Հարցազրույց խորագրի արխիվներ

anahit badalyan (kapan)

Ցանկանում եմ դառնալ այն բժիշկը, ում ազգանունը երբեք չեն մոռանա

Ասյա Հակոբյանը քաղաք Կապանից է, 2017-2018 ուս. տարում ընդունվել է Երևանի Մխիթար Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարան, 1-ին կուրսի ուսանողուհի է: 

-Ասյա, տասներկու տարի դպրոցական լինելուց հետո այս սեպտեմբերի մեկին ոտք դրեցիր համալսարան՝ որպես ուսանողուհի: Ինչպիսի՞ զգացողություններ ունեիր առաջին անգամ համալսարան մտնելիս: 

-Սովորում եմ Հայաստանի Մխիթար Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարանում: Երբ առաջին անգամ մտա համալսարան, տպավորված էի, զարմացած, չգիտեի, որ այն այդքան մեծ է ու ընդարձակ: Մուտքի դուռը բացելուց հետո հասկացա, որ ես արդեն իմ երազանքի ճանապարհին եմ, երազանք, որին հասնելու համար ես շատ եմ աշխատել: Ինձ համար ամենաուրախալին այն էր, որ համալսարանում հագնելու էինք բժշկական խալաթներ, դա ինձ ինքնավստահություն կտար և կպատրաստեր, որպեսզի տարիներ անց այդ նույն կերպարանքով կարողանամ նաև աշխատել ու օգտագործել այն գիտելիքները, որոնք ձեռք եմ բերում հիմա: Ծանոթանալով համալսարանի անձնակազմին, կուրսեցիներիս՝ լցված էի միայն ու միայն դրական զգացողություններով, որոնք ինձ ուղեկցեցին նաև դասերի երկրորդ, երրորդ, չորրորդ օրերին և ուղեկցում են մինչև հիմա: Մի խոսքով՝ տպավորված էի և շատ ուրախ, որ հենց այդ համալսարանն եմ ընտրել: Մի տեսակ համոզվեցի ընտրությանս մեջ և էլ ավելի մեծ վստահությամբ սկսեցի հաճախել դասի:

-Ասում են՝ դպրոցական կյանքից հետո ուսանող լինելն ավելի մեծ զգոնություն և պատասխանատվություն է պահանջում, համամի՞տ ես այս մտքի հետ: Հե՞շտ ես արդյոք հարմարվում ուսանողի կարգավիճակիդ, դժվարություններ կա՞ն: 

-Ամեն ինչ իսկապես այդքան էլ հեշտ չէ, հատկապես այն ուսանողների համար, ովքեր Հայաստանի մարզերից են: Նրանցից մեկն էլ ես եմ: Բացի ուսանողի կարգավիճակին հարմարվել փորձելուց՝ ես նաև փորձում եմ ճանաչել Երևանը, նոր ծանոթներ ու ընկերներ ձեռք բերել, քայլել, զբոսնել, իմանալ՝ որ երթուղայինը որ ուղղությամբ է գնում, փորձում եմ համակերպվել այն մտքի հետ, որ հիմա, երբ ես ու եղբայրս ապրում ենք երկուսով, ճաշ պատրաստելը, տունը մաքրելն ու լվացքը իմ ուսերին են: Նախքան Երևան գալս այս ամենը մայրիկն էր անում, ես, իհարկե, կողքից օգնում էի, բայց հիմնական ուշադրությունս կենտրոնացրել էի դասերիս վրա: Հիմա պիտի սովորեմ համատեղել, որովհետև այժմ ամբողջ հոգսն ինձ վրա է, և դասերս էլ պիտի հասցնեմ: Չնայած՝ մայրիկը հաճախ է գալիս, օգնում է, թեթևացնում հոգսս ու փորձում է այնպես անել, որ առավելագույնս կենտրոնանամ դասերիս վրա ու հանկարծ հետ չմնամ: Կարոտում եմ հայրենի քաղաքս, ընկերներիս: Հաճախ ուղղակի ուզում եմ զբոսնել Կապանի երգող շատրվանների կողքով: Հեռու լինելն իսկապես հեշտ չէ, բայց կարող եմ ասել, որ նման ծանրաբեռնվածությունը միտքս շատ է զբաղեցնում: Տարօրինակ է հնչում, բայց դասերն այնքան շատ են, որ կարոտելու ժամանակ անգամ չեմ ունենում: Չնայած այս դժվարություններին՝ մայրս միշտ կողքիս է ու աջակցում է ինձ: Նրա խորհուրդներն ինձնից անբաժան են: Ես ինձ երբևէ մենակ չեմ զգում. կհոգնեմ, կցանկանամ հանգստանալ, քնել, գուցե այդպես էլ չեմ հասցնի, բայց երբևէ մենակ չեմ զգա: Ի վերջո, դժվարությունները մարդու համար են, և ես փորձում եմ քայլ առ քայլ հարմարվել այս ամենին, ինչն ինձ համար նոր է, անսովոր, բայց միևնուն ժամանակ՝ հետաքրքիր ու առեղծվածներով լեցուն:

-Շատ ժամանակ չի անցել: Ընդամենը 4 ամիս առաջ դու դեռ աշակերտ էիր, իսկ հիմա՝ արդեն ուսանող: Ըստ քեզ՝ ինչպիսի՞ հատկանիշներով է տարբերվում ուսանողն աշակերտից: Ինչո՞վ է հատկանշական հենց բժշկական համալսարանի ուսանող լինելը: 

-Միանշանակ զգալի է անցումը մի կարգավիճակից մյուսին: Կարող եմ ասել, որ աշակերտին դպրոցում դասավանդում են բազմաթիվ առարկաներ, և նա կարող է դրանցից մի քանիսը սիրել կամ չսիրել, սովորել կամ չսովորել: Իսկ ուսանող լինելով՝ դու քո պարտքն ես համարում կատարել բոլոր հանձնարարություններն ամենայն ուշադրությամբ, քանի որ լրջորեն գիտակցում ես, որ դա քո ընտրությունն է ու քո ապագա մասնագիտությունը:

Ցանկացած աշխատանք պահանջում է զգոնություն և ուշադրություն, բայց գաղտնիք չէ, որ ստանձնելով բժիշկ լինելու մեծ պատասխանատվությունը՝ դու անմիջականորեն գործ ես ունենում մարդկանց կյանքի հետ, ուստի ուսանողական տարիներին անուշադրության մատնած ամեն փոքր բան կարող է ճակատագրական դառնալ քեզ և քո հիվանդների համար: Մի օր դու բախվելու ես այն հիվանդին, ով քեզ հիշեցնելու է քո՝ անկարևոր համարած ու այդպես էլ չսովորած դասերը: Բժշկական համալսարանի ուսանողուհի լինելն ինձ համար մեծ պատիվ է և հպարտություն: Օրեցօր իմ մեջ կրկնապատկվում է պատասխանատվության զգացումը: Ես ավելի ու ավելի եմ գիտակցում ապագա մասնագիտությանս մեջ հմուտ լինելու անհրաժեշտությունն ու կարևորությունը: Գիտակցում եմ, որ քայլում եմ երազանքիս ճանապարհով, որ շատ մոտ եմ բժիշկ դառնալուն: Ասում են՝ բժշկի համար բժշկությունն ավելին է, քան ուղղակի մասնագիտություն. այն նաև ապրելակերպ է: Սա հենց այն է, ինչին ես ձգտում եմ. լինել բժիշկ ոչ միայն որակավորմամբ ու դիպլոմով, այլ նաև գիտելիքների մեծ պաշարով, փորձով և հանրությանն օգտակար գործունեությամբ: Մտադրված եմ գերազանց սովորել և ջանք ու եռանդ չեմ խնայում դրա համար, ցանկանում եմ դառնալ այն բժիշկը, ում ազգանունը կիմանան ու կհիշեն:

-Որպես այսօրվա ուսանող, ով կյանքի մարտահրավերները հաղթահարելու փուլում է և ով փորձում է կայանալ իր ընտրած մասնագիտության մեջ՝ ի՞նչ կասես վաղվա ուսանողներին, նրանց, ովքեր քո պես գալիս են մարզերից և սովորում Երևանում: 

-Սկզբնական շրջանում գուցե օտար զգաս Երևանում՝ քաղաքում, որտեղ շատ ծանոթներ չունես, չես ճանաչում փողոցներն ու շենքերը, համալսարանիդ տեղն իմանում ես անցորդներից հարցուփորձ անելով և չափազանց շատ ես հոգնում: Դա բնական է: Փոքր քաղաքներից հետո մեծ քաղաքները միշտ էլ աղմկոտ են թվում, փոշոտ ու երբեմն էլ՝ անծայրածիր: Եթե Կապանում առավելագույնը հինգ րոպե էի նստում երթուղայինում, ապա այստեղ տրանսպորտով ավելի երկար եմ երթևեկում: Մեկ-մեկ ի հայտ է գալիս «ակցենտ» ասվածի խնդիրը, օրինակ՝ իմը խիստ տարբերվում է Երևանի խոսակցականից: Հետո անսովոր է, որ դուրս ես գալիս փողոց ու քսան րոպե քայլելուց հետո էդպես էլ ծանոթ մարդու չես հանդիպում: Քո փոքր քաղաքում այդքան ժամանակվա ընթացքում բոլոր ծանոթներիդ հանդիպած կլինեիր, մինչդեռ Երևանում կարող ես ժամերով շրջել, բայց ոչ մի ծանոթ դեմք չտեսնել: Այս ամենին գումարվում է կարոտը, որը սկզբում ուղղակի խեղդում է: Որքան հեռու ես՝ այդքան շատ ես կարոտում ու շատ ես զգում մտերիմներիդ, հարազատներիդ կարիքը: Բայց այս ամենը ժամանակավոր է: Առաջին հայացքից անհաղթահարելի թվացող այս դժվարությունները ժամանակի ընթացքում հարթվում են ու անցնում: Դու հարմարվում ես ու քեզ ավելի ինքնուրույն ես զգում: Ուսանողական, վարձով բնակարանդ դառնում է հարազատ ու սիրելի, սկսում ես այն սիրել այնպես, ինչպես քո մանկության տունը: Մաքրում ես, հավաքում, ի վերջո զգում ես, որ դա քո փոքրիկ անկյունն է, որը դու ես տնօրինում ու որն ինչ-որ չափով քոնն է: Զգում ես, որ դու ոչ թե օգնում ես մայրիկին տան գործերում (ինչպես երեխա ժամանակ էիր անում), այլ հենց ինքդ ես ձեռնարկում ու կատարում տան բոլոր գործերը:

Բայց լավ հիշիր, որ նախքան այս դժվարություններին բախվելը դու նախ պիտի լավ պարապես ու համալսարան ընդունվես: Ես շատ լավ գիտեմ, որ պարապմունքների ընթացքում գալիս են պահեր, երբ դու հուսահատվում ես, երբեմն էլ ուղղակի հիասթափվում ես ու որոշում հետ կանգնել սովորելու և ընդունվելու մտքից: Ես նույնպես անցել եմ այդ ամենի միջով, բայց երբևէ չեմ հանձնվել: Այսօր ես սովորում եմ իմ երազած մասնագիտությունն ու մեծ հեռանկարներ ունեմ, և իմ այս արդյունքը քրտնաջան աշխատանքի ու նվիրվածության շնորհիվ է: Ուղղակի ընտրիր այնպիսի մասնագիտություն, որը սիրում ես և որով կցանկանայիր զբաղվել կյանքի բոլոր փուլերում: Հիշիր, որ մեր երկրին պետք են կայացած մասնագետներ, ովքեր կփայլեն իրենց գործում: Բռնիր նպատակիդ ճամփան ու սլացիր դրանով: Թող ճանապարհին հանդիպած ամեն խոչընդոտ քեզ դաս լինի, որ չընկրկես ու էլ ավելի մեծ ջանասիրությամբ աշխատես: Ես ի սրտե ուզում եմ, որ դու էլ հասնես քո երազանքին ու սովորես այն մասնագիտությունը, որն իրոք սիրում ես: Սպասում եմ քեզ հաջորդ տարի այստեղ՝ Երևանում, արդեն որպես ուսանող: Հաջողությո՜ւն քեզ:

