ դուր գալիս այս ծրագրի մեջ:

-Ուզում եմ ասել այն, ինչ ինձ դուր չի գալիս ծրագրի մեջ: Իհարկե, բոլոր գաղափարները, մեր տունը, մարդիկ շատ լավն են, բայց այս ութ օրվա ընթացքում մենք չենք արել մեր խմբային աշխատանքը. մենք ոչինչ չունենք արած: Իմ ակնկալիքն էր ունենալ խմբային աշխատանք և վերջում ունենալ ֆիլմ: Մենք ունենք գրեթե մեկ շաբաթ և կարող ենք ուղղել այս իրավիճակը:

-Նոր բան սովորեցի՞ր:

-Այո, սովորեցի հայկական մշակույթի մասին: Ես տեսա Հայաստանում մարդկանց միջև փոխհարաբերությունները, օրենքները, բանակի, կանանց և տղամարդկանց մասին:

-Ի՞նչ ես կարծում` ինչ ազդեցություն կթողնի այս ծրագիրը քո վրա:

-Ես ստացա շատ նոր տեղեկություններ լուսանկարչության մասին: Օրինակ` սովորեցի ինչպես օգտագործել ֆոտոապարատը ավելի ճիշտ:

***

Հարցազրույց Լիլիթ Վարդանյանի հետ:lilit vardanyan

-Ինչո՞ւ որոշեցիր մասնակցել այս ծրագրին:

-Մասնակցեցի, որպեսզի ունենամ հնարավորություն ծանոթանալու այլ երկրի մշակույթին, շփվել նրանց հետ, զարգացնել անգլերենիս իմացությունը և պատմել հայկական մշակույթի մասին:

-Ի՞նչ ակնկալիքներ ունեիր ծրագրից:

-Ակնկալում էի ձեռք բերել նոր ընկերներ, շփվել նոր մարդկանց հետ, ծանոթանալ բելգիական մշակույթին, կիսվել իմ իմացություններով և նոր բան սովորել նրանցից:

-Արդյո՞ք դրանք արդարացան: 

-Հասցրել եմ ծանոթանալ նոր մարդկանց հետ: Որոշ չափով ծանոթացել եմ բելգիական մշակույթին: Նրանց հետ միասին կատարել եմ Երևանի և Հայաստանի այլ քաղաքների բացահայտումը: Ես դեռ ունեմ ակնկալիքներ, որ բելգիացիների հետ շփումը կշարունակվի:

-Հասցրե՞լ ես արդեն շփվել բոլոր բելգիացի մասնակիցների հետ:

-Արդեն հասցրել եմ բոլորի հետ շփվել, սովորեցնել հայերեն բառեր: Իսկ նրանք ինձ շոկոլադ են հյուրասիրել և պատմել իրենց կրթական համակարգի, պատմության և տպավորությունների մասին:

 -Ինչպիսի՞ տպավորություններ ունես այս օրերից:

-Ունեմ շատ լավ տպավորություններ: Իսկ վերջնական տպավորությունների մասին կպատմեմ ծրագրի վերջում:

-Արդյոք արդեն մասնակցե՞լ ես նմանատիպ ծրագրի, թե՞ սա առաջինն էր:

-Սա իմ առաջին փորձն է: Ուրախ եմ, որ կարող եմ պատմել մեր մշակույթի մասին և ծանոթանալ բելգիական մշակույթին:

-Նոր բան սովորեցի՞ր: 

-Սովորեցի, որ տարբեր մշակույթներ և մտածելակերպ ունեցող մարդկանց միջև ընկերությունը հնարավոր է:

Էլզա Զոհրաբյան