Մեր հասցեն է՝ Լոռու մարզ, ՍՄԱՐԹ կրթական կենտրոն

Լուսանկարը՝ Հովիկ Վանյանի

Լուսանկարը՝ Հովիկ Վանյանի

2018 թվականի հունվարից,  հուրախություն  Լոռու մարզի երեխաների, իր դռները կբացի ՍՄԱՐԹ  կրթական կենտրոնը: Բացմանը ընդառաջ լրագրողների հետ ունեցած զրույցում COAF-ի Smart նախաձեռնությունների պատասխանատու  Շահանե Հալաջյանը  մեզ պատմեց կենտրոնի  նպատակների, շահառու համայնքերի  և մինչև այս իրենց ծավալած գործունեության մասին:

-Կենտրոնը կառուցելու համար ինչո՞ւ ընտրեցիք հենց Լոռին:
-Առաջին մարզը, որտեղ մենք սկսել ենք աշխատել՝ Արմավիրն է: Արմավիրում մենք 10 տարի շարունակ աշխատել ենք 10 և ավելի գյուղերում: Մեր հիմնադրամի աշխատակիցները յուրաքանչյուր օր այցելել են Արմավիրի գյուղեր և  աշխատել դպրոցների, բուժամբուլատորիաների և մի շարք այլ հաստատությունների հետ, 4 ծրագրերով` կրթական, առողջապահական, երեխայի և ընտանիքի պաշտպանության ու տնտեսական զարգացման: 10 տարի ինտենսիվ աշխատելուց հետո, քանի որ մոտեցումը հաջողված էր, մեր տնօրենը՝ ամերիկաբնակ բարերար Գարո Արմենը, որոշեց, որ պետք է այս հաջողված մոդելը գործի դնել այլ համայնքների զարգացման մեջ և, որ հետագա 10 տարում գյուղերը ոչ թե պետք է լինեն 10-ը, այլ` 100-ը: Սա նշանակում էր, որ ծրագիրը պետք է տարածվեր այլ մարզերում նույնպես:

2014թ-ին հիմնադրամի գործունեության տասնամյակից հետո նոր գյուղերի ընտրության խնդիր դրվեց: Իհարկե, պրոֆեսիոնալ թիմ հավաքվեց, ովքեր տեղեկացված էին Հայաստանի համայնքների խնդիրներից: Մեկ տարուց ավել աշխատանքներից հետո որոշվեց, որ ծրագիրը կիրականացվի Լոռիում: Ինչու հենց Լոռիում, որովհետև այստեղ բարձր էին որոշ ցուցանիշներ կապված աղքատության, արտագաղթի և այլ խնդիրների հետ, և բացի այդ, Լոռին ուներ դրական կողմեր, որոնցից մեկը մարզի իտելեկտուալ պոտենցիալն էր: Հիմնադրամի համար հետաքրքիր էր նաև նոր միջավայրը, որովհետև այսպես ասած, տափաստանային, ջրի սակավության խնդիր ունեցող Արմավիրից հետո մենք գալիս ենք Լոռի` լեռնային, խոնավ տարածաշրջան:

-Որքան գիտենք,  կենտրոնը միակն է իր տեսակի մեջ: Ինչպե՞ս ծնվեց այն ստեղծելու գաղափարը:
-Արմավիրում մենք շաբաթական երեքից  չորս անգամ գնում էինք գյուղ, անմիջականորեն մարդկանց հետ աշխատելու, իսկ այս պարագայում դա հնարավոր չէր: Եթե նույնիսկ առավոտ վաղ Երևանից սկսեինք մեր աշխատանքը, միևնույն է, ունենում էինք ժամանակի  կորուստ: Հասկացանք, որ աշխատանքի համար նոր մոդել է պետք, իսկ այդպիսին դեռ չկար,  և արդյունքում մի շարք քննարկումներից հետո ծնվեց ՍՄԱՐԹ-ը:

-Իսկ ինչո՞ւ հենց  ՍՄԱՐԹ:
-Ի սկզբանե, մեր աշխատանքի հիմքը անմիջական մարդ-մարդ հարաբերություններն էին,
բայց 21-րդ դարը մեզ առաջարկում է նոր հնարավորություններ, ավելի արդյունավետ հարաբերությունները կազմակերպելու և աշխատելու համար: Որոշեցինք , որ տեխնոլոգիաներին ավելի մեծ առավելություն պետք է տրվի, և հենց տեխնոլոգիաները  կիրառելով պետք է փորձենք կազմակերպել մեր աշխատանքը: ՍՄԱՐԹԸ, այսպես ասած, այս ամենի կենտրոնացումն է: Սմարթ կենտրոնից առաջ ստեղծվեցին վեց սմարթ սենյակներ Լոռու մարզի տարբեր գյուղերում, և ունենք ևս երկու Սմարթ-ապահով սենյակներ  Տավուշի մարզում, որոնք կառուցվեցին  ապրիլյան պատերազմից հետո սահմանին հարող գյուղերում, դպրոցի ներքին հարկում`երեխաներին ապաստարանով ապահովելու համար: Սմարթ սենյակները իրար հետ կապված են հեռահաղորդակցության նորագույն մեթոդներով, տեխնոլոգիաներով հագեցված սենյակներ են, որտեղ գյուղի  երեխաները կարող են օգտվել այն բոլոր հնարավորություններից, որն ընձեռում է քաղաքը: Այսինքն, այն միտքը, որ ամեն ինչ միայն Երևանում է, Վանաձորում կամ Գյումրիում, կամաց-կամաց սկսում է չհամապատասխանել իրականությանը:

Լուսանկարը՝ Հովիկ Վանյանի

Լուսանկարը՝ Հովիկ Վանյանի

-Որտեղի՞ց  են հրավիրվելու մասնագետները, ովքեր պետք է դասավանդեն այստեղ:
-Հիմնադրամի աշխատանքային սկզբունքը այսպիսին է. մեր մասնագետները այցելում են գյուղ, բայց միշտ մենք վերապատրաստում ենք տեղի մասնագետներին, որպեսզի հետագայում ապահովվի ծրագրի շարունակականությունը: Այսինքն, եթե այսօր մենք գիտենք, որ Արմավիրում այլևս գործ չունենք անելու, դա միայն այն պատճառով, որ այնտեղ կան որակյալ  վերապատրաստված մասնագետներ, ովքեր շարունակում են մեր գործը: Այստեղ մասնագետները լինելու են թե´ դրսից, թե´ Լոռիից:

 -Դասընթացները անվճա՞ր են լինելու,  թե՞ վճարովի:
-Ամեն ինչ անվճար է: Մեր հիմնադրամը բարեգործական է, և այլ կերպ չէր էլ կարող լինել:

-Ի՞նչ տարածքների է բաժանված շենքը:
-Շենքի ծայրում տեղակայված է գրադարանը: Այն բաղկացած է երեք հարթակներից: Ինչպես այս, այնպես էլ կենտրոնում գտնվող մյուս սենյակները հարմարեցված են հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց համար: Առաջին հարթակը հատկացվելու է մեր հիմնական` COAF-ական ծրագրերին: Այս հարթակում կլինի նաև գրադարանավարի  գոտին: Մեր գրադարանը լինելու է կապող օղակ մյուս բոլոր ծրագրերի համար: Նշեմ որ շեշտը չենք դրել միայն տպագիր գրքերի վրա, այլ նաև Audio, 3D, էլեկտրոնային, թվային գրականության վրա: Այս գրադարանում լինելու է մինիմալ քանակով տպագիր գիրք, ավելի շատ փորձելու ենք համագործակցել հարևան համայնքների գրադարանների հետ,  խթանելու համար նրանց աշխատանը, և վերապատրաստելու գրադարանավարներին: Այստեղ կարող են լրացնել նաև մասնագիտական գրականության պակասը:

-Արդյո՞ք  այս կենտրոնը կարող է դիտվել որպես դպրոցի մրցակից:
-Իրականում հակառակն է, եթե մենք ունենանք լավ էքսպերտ, կուժեղացնենք ուսուցիչներին և կունենանք մեզ օգնող հզոր թիմ: Մեր գերնպատակը, ընդհանուր առմամբ, կրթության որակի բարելավումն է, անկախ նրանից, դա կլինի կենտրոնո՞ւմ, թե՞ դրանից դուրս:

Լուսանկարը՝ Հովիկ Վանյանի

Լուսանկարը՝ Հովիկ Վանյանի

-Ո՞ր համայնքների երեխաները կարող են հաճախել կենտրոն:
-Թիրախային մարզը Լոռին է, բայց Շիրակից  ու Տավուշից ևս նախատեսվում են ժամանակ առ ժամանակ այցեր կազմակերպել: Հիմնականում նախատեսում ենք պիլոտային ծրագիրը  հունվարից  փորձարկել Լոռում: Տեսական մասը պետք է վերածել գործնականի, կենտրոնը պետք է դառնա շնչող օրգանիզմ, որպեսզի մայիսից սկսած մենք գործենք լրիվ թափով: Սկզբում կաշխատենք 30 կմ ռադիուսի շրջանակներում ընկած գյուղերի հետ, որպեսզի տեղափոխման խնդիր չառաջանա:

-Ինչպե՞ս եք իրականացնելու երեխաների փոխադրումը:
-Կենտրոնը տեղափոխման մեծ հոգսը վերցնում է իր վրա, բայց փորձում ենք համագործակցել նաև  պետական մարմինների հետ, ակնկալում ենք նաև ծնողների աջակցությունը:

-Ֆինանսավորման առումով ովքե՞ր են աջակցել:
-Հիմնադրամի հովանավորը  և տնօրենը Գարո Արմենն է: Ի սկզբանե նա ամեն բան զրոյից սկսել է իր միջոցներով, բայց քանի որ շատ հայտնի գիտնական ու բարերար է արտասահմանում,  ունի բազմաթիվ ազդեցիկ ընկերներ, ովքեր ընթացքում միացան նախաձեռնությանը: Մենք ունենք ձևավորված հոգաբարձուների խորհուրդ, որի կազմում կան աշխարհահռչակ հայեր, գիտնականներ, բարերարներ, արվեստագետներ, կամաց-կամաց այդ շրջանակը ընդլայնվում է: Բացի այդ, ամեն տարի դեկտեմբերին մենք ունենում ենք դրամահավաք-երեկո, այս տարի արդեն 14-րդ անգամ: Մեզ օգնում են նաև շատ անհատներ, առանձին կառույցներ ու կազմակերպություններ: Մենք ակտիվ համագործակցում ենք Ամերիկյան դեսպանատան, VivaCelL MTS-ի, Beeline-ի հետ:

-Ինչպե՞ս  եք կազմակերպելու դասավանդողների կեցության հարցը:
-Մենք ունենք հյուրատուն, որը գտնվում է կենտրոնի աջ մասում, այստեղ կհյուրընկալվեն այլ երկրներից հրավիրված մասնագետները, աշխատողները, ժամանակ առ ժամանակ կկազմակերպվեն ճամբարներ:

-Ի՞նչ տարիքային խմբերի համար է նախատեսված կենտրոնը և ի՞նչ  քանակությամբ այցելու կարող է ընդունել:
-Տարիքային սահմանափակում չկա, նվազագույն տարիքը չորսն է, դրանից մեծ կարող է այցելել ցանկացած մարդ: Առավելագույնը կարող ենք ընդունել 150 ուսանող:

Լուսանկարը՝ Հովիկ Վանյանի

Լուսանկարը՝ Հովիկ Վանյանի

-Ի՞նչ կարող եք առաջարկել  4 տարեկան երեխաներին:
-Մենք շատ ենք կարևորում վաղ մանկական զարգացումը: Փորձը ցույց է տալիս, որ հենց այդ տարիքն է կարևոր, երբ նոր է սկսում զարգանալ երեխայի գիտակցությունը, և հենց այդ տարիքից է պետք երեխային սկսել գիտելիք տալ: Այս տարիքային խմբին առաջարկվելու է ուսում խաղերի միջոցով, գործընթացի մեջ կկիրառվեն նաև տարբեր տեխնոլոգիաներ: Բնականաբար մեր մանկապարտեզներում այդ տեխնոլոգիաները չեն կիրառվում, բայց մենք մեր մասնագետների միջոցով մատուցելու ենք այդ ծառայությունները: Բացի երեխաներից մենք աշխատելու ենք նաև ծնողների հետ, կունենանք հատուկ դասընթացներ նաև երիտասարդ մայրիկների համար:
-Ե՞րբ սկսվեց շինարարությունը, և ո՞վ է այս յուրահատուկ ճարտարապետական լուծման հեղինակը:

-Սմարթը հիմնվեց 2015թ-ին,  2 տարի է արդեն ընթանում է շինարարությունը, և դրա արդյունքում է, որ ունենք յուրահատուկ ճարտարապետական նախագծով, և բոլոր մեր եղած կրթական համալիրներից տարբերվող կենտրոն: Ճարտարապետը բեյրութահայ Փոլ Գալուստյանն է, ով հատուկ հրավիրվել է այս նախագիծը կյանքի կոչելու համար: Եթե նկատեցիք, շենքը ատիպիկ է, և շատ հատվածներում պատերի փոխարեն պատուհաններ են: Ճարտարագիտական նման լուծումների գաղափարը  բնության հետ ներդաշնակ լինելու և երեխաներին իրենց հոգեհարազատ միջավայրից չհեռացնելու, կապը բնության հետ պահելու մեջ է:

Զրուցեցինք նաև  COAF -ի Լոռու թիմի ղեկավար Քրիստ Մարությանի հետ:

-Ի՞նչ եք կարծում, ի՞նչ դժվարությունների կհանդիպի կենտրոնը իր աշխատանքի սկզբում:
-Խոչընդոտ  կարող են հանդիսանալ տրանսպորտային, ճանապարհների հետ կապված որոշակի խնդիրները, կամ սկզբնական շրջանում ծնողների թերհավատությունը, բայց դրանք տեխնիկական հարցեր են, որոնք կարծում եմ շատ արագ կլուծվեն:

-Իսկ ի՞նչ է դասավանդվելու:
-Կլինեն գյուղատնտեսության, ջերմոցային տնտեսության հետ կապված դասընթացներ, անգլերեն, ծրագրավորում, ռոբոտաշինություն, բիզնես հմտություններ,  ինչպես նաև կունենանք արվեստների, արհեստների ակումբներ, յոգա, պար: Մենք փորձելու ենք այս հմտությունները գյուղական համայնքներում ապրող մարդկանց համար վերածել եկամտի աղբյուրների:

-Ինչքանո՞վ կաջակցի կենտրոնը հետաքրքիր գաղափարներ ունեցող երեխաներին:
-Կենտրոնը ինքը արդեն իսկ մեծ աջակցություն է երիտասարդներին: Որովհետև նման կենտրոնի առկայության դեպքում երիտասարդները արդեն ունենում են մեծ տեխնիկական հնարավորություններ, որոնք անհատի համար ձեռք բերելը մեծ միջոցներ կպահանջեր:

-Արդյո՞ք ձեր կրթած մասնագետները պահանջարկ կվայելեն համաշխարհային շուկայում:
-Մենք չենք կրթում մասնագետներ այլ երկրների զարգացմանը նպաստելու համար: Մենք կրթում ենք, որպեսզի մեր տված գիտելիքով զարգանան մեր համայնքները: Կենտրոնի գործունեությունը ինքնին պետք է նպաստի արտագաղթի կանխարգելմանը:

Լուսանկարը՝ Հովիկ Վանյանի

Լուսանկարը՝ Հովիկ Վանյանի

ՍՄԱՐԹԻ գործնեությամբ առանձնապես ոգևորված են նրան ամենամոտ համայնքի`Դեբեդի երեխաները, ովքեր մեզ հետ զրույցում նշեցին, որ COAF-ը իր ծրագրերով շատ է նպաստել գյուղի զարգացմանը, իրենց անհատական  որակների բարելավմանը, մասնավորապես «Աքսես» խմբակը, որը շարունակելու է իր գործունեությունը կենտրոնում, տվել է անգլերեն լեզվի անգնահատելի գիտելիքներ, նոր ծանոթություններ ու ազատ խոսք: ՍՄԱՐԹԻ շահառու համայնքներն են նաև Թումանյանը, Դսեղը, Քարինջը և այլն:

Կենտրոնի գործունեությունը հիմնված է լինելու 4 գաղափարական հիմնասյուների վրա` նորարարություն և ստեղծարարություն, լեզու և հաղորդակցություն, անձնային զարգացում, ձեռնարկատիրություն: Կենտրոնի նպատակն է՝ կրթել երկրի ակտիվ և արժանի քաղաքացիներ, անհատականություններ, ովքեր կկարողանան իրենց գաղափարները կյանքի կոչել իրենց համայնքներում և կխթանեն արտագաղթի կանխումը:

Լուսանկարը՝ Հովիկ Վանյանի

Լուսանկարը՝ Հովիկ Վանյանի

Հարցազրույցները վարեցին՝ Մարիամ Բարսեղյանը, Անի Ղուլինյանը, Հովիկ Վանյանը

«Ռինդ» ազգագրական պարային համույթը

«Ռինդ» ազգագրական պարային համույթը, որտեղ այժմ պարում եմ նաև ես, ստեղծվել է 2014 թվականին համայնքի ղեկավարի՝ պարոն Հուսիկ Սահակյանի աջակցությամբ: Հարցազրույց խմբի ղեկավար և պարուսույց Դավիթ Հովհաննիսյաննի հետ:

-Պատմեք «Ռինդ» պարային համույթի մասին: Ե՞րբ է ստեղծվել այն և ներկայումս քանի՞ աշակերտ կա խմբում: 

-Համույթը ստեղծվել է 2014 թվականի փետրվարին: Համույթը գործում է երկու խմբով: Ներկայումս կա մոտ 60 աշակերտ, և նրանց թիվը օր օրի ավելանում է:

-Պարային ո՞ր ոճերում է հանդես գալիս խումբը: 

-Պարում ենք հայկական ազգագրական պարեր՝ քոչարի, յարխուշտա, իշխանապար, և այլ ազգերի ժողովուրդների պարեր՝ ռուսական, վրացական, իտալական, հունական:

-Մասնակցո՞ւմ եք փառատոների կամ միջոցառումների: Եթե այո, ապա ի՞նչ մասշտաբի միջոցառումներ են լինում դրանք: 

-Մասնակցում ենք հանրապետական՝ մրցութային և ցուցադրական տարբեր փառատոների: Օրինակ, մասնակցել ենք «Նազանք-2014» և «Նազանք-2015» պարի հանրապետական մրցույթ-փառատոներին: Մասնակցում ենք նաև մշակութային միջոցառումների: Հենց վերջերս պարել ենք Արենիում՝ գինու փառատոնի ժամանակ: Անցած ամիս պարել ենք Եղեգնաձորում կազմակերպված անկախության օրվան նվիրված միջոցառմանը, հոկտեմբերի 21-ին` Ռինդ գյուղի տոնին նվիրված միջոցառմանը:

-Ի՞նչ մրցանակների է արժանացել խումբը: 

-Համույթի սաները ստացել են պատվոգրեր «Մինորա» մշակութային կենտրոնից՝ «Նազանք-2014», «Նազանք-2015» պարի հանրապետական մրցույթ-փառատոներին և 2017 թվականի հունիսի 1-ին «Հայ մանուկներ» երաժշտական հանրապետական համերգ-փառատոնին փայլուն մասնակցություն ցուցաբերելու համար: Խումբը հրավերներ է ստացել Վրաստանից և Հունաստանից:

-Ի՞նչ խնդիրներ ունի խումբը: 

-Պետական աջակցությունը շատ քիչ է, ճանապարհածախսի և սննդի համար գումար տրամադրում են ծնողները, նաև համայնքապետարանը: Մեր հիմնական խնդիրը պարային հագուստների խնդիրն է, որոնք բացակայում են միջոցների սղության պատճառով:

-Ինչպիսի՞ն եք պատկերացնում խմբի ապագան: 

-Խմբի ապագան շատ տեսանելի է և հուսադրող, քանի որ երեխաները մեծ սիրով են հաճախում պարապմունքներին: Իսկ մենք արդեն իսկ ունենք պարուսույցներ, որոնք չնայած դեռ 16-17 տարեկան են, բայց արդեն բավականին մեծ փորձ են ձեռք բերել այդ ասպարեզում:

-Բացի «Ռինդ» պարային համույթը՝ ունե՞ք այլ խմբեր: 

-Այո: Խումբ ունեմ նաև Արենի համայնքում, որը հենց այդպես էլ կոչվում է՝ «Արենի» պարային համույթ:

-Մի փոքր պատմեք Ձեր մասին: Ե՞րբ եք սկսել պարել, որտե՞ղ եք սովորել, ե՞րբ եք դարձել պարուսույց: 

-Պարել սկսել եմ դեռ փոքր տարիքից: Պարել եմ Եղեգնաձորի ՄՍԿ (Մանկական ստեղծագործական կենտրոն) մշակույթի տան «Սալմաստ» ազգագրական երգի-պարի համույթում, նաև ՀՀ ՊՆ «Սպայի տան» «Սարդարապատ» պարային համույթում: Հստակ չեմ հիշում, բայց մոտավորապես 5-ից 6 տարի է՝ պարուսույց եմ:

-Սիրո՞ւմ եք Ձեր աշխատանքը: 

-Այո, իհարկե: Սիրում եմ աշխատել երեխաների հետ: Երբ որևէ աշխատանք անում ես սիրով և տեսնում ես, որ այն արդյունք է տալիս, սկսում ես ավելի ու ավելի շատ նվիրվել քո գործին: Ես սիրով եմ անում իմ գործը:

-Ո՞րն է Ձեր կարգախոսը: 

-Պահպանել և տարածել մեր հայկական ազգագրական պարերը: Սա է իմ կարգախոսը, և ես հնարավորինս փորձում եմ հետևել դրան: Իմ աշակերտներին ևս սովորեցնում ու խորհուրդ եմ տալիս հետևել այդ կարգախոսին:

Լիլիթ Համբարյանը

Զրուցակիցս Հայաստանը միջազգային մրցույթներում ներկայացրած, «Հայաստանի ձայնը» 4-րդ եթերաշրջանի մասնակից, երգչուհի Լիլիթ Համբարյանն է: 

-Պատմեք Ձեր մասին: Ինչպե՞ս եք սկսել երգել: Ձեր ընտանիքում երգողներ եղե՞լ են: Երգի, երաժշտության հանդեպ սերը ումի՞ց եք ժառանգել: 

-Ես ծնունդով Վանաձորից եմ, հենց այնտեղ էլ սկսվել է իմ երաժշտական կյանքը: Առաջին քայլերս սկսել եմ Վանաձորի երգի պետական թատրոնի ստուդիայից, այդ ժամանակ ընդամենը տասը տարեկան էի: Հետագայում դարձա Երգի պետական թատրոնի մեներգչուհիներից: Երգելուն զուգահեռ՝ որոշեցի նաև երաժշտական գործիքներ նվագել: Ընտրեցի ժողովրդական գործիքները, աղջկա համար ավելի բարդ` շվին, դուդուկը, զուռնան:
Սկզբում երաժշտական դպրոցում էի դասերի գնում, իսկ հետո՝ ավելի հմտանալու համար սկսեցի հաճախել մասնավոր պարապմունքների:
Մանկուց երգել եմ տարբեր մանկական երգչախմբերում: Երկար տարիներ հանդես եմ եկել առաքելական եկեղեցիների երգչախմբերում թե՛ Հայաստանում, և թե՛ Հայաստանից դուրս:
Բարձրագույն կրթություն ստացել եմ Վանաձորի մանկավարժական համալսարանում: Սովորել եմ «երաժշտական կրթություն» բաժնում, մասնագիտությամբ՝ երգչախմբի ղեկավար: Ավարտելուց հետո նույն բուհում աշխատանքի եմ անցել որպես վոկալ-գործիքային անսամբլի գեղարվեստական ղեկավար: Մեկ տարի անց տեղափոխվեցի Շվեյցարիա՝ բնակվելու, բայց ամիսներ անց վերադարձա ոչ թե Վանաձոր, այլ Երևան: Մինչ օրս ապրում և երգ-երաժշտությամբ եմ զբաղվում ինձ համար հարազատ դարձած քաղաքում: Այստեղ մասնակցում եմ տարբեր քաղաքային միջոցառումների: Ի ուրախություն ինձ՝ էնթրո ժանրում որպես մեներգչուհի հանդես եմ գալիս «Colors of music entro band» խմբում:
Առաջին անգամ Հայաստանը միջազգային մրցույթում ներկայացրել եմ 2016 թվականին: Մալթայում էր «Arpeggio-2016» մրցույթը, որի ժամանակ գրավեցի առաջին տեղը՝ արժանանալով բացարձակ հաղթողի կոչման:
Իսկ երկրորդ մրցույթը վերջերս էր՝ հուլիս ամսին, Լիտվայում: Մրցույթը կոչվում էր «Klaipeda-2017»: Ինձ համար շատ կարևոր էր այդ մրցույթում մասնակցությունս, որովհետև կյանքումս առաջին անգամ պատիվ ունեի հանդես գալու պետական սիմֆոնիկ նվագախմբի նվագակցությամբ: Մրցույթում դարձա գլխավոր մրցանակակիր՝ արժանանալով «Գրան պրի» մրցանակի:
Երգելու տաղանդս ժառանգել եմ տատիկիցս, որը փոքր տարիքիցս ապրում է իմ հաջողություններով և մինչ օրս ինձ ուժ է տալիս:
Այժմ «Հայաստանի ձայնը» 4-րդ եթերաշրջանին եմ մասնակցում: Հուսամ՝ այստեղ էլ հաջողություններ կգրանցեմ:

-«YKCB» խմբի ռեփեր Տիգրան Կարապետյանի հետ եք համագործակցել: Ինչպե՞ս սկսվեց Ձեր համագործակցությունը: 

-Ես և Տիգրանը միասին սովորում էինք Աբել Աբելյանի անվան դերասանական ստուդիայում, դեռ վաղուց մտածում էինք միասին հանդես գալու մասին, և, ի վերջո, մեր համատեղ աշխատանքը ստացվեց, որի շրջանակներում էլ նկարահանվեց տեսահոլովակը, և մենք հանդես եկանք «Հետ գաս էլի» երգով, որը, կարծում եմ, հատկապես երիտասարդների կողմից սիրվեց:

-Իսկ համերգների մասնակցության հրավերներ հաճա՞խ եք ստանում: Երգերը, որոնք պետք է կատարեք, ինչպե՞ս եք ընտրում:

-Ե՛վ համերգների, և՛ երաժշտական տարբեր միջոցառումների հրավերներ հաճախ եմ ստանում: Երգացանկս բավականին լայն է և բազմաժանր, քանի որ ես հանդես եմ գալիս տարբեր երաժշտական ճաշակ ունեցող մարդկանց համար, փորձում եմ հանդես գալ տարբեր ժանրերում:

-Միայն լավ ձայն ունենալը բավակա՞ն է երգչուհի լինելու համար: 

-Իհարկե, ըստ իս՝ ամենակարևորը ձայնն է, եթե իհարկե, կոչումդ երգիչ կամ երգչուհի դառնալն է: Բայց ձայն ունենալուց բացի՝ պետք է ունենալ երաժշտական ճաշակ, արտաքին գրավչություն, բեմական կեցվածք, անկեղծություն և ինքնատիպություն:
Հանդիսատեսին պետք է ճիշտ ներկայանալ կարողանաս, պետք է միշտ ասելիք ունենաս:
Ես և շատ կատարողներ հիմնականում հանդես ենք գալիս արդեն ճանաչում գտած երգիչների երգացանկով: Ես կցանկանայի ստեղծել իմ ոճը, որպեսզի կարողանայի ինձ ամբողջությամբ դրսևորել և ասելիքս տեղ հասցնել:

-Ի՞նչ եք կարծում՝ երգչուհու կարիերան խոստումնալից ապագա ունի՞, թե՞ լրացուցիչ մասնագիտություն ունենալն անհրաժեշտ է: 

-Հստակ պատասխան տալ չեմ կարող: Ամեն դեպքում՝ լրացուցիչ մասնագիտություն, կարծում եմ, արժե ունենալ: Թեկուզ և բազմակողմանի զարգացած լինելու համար:

-Ի՞նչ նախասիրություններ ունեք: 

-Ազատ ժամանակ սիրում եմ սպորտով զբաղվել: Սիրում եմ գրքեր կարդալ՝ Սևակ, Չարենց, Լևոն Շանթ: Տպավորված էի Լևոն Շանթի «Հին աստվածներ» գրքով, որը լիարժեք հասկանալու համար մի քանի անգամ եմ ընթերցել:
Սիրում եմ նաև շրջագայել, հնարավորության դեպքում առիթը բաց չեմ թողնում:

Եղեգնաձորի պատկերասրահը

Եղեգնաձորի պատկերասրահի մասին պատմում է պատկերասրահի վարիչ Գոհար Ավագյանը: 

Լուսանկարը՝ Մարի Բաղդասարյանի

Լուսանկարը՝ Մարի Բաղդասարյանի

-Հայաստանի ազգային պատկերասրահի Եղեգնաձորի մասնաճյուղը հիմնադրվել է 1978 թվականին: Կապված է Մոմիկի ծննդյան հետ և հիմնադրման օրվանից մինչև այսօր գործում է: Պատկերասրահում ներկայացված են տարբեր աշխատանքներ: Ազգային պատկերասրահից մեզ տրամադրել են աշխատանքներ, որոնք էլ մենք ներկայացնում ենք:

-Հաճա՞խ եք ցուցադրություններ կազմակերպում: 

-Բավականին հաճախ՝ տարին մի քանի անգամ, ունենում ենք ցուցադրություններ մեր և ազգային պատկերասրահի նախաձեռնությամբ: Ամեն տարի ունենում ենք «Թանգարանային գիշեր» խորագրով միջոցառում, որը կապված է թանգարանների միջազգային օրվա հետ: Այդ միջոցառումը կարող է լինել ցուցադրություն, դասախոսություն:

Լուսանկարը՝ Մարի Բաղդասարյանի

Լուսանկարը՝ Մարի Բաղդասարյանի

-Պատկերասրահում անցկացվել է նաև բաց դաս, որին մասնակցել են աշակերտներ: Բաց դասեր հաճա՞խ եք կազմակերպում: 

-Բաց դասեր լինում են կախված ցուցադրությունների թեմաներից: Գարնանն է եղել բաց դաս, երբ ունեցել ենք ժամանակավոր ցուցադրություն: Երեխաներն իրենց նախաձեռնությամբ իրենց սիրած նկարիչների մասին հավաքել էին տեղեկություններ և ներկայացնում էին դրանք:

-Վերջերս կայացել է նաև Էդուարդ Բագրատունու «Քարե ժապավեն կյանքի մասին» խորագիրը կրող լուսանկարների ցուցահանդես: Ի՞նչ լուսանկարներ էին ներկայացված և ովքե՞ր էին ներկա ցուցահանդեսին: 

-Ցուցադրությունը տեղի է ունեցել սեպտեմբերի 28-ին: Ցուցադրությանը ներկայացված էին վայոցձորյան հայկական խաչքարերի, տապանաքարերի, վիշապաքարերի լուսանկարները: Ներկա էին մարզպետարանի աշխատակիցները, Վայոց ձորի մարզպետի տեղակալ Մելս Հարությունյանը, տեղեկատվական բաժնի վարիչը, Վայոց ձորի թեմի փոխառաջնորդ Տ. Զարեհ վարդապետ Կաբաղյանը, ուսուցիչներ, դպրոցների և մանկապարտեզների տնօրեններ, Երկրագիտական թանգարանի ողջ անձնակազմը:

Լուսանկարը՝ Մարի Բաղդասարյանի

Լուսանկարը՝ Մարի Բաղդասարյանի

-Այս տարի քանի՞ ցուցադրություն է տեղի ունեցել պատկերասրահում: 

-Այս տարի ունեցել ենք երկու ցուցադրություն: Առաջինը Հայաստանի ազգային պատկերասրահի «Մշակութային կանգառ» ցուցահանդեսի շրջանակներում «Հայրենի եզերք» խորագրով ցուցադրությունն էր, որի ընթացքում ներկայացրել ենք տարածաշրջանի գեղատեսիլ վայրերի ու բնապատկերների լուսանկարները, իսկ երկրորդը Էդուարդ Բագրատունու ցուցադրությունն էր:

-Հիմնականում ովքե՞ր են պատկերասրահի այցելուները: 

-Պատկերասրահի այցելուները տարբեր մարդիկ են լինում: Կան արվեստասեր մարդիկ, ուսուցիչներ, երեխաներ, ուսանողներ և դպրոցականներ, որոնց հետաքրքրում է արվեստը:

Մահապարտների անցած ուղով

«Արծիվ Մահապարտ» Հատուկ նշանակության զորագունդը 25 տարեկան է։

Իսկ գիտե՞ք, թե ովքեր են Արծիվ մահապարտները։ Նրանք այն մարդիկ էին, որոնք Արցախյան ազատամարտի տարիներին հավատում էին հաղթանակին և ուխտել էին ցանկացած գնով հասնել դրան։

Զորագունդը ստեղծվեց 1992թ․-ի օգոստոսի 15-ի Վազգեն Սարգսյանի մարտակոչով, որը մահապարտներն այսօր էլ լավ են հիշում․ «…Վաղը չէ, մյուս օրը, Հայաստանի յուրաքանչյուր քաղաքից, յուրաքանչյուր շրջանից, եթե ընդամենը 10-15 տղա գա, մենք կունենանք 500 հոգանոց մահապարտների զորագունդ (ես խնդրում եմ ճիշտ հասկանալ` կարելի է հավաքել տասնյակ հազարներ, բայց ես ուզում եմ 500 հոգանոց մահապարտների զորագունդ)։ Էդ զորագունդը պիտի կռվի ամենավտանգավոր տեղում, որտեղ ապրել-մեռնելու հավանականությունը 50 տոկոսը 50 տոկոսի նկատմամբ է։

Վաղը չէ մյուս օրը յուրաքանչյուր շրջանից` 10-15-ական հոգի։ Միասին գնալու ենք կռվելու ամենաբարդ հատվածում, ու մենք հաղթելու ենք․․․»

Այդպես էլ եղավ․․․

Եվ ահա իրենց զորագնդի ստեղծման 25-ամյակի առթիվ Արծիվ մահապարտները Արցախում էին։ Նրանց հետ «Արծիվ մահապարտների միություն» ՀԿ-ի աջակցությամբ նաև Արցախ էին այցելել «Արմինա» պարային համույթի սաները, ովքեր նաև պարային համարներով հանդես եկան ՊԲ զորամասերում։ Ինձ ևս բախտ էր վիճակվել, որպես լրագրող, լինել նրանց հետ։ Ճանապարհն անցնում էր այն հատվածներով, որտեղ 1992թ. սեպտեմբերին կռվել են մահապարտները։ Մեզ՝ երիտասարդներիս հետ այցելության ողջ ընթացքում ՀՀ ՊՆ «Արծիվ մահապարտներ» ՀՆԳ մարտիկներից Մարտին Մարտիրոսյանն ու ամենատարեց մահապարտ Սպարտակ Մաթևոսյանն էին, և զրույցս հիմնականում եղել է նրանց հետ։

Այդ ճանապարհի ամեն հատված նրանց հիշողության մեջ իր տեղն ունի, և հերթական անգամ անցնելով մտաբերում ու պատմում էին այս կամ այն հատվածում եղած դեպքերը, զորագնդի մարտիկների սխրանքները, անմահացած ընկերների մասին, երիտասարդներիս փոխանցելով այն մեծ ավանդը, որը մահապարտներն ունեցել են հայրենիքի պաշտպանության ու փրկության գործում։

-«Մահապարտ» անունը մեծ խորհուրդ ունի․սա չի նշանակում՝ գնալ մեռնելու, սա նշանակում է` կռիվ մղել մահվան հետ ու պարտության մատնել,- վստահեցնում է Մարտին Մարտիրոսյանը։

Իսկ Սպարտակ Մաթևոսյանը հաստատում է․

-Այո, մահապարտը չի գնում մեռնելու, գնում է հաղթելու։

-Զորագնդի ստեղծումը կռվի ամենաթեժ կետերում փոխեց մարտական իրավիճակը։ Պարտությունը, կարծես անիվ, շարժվում էր դեպի մեզ, մահապարտները դարձան պատնեշ՝ այդ պարտության անիվի ճանապարհը փակող, և այն գլորեցին հետ՝ պարտության մատնելով թշնամուն և հասնելով բաղձալի հաղթանակին,- բացատրում է Մարտին Մարտիրոսյանը,- հաղթանակն անհնար էր թվում․ անբարենպաստ դիրքեր՝ մենք ներքևում, իրենք՝ վերևում, քիչ զենք-զինամթերք․ ամենասկզբում փայտերով, որսորդական զենքով դուրս էինք գալիս տանկի դեմ, մեր մեկ զինվորը կռվում էր 10-15 թուրքի դեմ, բայց ի՞նչ արած, այդպես էր պետք․ կար նպատակ՝ հաղթել, ազատագրել մեր պատմական հայրենիքի այդ մի մասնիկը, և բոլորիս համախմբվածության ու մեր ազգային ոգու շնորհիվ հասանք այդ նպատակի իրականացմանը։  Այ, եթե բոլոր հարցերում ու միշտ էդպես միասնական լինենք, աշխարհում մեզ նմանը չի լինի։

Նայում եմ շուրջբոլորս՝ բարձրաբերձ լեռներ, ժայռեր, հսկայական կիրճեր։ Մտածում եմ՝ մի՞թե իրոք հնարավոր է այս պայմաններում կռվել ու հաղթել։ Եվ կարծես կարդալով միտքս, պարոն Մարտիրոսյանը ժպտում է ու ասում․

-Անհաղթահարելի բարձունքներ են թվում, չէ՞։ Բայց մեր տղաները հաղթահարեցին։ Ավելի բարձունքում` Վանք գյուղի մոտակայքում, Գանձասարի վանքն է։ Այն ժամանակ այդ բարձունքը նույնպես վտանգված էր․ եթե դա գրավեին, ոչ միայն կկորցնեինք այդ կարևոր պատմամշակութային, հոգևոր կոթողը, այլև այնտեղից կրկին ռմբակոծելու էին Ստեփանակերտը, և շատ հնարավոր է, որ պարտությունն անխուսափելի լիներ։

Գանձասարի այդ հինավուրց՝ Սբ․ Հովհաննես Մկրտիչ վանքում ևս եղանք, որտեղ և մեզ սպասվում էր մեծ միջոցառում։ Միջոցառմանը մասնակցում էին ԱՀ նախագահ Բակո Սահակյանը, հոգևոր այրեր՝ Հայ Առաքելական Եկեղեցու Արցախի թեմի առաջնորդ Պարգև Սրբազանի գլխավորությամբ, ՊԲ հրամանատար, գեներալ-լեյտենանտ Լյովա Մնացականյանը, մի շարք այլ պաշտոնատար անձիք։ Վանքի բակում ինչպես 25 տարի առաջ, կրկին Արծիվ մահապարտներն էին հպարտ կանգնած, միայն թե, ցավոք, հիմա նրանց շարքերը շատ էին նոսրացել։

Շնորհավորական ու շնորհակալական խոսքեր հնչեցին՝ ուղղված մահապարտներին։

ՀՀ ՊՆ «Արծիվ մահապարտներ» ՀՆԳ ընդհանուր համակարգող հրամանատար, Աստվածատուր Պետրոսյանն իր խոսքում հիշեց Վ․ Սարգսյանի մարտակոչը և մի փոքր ներկայացրեց մահապարտների կատարածը․

-Արցախի ինքնապաշտպանական ուժերի հետ միասին, կարողացանք ամրանալ Օխիի լեռնանցքով, Վաղուհաս-Դրմբոն-Չլդրան ուղղությամբ, և կարողացանք գրեթե երեք ուղղություններով հաղթող դուրս գալ, և դուրս գալ ամենաաննվաճ լեռնանցքի գոտիները, որտեղից արդեն Գետավանը, Չափառը և փրկվող Հաթերքն ու մյուս գյուղերն էին մեզ նայում։ Ձեռք ձեռքի տված կանգնեցինք բանակի հետ, և կարևորը այն չէր՝ պիտի կրակե՞ն, թե՞ ոչ․կարևորն այն էր, որ ամրապնդեցին հավատը սեփական ուժերի նկատմամբ։

-Ես շատ լավ եմ հիշում, երբ նեղ վիճակում էր հայտնվել այս տարածաշրջանն ու մանավանդ այս սրբավայրը, ես հասա Երևան, որ հեռուստացույցով խոսեմ և կամավորներ հրավիրեմ դեպի Գանձասար։ Լուսահոգի Վազգեն Սարգսյանն ասաց՝ դա ես կանեմ, դու գնա, մեզ դիմավորի,- հիշեց Պարգև Սրբազանը, շնորհավորեց մահապարտներին ու հիշատակի խոսքեր հղեց նահատակներին։

ԱՀ նախագահ Բակո Սահակյանն իր ելույթում ողջունեց մահապարտներին՝ նշելով, որ ուրախ է Արծիվ մահապարտներին տեսնել Արցախում՝ իրենց իսկ ազատագրած հայրենիքում․

-25 տարի առաջ, սպարապետ Վ․ Սարգսյանի կոչով ու նախաձեռնությամբ ՀՀ տարբեր շրջանների փորձառու կամավորներից կազմվեց մահապարտների գումարտակ։ Հերոս տղաներ, ովքեր առանց պահ անգամ վարանելու կանգնեցին հայրենիքի պաշտպանության դիրքերում՝ մեկնելով ռազմաճակատի ամենաթեժ հատվածներ։ Գումարտակը մեր մյուս զորախմբերի հետ մասնակցեց Մարտակերտի շրջանի ազատագրական և ինքնապաշտպանական մարտերին։ Մեր քաջ եղբայրների խիզախության ու անձնազոհության շնորհիվ կասեցվեց թշնամու առաջխաղացումը՝ հավատ ներշնչելով մեր ժողովրդին սեփական ուժերի հանդեպ, ամրապնդելով հակառակորդին անհրաժեշտ հարված հասցնելու և նրա հանցավոր ծրագրերը ձախողելու հայ զինվորի կամքն ու վճռականությունը։ Դա սրբազան պայքար էր, որը պսակվեց հաղթանակով։

Բակո Սահակյանը հայրենիքի համար մղված մարտերում ցուցաբերած անձնական արիության ու խիզախության համար «Արծիվ մահապարտ» զորագնդի մի խումբ մարտիկների պարգևատրեց «Մարտական ծառայություն» մեդալով։

Մահապարտներն ընդունելով շնորհավորանքները վստահեցնում էին՝ ցանկացած պահի, երբ լինի իրենց կարիքը, պատրաստ են կրկին, մեկ մարդու պես, անկախ տարիքից, կանգնել առաջնագծում։ Իսկ դա արդեն ապացուցել են «Քառօրյա» պատերազմում։

Հաջորդ կանգառը Չլդրան գյուղում էր՝ ահեղ մարտերի կիզակետերից մեկում։ Ճանապարհի հետ իհարկե շարունակվում էին նաև պատմությունները:

-Որպես մահապարտ առաջին կռիվներին մասնակցել եմ հենց Չլդրանում,- պատմում է Սպարտակ Մաթևոսյանը,- երբ հասանք առաջնագիծ, այնտեղ մնացել էին ընդամենը 13 հոգի՝ ամբողջ մի դիվիզիայի դեմ, միացանք նրանց՝ ամրացնելով պաշտպանությունը, հետո շարժվեցինք առաջ։

Մի հետաքրքիր դեպք պատմեմ էս կողմերից: Այն ժամանակ և՛ մեր, և՛ թուրքերի հագուստը նույնն էր՝ «աղվանկա»։ Մեր տղաները տարբերվելու համար մեջքի հատվածում սպիտակ խաչ էին անում։ Մի անգամ, երբ մենք հարձակվում էինք, իրենք նահանջում, տղաներից մեկը մոտեցավ ինձ ու ասաց. «Հրամանատար, մեր մեջ երկու հոգի կան, ոնց որ թուրք են»։ Հրահանգեցի «պառոլը» հարցնել։ Երբ ռուսերենով հարցրել էին, այդ երկուսը պատասխանել էին, թե ի՞նչ «պառոլ», հրամանատարը զոհվեց, «պառոլ» չգիտենք։ Այդտեղ պարզ դարձավ, որ թուրք են, ու վնասազերծեցինք։ Այսինքն, պատկերացնո՞ւմ եք, այնպես խուճապահար էին փախչում՝ նույնիսկ չէին էլ հասկացել, որ հայերի մեջ են հայտնվել։

Չլդրանում կանգ առանք զոհվածների հիշատակին կանգնեցված հուշարձանի մոտ, որտեղ մահապարտները հարգանքի տուրք մատուցեցին իրենց նահատակ ընկերների հիշատակին։

Աստվածատուր Պետրոսյանը հիշեց, թե ինչպիսի դժվարին մարտեր են տեղի ունեցել այդ գյուղի դիրքերում․

-Օրը հազար հինգ հարյուրից ավելի «սնարյադ» էր ընկնում մեր տղաների վրա։ Պիտի գնալ գալուց իմանաք միշտ, որ էստեղ նաև ձեր տունն է․ էս տարածքը պահպանվել է նաև շնորհիվ մահապարտների։ Էստեղ մենք կորցրել ենք ինը հրաշալի տղաների․․․

Հուշարձանի կողքին, որպես 1992 թ-ին՝ Գագիկ Գինոսյանի կողմից խոցված տանկի խորհրդանիշ, կանգնեցված էր «БМП» (Հետևակի մարտական մեքենա՝ ՀՄՄ)։

Մեր հաջորդ՝ վերջին կանգառը եղավ Դադիվանքում։

Այստեղ նախ և առաջ կուզեի խոսել մի մարդու մասին, ում տեսել ու նրա մասին դեռևս լսել էի Գանձասարում։ Խոսքս Արծիվ մահապարտ, Դադիվանքի վանահայր և Քարվաճառի շրջանի հոգևոր հովիվ Տեր Հովհաննես քահանա Հովհաննիսյանի մասին է։ Չզարմանաք հոգևորականի անվան դիմաց կարդալով՝ «Արծիվ մահապարտ», քանի որ նրա մասին մահապարտներն ասում էին․

-Առավոտյան հագնում էր փարաջան ու աղոթում, հետո հագնում էր զինվորական հագուստը, ձեռքն առնում զենքն ու ելնում կռվի։ Տեղանքին լավ ծանոթ էր, ուժեղ հետախույզ։

Այո, նա զինվոր-հոգևորական էր․․․ Ես չէ, որ պետք է գնահատական տամ նրա գործունեությանը, բայց երանի այսպիսի կերպարները շատ լինեն մեզանում։

-Դադիվանքը եղել է մոտ 70 տարի գերության մեջ,-պատմում է ինքը՝ զինվոր-քահանան,- և 1960-ականներին այստեղ դարձրել են անասնագոմ, անասուն են պահել ամբողջ վանական համալիրում, և անասնապահը՝ այդ ադրբեջանական քուրդը, կրակ է վառել և պատերը սևացրել։ Բայց չկա չարիք՝ առանց բարիք: Այդ մրից սևացել են եկեղեցում եղած որմնանկարները, դրա արդյունքում 1990-ականներին արցախյան ազատագրական պայքարի ժամանակ թուրքերը չեն նկատել այս հոգևոր արժեքը ու չեն ոչնչացրել։ Որմնանկարներից մեկում Հիսուս Քրիստոսն է՝ հասակով մեկ, սուրբ Ավետարանը փոխանցում է Սբ․ Նիկողայոս Սքանչելագործ հայրապետին, իսկ կողքին Միքայել հրեշտակապետը և Մարիամ Աստվածածինը… Արձանագրության երրորդ տողի վերջին երեք տառը գրված է՝ «ՉԽԶ», որը նշանակում է՝ 1297թ․․այս որմնանկարները 720 տարեկան են և հրաշքով փրկվել են։

Տեր Հովհաննեսը այդ օրը Դադիվանքում գեներալ Պետրոսյանի կնքահայրությամբ մկրտեց նաև մահապարտներից մեկի դստերը։ Ներսում կնունք էր, դրսում՝ երգ ու պար: Ելույթ էին ունենում «Արմինա» պարային համույթի սաները։

Ահա այսպիսին էր Մահապարտների անցած ուղով մեր այցելությունը Արցախ։

Հ․Գ․ Իսկ զորամասերում անցկացրած ժամանակի, միջոցառումների մասին կպատմեմ իմ հաջորդ նյութերում։

Չեմպիոնի ուղին

Հարցազրույց բազկամարտի աշխարհի չեմպիոն Դավիթ Մադոյանի հետ: Այժմ Դավիթը Եվրոպայի կրկնակի չեմպիոն է, աշխարհի կրկնակի բրոնզե մեդալակիր և աշխարհի չեմպիոն: 

Լուսանկարը՝ Անուշ Հովհաննիսյանի

Լուսանկարը՝ Անուշ Հովհաննիսյանի

-Դավի՛թ, խնդրում եմ պատմիր, թե ինչպես և երբ սկսեցիր զբաղվել սպորտով: 

-16 տարեկանից ծնվեց սերը սպորտի նկատմամբ: Երբ դեռ պրոֆեսիոնալ չէի, սկսել էի զբաղվել բազկամարտով, մրցում էի, ուժերս էի փորձում հասակակիցներիս շրջանում: Սակայն առաջ գնալու համար պայմաններ չկային, բայց, ի ուրախություն ինձ, շուտով Արմավիրում բացվեց մի մարզասրահ, որն էլ իմ առջև բացեց մեծ ուղի դեպի բազկամարտ:

-Ի՞նչ էիր զգում առաջին մրցման ժամանակ: 

-Առաջին մեդալս վաստակել եմ Հայաստանի սահմաններում՝ Շիրակի մարզի բաց առաջնության ժամանակ, երբ զբաղեցրի երկրորդ տեղը:

-Կա՞ն մարդիկ, որոնք քեզ ոգեշնչում են, խրախուսում, որ միշտ առաջ շարժվես:

-Այո, իհարկե, յուրաքանչյուր մարզիկի կողքին պետք է լինի ոգեշնչող մեկը: Իմ կողքին են միշտ ընկերներս, մարզիչս, հարազատներս, ընտանիքս: Ծնողներս ամեն մրցաշարից առաջ ասում են, որ իրենց համար կարևոր չէ հաղթանակը, կարևորն այն է, որ վնասվածք չստանամ: Բայց երբ իմանում են հաղթանակիս մասին, շատ են ուրախանում, ու հենց նրանց հրճվանքն էլ ինձ ուժ է տալիս, որպեսզի մյուս անգամ նույնպես հաղթանակով վերադառնամ:

-Արդեն բավականին երկար ժամանակ է, ինչ բազկամարտը քո կյանքի մի մասն է: Կա՞ արդյոք քեզ համար սահմանված հաղթանակի բանաձև: 

-Ունեմ կարգախոս՝ հավատա քեզ յուրաքանչյուր իրավիճակում, որը, կարելի է ասել, ինձ բավականին ոգևորում է:

-Համեմատելով քեզ 16 տարեկանում և այժմյան սերնդին՝ տեսնո՞ւմ ես նույն ձգտումը սպորտի նկատմամբ: 

-Չեմ կարող ասել, որ չկա ձգտում, ուղղակի չկա այն, ինչ մեզ անհրաժեշտ է: Կարծում եմ, որ մենք ինքներս պետք է օրինակ ծառայենք նրանց համար, ու նրանք էլ, տեսնելով մեր հաղթանակները, պետք է ոգևորվեն ու ձգտեն մեզանից առաջ անցնել:

-Առաջիկայում կա՞ն մրցաշարեր, որոնց պատրաստվում ես մասնակցել: 

-Նախ ասեմ, որ իմ անձնական բժիշկն անգամ դեմ էր, որ ես մասնակցեի աշխարհի այս առաջնությանը, բայց իմ համառության շնորհիվ ես գնացի ու հենց վնասված ձեռքով էլ հաղթեցի: Իսկ հիմա զբաղվում եմ ձեռքիս լիարժեք ապաքինմամբ, քանի որ մայիսին Եվրոպայի առաջնությունն է Բուլղարիայում: Ամեն ինչ անելու եմ, ոչ մի ջանք չեմ խնայելու, որ միշտ Հայաստանի սահմաններից դուրս հնչեցնեմ Հայաստանի Հանրապետության օրհներգը:

Լուսանկարը՝ Դավիթ Մադոյանի անձնական էջից

Լուսանկարը՝ Դավիթ Մադոյանի անձնական էջից

-Աշխարհի առաջնությունում դու դուրս եկար մի վերնաշապիկով, որի վրա ապրիլյան պատերազմի հերոս Ադամ Սահակյանի նկարն էր, կպատմե՞ս մի փոքր այդ մասին: 

-Ադամը իմ ընկերն է եղել ու կա, մենք միասին ենք մարզվել, ու ամեն անգամ նա շատ էր ուրախանում իմ հաջողություններով: Ու ես իմ պարտքն էի համարում, որ իմ մեծ հաղթանակը նվիրեմ ընկերոջս. ես հասա դրան:

-Դժվար չէ՞ պահել չեմպիոնի կոչումը: 

-Ինչ խոսք, դա մեծ պատասխանատվություն է: Հաղթանակին հասնելն այլ բան է, իսկ այդ հաղթանակը պահելը՝ մեկ այլ բան: Ես միշտ պայքարելու եմ, որ հասնեմ ավելիին:

-Ի՞նչ կմաղթես ընթերցողին: 

-Բոլորին ցանկանում եմ մեծ հաղթանակներ, ու թող բոլորն էլ զգան այն, ինչ ես եմ զգացել, քանի որ մինչև պարտվել չսովորես, չես զգա հաղթանակի ուժը:

 

Հարցազրույցը վարեց Անուշ Հովհաննիսյանը

Ռինդ գյուղի դպրոցը

Լսե՞լ եք Վայոց ձորում գտնվող Ռինդ գյուղի, նրա բնակիչների ու դպրոցի մասին: Նրանց կարելի է անվանել հաղթական ու ուժեղ կամքի տեր ժողովուրդ: Գյուղը տեղափոխվել է այլ տեղից, իսկ մի քանի տարի հետո նորատունկ այգիները չորացել են: Նրանք մնալով իրենց գյուղում՝ սկսել են ամեն բան սկզբից և հասել արդյունքի: Այսօր այս պայքարող (հարցազրույցից կիմանաք, որ նաև տաղանդավոր) գյուղի աշակերտները դպրոցում շատ կարիքներ ունեն, որոնք խանգարում են իրենց՝ դպրոցում լիարժեք կրթություն ստանալու:

Լուսանկարը` Սերյոժա Բաբոյանի

Լուսանկարը` Սերյոժա Բաբոյանի

Ավելի մանրամասն կարդացեք դպրոցի տնօրեն Աշոտ Թադևոսյանի հետ հարցազրույցում:

-Ես Ռինդ գյուղից եմ: Ութերորդ դասարանն ավարտելուց հետո տեղափոխվել եմ Երևան, սովորել եմ բուհում, աշխատել եմ, իսկ 1996 թվին վերադարձել եմ գյուղ, ընդունվել եմ աշխատանքի որպես գծագրության, աշխատանքի ուսուցման, մաթեմատիկա առարկաների ուսուցիչ: Աշխատել եմ 8 տարի, որից հետո նշանակվել եմ դպրոցի տնօրեն ու մինչ օրս աշխատում եմ:

-Պատմեք խնդրում ենք մի փոքր գյուղի մասին:

-Մեր գյուղը 1966 թվին է այստեղ հիմնավորվել: Դրանից առաջ մի չորս կիլոմետր հեռու էր: Սողանքի պատճառով գյուղը նստվածք տվեց: Տեղահանեցին մեզ, մեր ժողովրդին ու եկանք էստեղ: Այն ժամանակ այս տեղանքը կոչվում էր Թափ: Եկան, էս Թափում գյուղ հիմնեցին:  1966 թվին հիմնվել է գյուղը, իսկ դպրոցը սկսել է գործել 1969 թվից: Գյուղի բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ: Անասնապահությունը շատ քիչ է զարգացած մեզ մոտ, որովհետև հանդամասերը շատ քիչ են: Ամբողջ Հայաստանը ծանոթ է մեր գյուղի բերք ու բարիքին: Սովետական ժամանակաշրջանում մեր գյուղը լավ ծաղկում ապրեց: Մեր գյուղի ոռոգման ջուրը Արփա գետից պոմպերով դուրս էր գալիս Աղավնաձոր, Աղավնաձորից  գալիս էր Ռինդ: Պատերազմի տարիներին պոմպերը շարքից դուրս եկան, ու գյուղը չորացավ: Մինչ գյուղի չորանալը գյուղը շատ հարուստ էր՝ ամեն տարի գյուղացիները մեքենաներ էին առնում, նոր այգիներ էին գցում: Սակայն գյուղը  ջրից զրկվելու պատճառով կանգնեց ծանր կացության առաջ: 5-6 տարի հետո մեր հոգևոր առաջնորդը  Նորավանքից  ինքնահոս խողովակներով ջուր բերեց գյուղ: Ջուրը բերեց, ու գյուղը երկրորդ շունչ առավ: Գյուղացիները նորից սկսեցին գյուղատնտեսությամբ զբաղվել: Մենք աշխատող ու արարող ժողովուրդ ենք, փորձում ենք հնարավորության սահմաններում երեխաներին անպայման ուսման տալ:

Լուսանկարը` Սերյոժա Բաբոյանի

Լուսանկարը` Սերյոժա Բաբոյանի

Մեր գյուղը շատ խոչընդտների միջով է անցել: Հենց մի դեպք պատմեմ իմ ընտանիքից: Գյուղից դուրս ով հողամաս ուներ, կարողացել էր սարերից եկող ջրերով ջրել ծառերը: Իմ երեխաները արդեն դպրոցական էին ու տեսել էին, որ ուրիշները ծիրան էին վերևից բերում: Խմելու ջրով ոռոգվող մի փոքր ծիրանի ծառ կար: Ցոգոլ ժամանակ երեխեքը ուտում էին: Մեծ տղաս եկել ու հարցնում էր՝ պապա, մենք ինչի՞ ծիրանի ծառ չունենք: Դե ասում եմ, որ   ունենք, հեսա, ու ցույց եմ տալիս փոքր ծառը: Ասում ա՝ յա ՜, էդ ծիրանի ծառ չի, էդ ցոգոլի ծառ ա: Այսինքն, եթե գյուղի երկրորդ-երրորդ դասարանի երեխան  չգիտի ծիրանն ինչ է, ո՞նց կարող էինք ուսման մասին մտածել: Դրա համար մեր գյուղում միշտ ուսանողների թիվը պակաս է եղել: Համեմատած մյուս գյուղերի, մեր պայմանները մենք ենք ստեղծում: Իսկ իրենք արդեն պատրաստի պայմաններն ունեն, որոնք նպաստում են գյուղի զարգացմանը: Այսօրվա դրությամբ մեր գյուղը ոչ մի գյուղից հետ չի, դեռ շատերից էլ առաջ ենք: Ճիշտ է, շատերս բողոքում ենք, որովհետև բողոքելը հեշտ է, իսկ գործելը՝ դժվար: Իսկ ինչ-որ մեկը մտածում է՞, թե ինքը ինչ է արել, որ բողոքում է:

-Պատմե՛ք, խնդրում եմ ձեր դպրոցի մասին: 

-Մեր դպրողը ստեղծվել է 1969 թվականին: Իմ սովորելու ժամանակ դպրոցն ուներ 420 աշակերտ, իսկ այսօր՝ 144, որից  16-ը նախակրթարանում է սովորում: Տարեցտարի մեր շրջանավարտների թիվը պակասում է, բայց ցածր դասարաններում աճման միտում կա: 12-րդ դասարանում ունենք  8 աշակերտ, 11-ում՝ 9 աշակերտ, 10-ում՝  էլի այդքան, բայց առաջինում արդեն ունենք 15 աշակերտ, 2-րդում՝ 14 աշակերտ և 3-րդ ում՝ 16 աշակերտ, 4-րդ ում՝ 19: Այսինքն, աճը կա:

Այսօր մենք չունենք այնպիսի առարկա, որը չի պարապվում մասնագետ չլինելու պատճառով: Միայն մաթեմատիկայի ուսուցիչն է, որ գալիս է կողքի գյուղից:  Մեր բոլոր ուսուցիչները ունեն բարձրագույն մանկավարժական կրթություն: Մեր դպրոցում բարձրագույն, բայց ոչ մանկավարժական կրթություն ունեմ միայն ես: Ժամանակին եղել է, որ ֆիզիկայի մասնագետ չենք ունեցել: Հենց մեր սաներից  ուղարկել ենք սովորելու, ավարտել և վերադարձել է գյուղ և հիմա աշխատում է:

Լուսանկարը` Աստղիկ Հունանյանի

Լուսանկարը` Աստղիկ Հունանյանի

Չեմ դժգոհում, լավ ավանդույթներ ունի մեր դպրոցը: Մեր դպրոցը լավ  շրջանավարտներ է տվել հայրենիքին: Ունենք գրողներ, որոնք Ռինդի դպրոցն են ավարտել,  Վայոց ձորի հոգևոր առաջնորդն ու նրա եղբայրն էլ են մեր դպրոցը ավարտել, գործարար Սահակ Սարգսյանը, մեր գյուղապետը, նախարարությունում աշխատակիցներ, բոլորը ավարտել են մեր դպրոցը:

Բայց պահանջներն էլ ժամանակի հետ ավելանում են, իսկ դպրոցը միայն պետական ֆինանսավորմամբ չի  կարող ամեն ինչ անել: Եթե որևիցե բան ուզում ենք անել, պետք է գտնենք հովանավորներ և համագործակցենք նրանց հետ: Այսօր դպրոցում կավագործության խմբակ կա: Էլի հովանավորի միջոցով է հիմնադրվել: Երեխաները դասերից հետո անվճար բրուտագործություն են սովորում:

-Շրջանավարտների թվի նվազումը ինչո՞վ ա պայմանավորված:

-Դե այդ խնդիրը ամբողջ Հայաստանում կա: Ռինդն էլ է գտնվում Հայաստանում: Սոցիալական խնդիրները, որոնք կան Հայաստանում, Ռինդում  էլ կան, դրան գումարվում է նաև արտագաղթը: Եթե այսօր Ռինդի դպրոցում զգում են, որ մի երեխա իրոք տաղանդ ունի ինչ-որ գծով, ապա մեր դպրոցում դա մարում է ու կորում, որովհետև չունենք համապատասխան պայմաններ: Մեր ամբողջ գյուղում կարող է լինեն մեկ կամ երկու լավ մարզիկներ: Ի՞նչ անեն այդ երեխաները: Եթե մարզիկը 10-12 տարեկանից չսկսի պարապել, ո՞նց կարող է հետագայում լավ մարզիկ դառնալ: Ուրեմն երեխային պետք է տանել պարապմունքների: Կապ չունի՝ երգում է, նվագում է, թե պարում: Գյուղում չկան այդ պայմանները: Պետք է գնալ Եղեգնաձոր՝ 30 կիլոմետր: Դե ամեն ծնող չի, որ ի վիճակի է իր երեխային տանել-բերել: Այսօր մարդը հիսուն հազար աշխատավարձով ո՞նց ապրի, մի հատ էլ երեխային տա պարապմունքների:

-Ի՞նչ ձեռքբերումներ ու հաջողություններ  ունի դպրոցը:

-Ամեն տարի առարկայական օլիմպիադաներում մեր մարզում ամենաքիչը երկու-երեք առաջին տեղեր ենք բերում գյուղ: Հանրապետական օլիմպիադաներից գովասանագրերով հետ են գալիս: Մեր երեխաները մասնակցել են ասմունքի մրցույթին, հանրապետական փուլից նվերներով են հետ դարձել: Երեխաները ակտիվ ներգրավված են բոլոր տեսակի միջոցառումներին: Մեր մարզից մեր դպրոցի ռազմագիտության ուսուցիչն ու աշակերտներն են մասնակցել ռազմագիտության մրցույթին: Մեր գյուղի շրջանավարտներից 15 ուսանող անվճար համակարգում են սովորում: Հիմա սաներ ունենք, որ գիտական թեզեր են պաշտպանել,ուսուցիչ ունենք, որ ասպիրանտուրայում է սովորում: 150 աշակերտ ունեցող դպրոցի համար սա վատ ցուցանիշ չէ:

-Ի՞նչ խնդիրեր ունի դպրոցը:

-Բոլորս էլ գիտենք, որ սոված փորով երեխան չի կարող դպրոցում նորմալ սովորել:  Երեխաները սնվում են «Կայուն սնունդ» ծրագրի շրջանակներում: Քանի որ տեղը, հնարավորությունը շատ քիչ են, դրա համար էլ ստիպված  երկու-երեք հերթով են աշխատում, որպեսզի կարողանանք տեղավորել: Բնականաբար, եթե բուֆետի տարածքը մեծ լինի,  կարող ենք անցնել տաք սնունդի: Հիմա մեր  նպատակը ճաշարան կառուցելն է:

Լուսանկարը` Աստղիկ Հունանյանի

Լուսանկարը` Աստղիկ Հունանյանի

Մյուս կարևոր խնդիրը մարզադահլիճն է:  Հատակի մի մասը այս տարի փոխել ենք ու հենց հիմա էլ այդ աշխատանքներն են գնում: Հատկացված գումարով կարողացել ենք միայն մի մասը վերանորոգել, սակայն փտած հատակը վտանգավոր է երեխաների համար:

Գույքի ձեռքբերման խնդիր չունենք, որովհետև այս տարի ամբողջ դպրոցի սեղան-աթոռները թարմացրել ենք: Մեր հին սեղան-աթոռները «Հայ դպրոցի»-ի օգնությամբ կարողացել ենք վերանորոգել:

Քիմիայի լաբորատորիա դպրոցում ընդհանրապես չունենք, իսկ ֆիզիկայի լաբորատորիան անցած տարի ամբողջությամբ «Գիտելիք» համալսարանից ինքս եմ բերել: Այսօր տեղեկատվական տեխնոլոգիաների դարում ենք ապրում, բայց շատ քիչ հնարավորություններ դպրոցն ունի: Ճիշտ է, այս տարի մենք հնդկական մի կազմակերպությունից 10 համակարգիչ ենք ստացել իրենց սեղաններով, բայց դրա հետ մեկտեղ դպրոցին նաև պակասում են այլ կարևոր սարքավորումներ: Դրանց անհրաժեշտությունը ևս կա, բայց կարիքներն էլ կարելի է դասել ըստ առաջնահերթության:

Ասում են՝ Արենի գյուղում ու Մալիշկայում  ավելի շատ ուսանողներ կան,  քան Ռինդում: Համաձայն եմ, բայց եթե այսօր ռնդեցին չի կարողանում իր երեխայի ցամաք հացի հարցը լուծի, ո՞նց կարող է սովորելու մասին մտածել:

Շատ ցավոտ հարց է նաև ջեռուցման խնդիրը: Մենք էլեկտրական վառարաններով ենք դասասենյակները տաքացնում: Դպրոցի վերանորոգման ժամանակ  ամեն սենյակում մի վարդակ են դրել, մալուխը բարակ է, ու եթե մենք միացնում ենք վառարանները, վարդակը հալվում է: Իսկ մեկ վառարանով անհնար է տաքացնել մեծ դասասենյակները: Մեզ ասում են՝ գիշերը միացրած թողեք, բայց դա էլ հրդեհավտանգ է: Առավոտյան դասերն սկսելուց 3 ժամ առաջ միացնում են, բայց դասասենյակներ կան, որ ձմեռը +13 աստիճան է լինում, այնինչ մեզանից պահանջում են 18 աստիճան ջեռուցում՝ նվազագույնը: Մենք ունենք ջեռուցման համակարգ, որը աշխատում է դիզվառելիքով և բնական գազով: Ընդհանուր շինարարությունն ավարտվել է 2007 թվին, ու մենք հենց մի անգամ փորձարկել ենք ջեռուցման համակարգը, ու վերջ: Դիզվառելիք գնելու գումար չկա:

-Իսկ եթե նկարագրեք ձեր երազանքների դպրոցը: Ինչպիսի՞ն կլինի այն:

-Իմ երազած դպրոցում և՛ ուսուցիչը, և՛ աշակերտը, որ գալիս են դպրոց,  չպիտի մտածեն, որ գալիս են աշխատանքի կամ պարտավոր են: Ամեն մեկն իր գործը պետք է անի սիրով:  Ուսուցիչը չմտնի դասարան՝ աշխատավարձ ստանալու համար, աշակերտը, որ գա դպրոց չասի՝ մնամ տանը, մաման կխոսի, գնամ դպրոց՝ դասատուն, որովհետև դաս չեմ արել: Աշակերտը սիրի դպրոցը, անգամ անհամբեր սպասի դպրոցի բացվելուն, որ դաս սովորի: Հիմա էլ են սպասում, բայց ոչ թե գալիս են սովորելու համար, այլ ժամանակ անցկացնելու:

-Կուզենայի՞ք վերջում  ինչ-որ բան ավելացնել:

-Այն, որ դուք՝ պատանի թղթակիցներդ այսօր մեր դպրոցում եք, արդեն շատ գովելի է: Մեր զրույցը չորս պատերից դուրս է գալու, ու ես շատ ուրախ կլինեմ, որ Ռինդ գյուղի ու նրա դպրոցի մասին բոլորը իմանան:

Հարցազրույցը վարեցին՝ Նոնա Պետրոսյանը, Աստղիկ Հունանյանը

Չորս բժիշկ մեկ ընտանիքում

Բժշկի կյանքը լի է բազմաթիվ դրվագներով, անվերջ վերելքներով ու վայրէջքներով, երջանկությամբ և տխուր ակնթարթներով: Բժիշկը միշտ պայքարում է հազարավոր մարդկանց առողջության համար: Իմ զրույցը Եղեգնաձորի հիվանդանոցի մանկաբույժ Թամարա Մկրտչյանի հետ է:

-Բժշկուհի, Ձեր ընտանիքում բժիշկներ եղե՞լ են: Դուք ինչպե՞ս և ո՞ւմ խորհրդով եք ընտրել բժշկի մասնագիտությունը: Դա Ձեր երազանքների մասնագիտությո՞ւնն է եղել:

-Իմ նախապապերը՝ հայրական կողմս Խոյից է, մայրական կողմս՝ Սալմաստից են: Մեր տոհմի մեջ սերնդեսերունդ քահանաներ են եղել: Տեր Խորեն Ղազարյանը Վայոց Ձորի մարզի Ալագյազ գյուղի քահանան է եղել: Սակայն բոլորի նման 1937 թվականին աքսորել են նաև հայրիկիս ընտանիքին, հետո նրանք վերադարձել  են: Իմ ընտանիքում բժիշկներ չեն եղել: Ծնողներս մանկավարժներ են: Ես հայրիկիս ցանկությամբ եմ բժշկուհի դարձել: Հայրիկիս ցանկությունն է եղել, որ իր բոլոր երեխաները բժիշկներ դառնան: Եվ դեռ փոքր տարիքում այն հարցին, թե ինչ եմ դառնալու, ես պատասխանել եմ՝ բժշկուհի:

Մենք ընտանիքում հինգ երեխա ենք, չորսս բժիշկ ենք, բոլորս աշխատում ենք Եղեգնաձորի կենտրոնական հիվանդանոցում: Մեծ եղբայրս թերապևտ է, քույրս կլինիկայում մանկաբույժ է, մյուս եղբայրս սրտաբան է, դե ես էլ մանկաբույժ եմ ստացիոնարում:
Մանկաբուժական ֆակուլտետն եմ ընդունվել ու ավարտել: Անկեղծ ասած, չէի ուզում մանկաբույժ դառնալ, բայց հիմա մտածում եմ, որ ամենալավ մասնագիտությունն է:

Ինչպես շատերը ես նույնպես ցանկանում էի դառնալ դերասանուհի, և միգուցե դառնայի դերասանուհի կամ բանասեր, որովհետև ավելի շատ ասմունքելու հակում ունեմ: Բայց բժշկականն ավարտելուց հետո հասկացա, որ հենց այդպես պետք է լիներ: Ու կարծում եմ, որ ինձ համար հենց մանկաբուժությունն էր ընտրված, որովհետև շատ եմ սիրում երեխաներին, արդեն սովորել եմ երեխաների լեզուն:

-Հե՞շտ ընդունվեցիք աշխատանքի:

-Երբ եկա, որ գործի ընդունվեմ Եղեգնաձորի հիվանդանոցում, չէի մտածում, որ միանգամից ստացիոնարում պետք է աշխատեմ: Մտածում էի, որ պոլիկլինիկայում որևէ մի տեղամաս կվերցնեմ և կսկսեմ աշխատել, բայց միանգամից հիվանդանոց ուղարկեցին: Սկզբում շատ դժվար էր, բայց սովորեցի քիչ-քիչ:

-Բժշկի մասնագիտության դժվարություններն ու առավելությունները որո՞նք են:

-Դժվարությունները շատ են: Յուրաքանչյուր հիվանդի հետ ապրում ես, հուզվում, անհանգստանում, մինչև ինքը լավանա: Իսկ առավելությունն այն է, որ տեսնում ես հիվանդներդ առողջ են, տեսնում ես աշխատանքիդ արդյունքը, և դա ուրախացնում է: Ես դա առավելություն չեմ համարում, պարզապես հաճելի է տեսնել այն, որ բուժում ես և հասնում լավ արդյունքի:

-Իսկ հե՞շտ է երեխաների հետ աշխատելը:

-Ո՛չ, շատ դժվար է, որովհետև մեծերը կարող են ներկայացնել իրենց գանգատները, իսկ երեխաները միայն լացում են, ու պետք է կողմնորոշվես, թե ինչն է նրանց լացի պատճառը:

-Ունենալով հագեցած գրաֆիկ, ժամանակ ունենո՞ւմ եք այլ գործերով զբաղվելու:

-Ոչ մի բանով ժամանակ չեմ ունենում զբաղվելու, որովհետև աշխատանքս շատ ծանր է: Նույնիսկ լինում են օրեր, որ մինչև գիշերվա տասներկուսը մնում եմ հիվանդանոցում: Հնարավոր է գնամ տուն և ժամը մեկ կանչ լինի, այդ պատճառով ոչինչ պլանավորել չեմ կարող: Իմ հիմնական զբաղմունքը բժշկությամբ զբաղվելն է, եթե ունենում եմ ազատ ժամանակ, կարդում եմ մասնագիտական գրքեր, բայց սիրում եմ նաև կարդալ գեղարվեստական գրքեր: Այս պահին Էրիխ Մարիա Ռեմարկի «Հաղթական կամար»-ն եմ ուզում կարդալ: Գիրքը վերցրել եմ, բայց դեռ չեմ սկսել, պարզապես հոգնածությունն այնքան շատ է լինում, որ ընթերցանությունը երկրորդ պլան է մղվում:
Չմոռանամ ասել, որ փոքր տարիքում գրել եմ բանաստեղծություններ: Ունեմ նաև ինձ նվիրված բանաստեղծություններ, որոնք գրել է հայրիկս:

-Քա՞նի տարի է, որ աշխատում եք հիվանդանոցում:

-Տասներկու տարի է աշխատում եմ հիվանդանոցում: Այդ ընթացքում հազարավոր երեխաների եմ բուժել:

-Ձեր կարծիքով, միայն ցանկությունը հերի՞ք է բժիշկ դառնալու համար:

-Ես չեմ կարծում, որ միայն ցանկությունը հերիք է: Շատերը կարող են ավարտել բժշկական համալսարանը, բայց բժիշկ դառնալ բոլորը չեն կարող:
Հաճախ մտածում եմ անգամ մասնագիտությունս փոխելու մասին:  Հատկապես մանկաբույժի աշխատանքը շատ ծանր է: Կուզենայի աշխատել սովորական բժիշկ, ոչ հիվանդանոցում, որտեղ պատասխանատվությունը շատ մեծ է, ու ստիպված եմ գիշերներն անցկացնել հիվանդանոցում:

Եթերում Student TV-ն է

Հարցազրույց ՀՊՄՀ-ի կուլտուրայի ֆակուլտետի հեռուստալրագրության ամբիոնի 3-րդ կուրսի ուսանողուհի և ՀՊՄՀ ՈւԽ-ի առցանց ալիքի՝ Student TV-ի պատասխանատու Սոնա Խաչատրյանի հետ:

-Ինչպե՞ս և ինչո՞ւ որոշեցիք ստեղծել TV-ն։
-ՈւԽ-ի նախագահը և մյուս անդամները թիվիի գաղափարը դեռ վաղուց ունեին։ Երբ ես սկսեցի աշխատել կենտրոնական ՈւԽ-ում և համագործակցել նախագահական կազմի և անդամների հետ, ինձ ասացին, որ նման գաղափար կա։ Եվ որոշեցինք այդ գաղափարն իրականություն դարձնել, քանի որ ունեինք համապատասխան ռեսուրսներ և հնարավորություններ։ Սկզբում աշխատանքը շատ բարդ էր։ Աշխատում էինք անգամ գիշերները։ Ընդհանրապես չէինք պատկերացնում, թե ինչ է մեզ սպասվում։ Արխիվային կադրեր էինք փնտրում, ծրագիր մշակում, փորձում հասկանալ՝ ինչից կարելի է սկսել: Չնայած բոլոր դժվարություններին՝ որոշեցինք իրագործել ծրագիրը։ Աշխատանքները սկսեցինք սեպտեմբերին։ Առաջին հաղորդումը պատմում էր ՈւԽ-ի գործունեության, ինչպես նաև այդ ժամանակահատվածում տեղի ունեցած միջոցառումների մասին։ Առաջին հաղորդումը համացանցում տեղադրեցինք դեկտեմբերին։

-Ինչպիսի՞ն է թիվիի ձևաչափը։
-Մենք աշխատում ենք առցանց՝ համացանցային տարբերակով։ Տեղադրում ենք ռեպորտաժներ։ Ունենք լրագրողների և օպերատորների մեծ թիմ: Նյութերի հավաքագրման և վերջնական խմբագրման աշխատանքներով ես եմ զբաղվում։ Հեռուստաընկերության աշխատանքի ձևաչափից չենք շեղվել։ Կարելի է ասել՝ աշխատում ենք ինչպես փոքրիկ հեռուստաընկերություն։ Այն, ինչ կատարվում է իրական հեռուստաընկերություններում, արվում է նաև այստեղ, ուղղակի՝ ավելի փոքր կազմով։

-Մի փոքր կպատմե՞ք թիվիի անցած ուղու և ձեռքբերումների մասին։
-Առաջին հաղորդումը համալսարանի ղեկավարության կողմից հավանության արժանացավ։ Եթե դիտեք մեր հաղորդումները, կնկատեք, որ մենք հաղորդումից հաղորդում կատարելագործվել ենք: Այն թերությունները, որոնք կան առաջին թողարկման մեջ, շտկվել են երկրորդին, երկրորդի թերությունները՝ երրորդին և այդպես շարունակ: Մեր կարևոր ձեռքբերումներից էր «Ամառային դպրոց» ծրագրի շրջանակներում օրագիր թողարկելը։ Ամեն օր թիվիի ստեղծագործական կազմը նկարահանում և տեղադրում էր փոքրիկ ռեպորտաժներ։ Կարծում եմ՝ մեզ համար իսկապես մեծ ձեռքբերում էր նման հագեցվածությամբ ծրագրի շրջանակներում տասը օր շարունակ ամեն օր իրականացնել նկարահանումներ, ձայնագրել, մոնտաժել և նյութ գրել։ Դա նաև այնքանով էր կարևոր, որ մենք հասկացանք՝ կարող ենք արագ աշխատել և լինել օպերատիվ։ Կարծում եմ՝ համալսարանի ղեկավարությունն էլ նկատեց, թե ինչքան մեծ աշխատանք է կատարել թիվիի անձնակազմը։

-Ի՞նչ փոփոխություններ և նորամուծություններ են սպասվում առաջիկայում։
-Ամեն տարի մեր կազմը թարմանում է։ Մեզ ինչպես միանում, այնպես էլ մեզնից հեռանում են ուսանողներ։ Ոմանք դասերի շատ լինելու պատճառով, ոմանք էլ պարզապես «դրայվին» չեն հարմարվում, քանի որ հիմա մենք շատ արագ ենք աշխատում։ Նախկինում ձևաչափն էսպիսին էր. մի ամսվա ընթացքում տեղի ունեցած միջոցառումների լուսաբանում մի լրատվական հաղորդման տեսքով։ Քննարկելով ՈւԽ-ի նախագահական կազմի հետ՝ որոշեցինք այս ուսումնական տարում փոխել ձևաչափը։ Կլինեն ավելի շատ հաղորդումներ, կլինի միջոցառումը, որից հետո երկու օրվա ընթացքում կտեղադրվի դրա մասին պատմող ռեպորտաժը։ Այսինքն՝ կաշխատենք լրատվության կարևոր սկզբունքներից մեկի՝ «այսրոպեականության» համաձայն։ Սա կբարձրացնի նաև մեր հաղորդումների դիտելիությունը։ Եթե սկզբում մեր նպատակն էր միայն իրականացնել գաղափարը և դառնալ ուսանողի աչքերն ու ականջները համալսարանում, ապա այսօր մեզ համար սահմանել ենք ուրիշ նշաձող՝ ընդլայնել մեր լսարանի շրջանակը և լրատվական հաղորդումներից բացի՝ ներկայացնել նաև հումորային, ժամանցային, ճանաչողական, հեղինակային հաղորդումներ լսարանին հետաքրքրելու համար։ Մյուս ամսվանից կսկենք փորձնական նկարահանումները հասկանալու համար՝ մեր տեխնիկական հնարավորությունները թույլ տալի՞ս են աշխատել այդ ֆորմատով, թե ոչ։ Կարելի է ասել՝ այս տարի շեշտը դրել ենք հենց հեղինակային հաղորդումների վրա։

-Այժմ ի՞նչ լուրջ խնդիրներ ունի թիվին։
-Սկզբում ունեինք տեխնիկական խնդիր, ինչն անխուսափելի էր։ Տեխնիկան գնալով զարգանում է, և դրա հետևից վազելը լուրջ ֆինանսների հետ է կապված։ Այս պահին աշխատում ենք մեր հեռուստալրագրության ամբիոնի տեխնիկայով և փորձում այդ կերպ լրացնել տեխնիկայի հագեցվածության պակասը։ Եթե նկարահանում ենք մի բան, որի համար ամբիոնի տեխնիկան չի բավականացնում, ապա սեփական միջոցներով ենք փորձում խնդիրը լուծել։ Ամբիոնն այս պահին տրամադրում է մեզ մեր ձևաչափին համապատասխան տեխնիկա։

-Սոնա, թիվիի անձնակազմում հիմնականում համալսարանի ուսանողներն են և վարժարանի աշակերտները, հետաքրքիր է՝ ի՞նչ քայլեր եք ձեռնարկում, որ Ձեր՝ համալսարանն ավարտելուց հետո Student TV-ն շարունակի իր գործունեությունը։
-Անկեղծ ասած՝ դա ինձ համար գերխնդիր է։ Նշեմ, որ սկզբում մեր նպատակն էր մեր թիմը համալրել հեռուստալրագրության բաժնի ուսանողներով միայն, նույնիսկ չէինք մտածում, որ վարժարանի աշակերտները նույնպես ներգրավված կլինեն թիմում։ Հետո որոշեցինք, որ ֆակուլտետների լրատվական հանձնաժողովներից մի հոգի պիտի լինի թիվիի կազմում, որպեսզի տեղեկացված լինենք ֆակուլտետների գործունեությունից։ Բայց աշխատանքի ընթացքում նկատեցինք, որ նրանք ևս ունեն լրագրողական գիտելիքներ և հմտություններ, և համալրեցինք մեր թիմը՝ այլ ֆակուլտետների ուսանողներով ևս։ Եվ քանի որ ՈւԽ-ն համագործակցում է վարժարանի Ախ-ի հետ, մեր թիմն ընդլայնելով՝ համալրեցինք այն նաև վարժարանի լրագրության հոսքի աշակերտներով։ Հիմա իմ և ՈւԽ-ի նախագահական կազմի գլխավոր խնդիրն է այնպես անել, որ թիվին մեզնից հետո էլ շարունակի իր գործունեությունը։ Ես արդեն երրորդ կուրսի ուսանող եմ, մյուս տարի ավարտում եմ համալսարանը, բայց մենք ամեն բան փորձում ենք անել, որ մեզնից հետո թիվիի աշխատանքը չդադարեցվի։ Դրա համար մենք ամեն տարի, ինչպես արդեն նշեցի, կազմի փոփոխություն ենք կատարում։ Կարծում եմ՝ հենց այդ սերնդափոխությունը պետք է պահի թիվին։ Ավարտելուց հետո էլ մենք միշտ կլինենք այստեղ՝ պատրաստ օգնելու մեր կրտսեր ընկերներին: