Գյուղում ապրելիս շատ ես հանդիպում կարծրատիպերի և սահմանափակ մտածելակերպի։ «Կարծրատիպ» և «սահմանափակ մտածելակերպ» ասվածը շատ լայն իմաստ ունի, առաջ թվում էր, որ 21-րդ դարում դժվար թե մարդիկ սահմանափակ մտածեն։ Ես բնակվում եմ Արտենի գյուղում, որտեղ ականատես էի լինում մարդկանց այնպիսի մտածելակերպի, որը ինձ համար խորթ էր (հիմա արդեն կարելի է ասել՝ սովորական է դարձել)։

Գյուղը բաժանվում է մի քանի մասի՝ մարդիկ, ովքեր հատուկ նստած են որևէ վայրում մեկին քննադատելու նպատակով, մարդիկ, ովքեր արժանանում են քննադատության և մարդիկ, որոնց չեն հետաքրքրում մյուսների առօրյան և կյանքը (այսինքն՝ նորմալ մարդիկ)։

Սահմանափակ ասելով՝ նկատի ունեմ այն մտածելակերպը, որը բացի ուրիշի շարժ ու ձևին նայելուց ու քննադատական խոսքեր ասելուց՝ ուրիշ բան չի մտածում։ Գյուղում պարբերաբար կազմակերպվում են միջոցառումներ, սեմինար-հանդիպումներ, որոնց մասնակցում են դպրոցահասակները։ Այդպիսի սեմինարներին միշտ լինում են ամենաշատը երկու տղա, նրանց մասնակցությունը այդպիսի բաների շատ պասիվ է։ Մենք ապրում ենք գյուղում և այնպիսի մարդկանց կողքին, ովքեր իրենց սահմանափակության պատճառով մեզ են վնասում և հետ պահում շատ ավելի քայլերից ու ծրագրերից, որոնց կարիքը իրոք ունենք։ Չնայած՝ ունենք այնպիսի մարդիկ, որոնք չեն կարևորում այդ մարդկանց ասածը և կարծիքը, իմ կարծիքով՝ դա ամենաճիշտ մտածելակերպն է։

Կարծրատիպեր, սրանք քարացած և կարծրացածներն են։ Տարբեր կարծրատիպերի պատճառով մենք տուժում և հետ ենք մնում այն ամեն ինչից, ինչը մերն է։

Կարծրատիպ կա, որ աղջիկը արևային ակնոցով գյուղում ուղղակի չի կարող պտտվել, կարծրատիպ ստեղծողները կասեն․

-Հլը նայի, ակնոցները դրել աչքերին՝ ազատ գյուղի մեջ ման ա գալիս…

Շատ եմ խոսել իմ տարիքի ընկերների հետ, շատ են հիմնանանում աղջիկները, որոնք իրոք կարծրատիպի «զոհեր» են եղել։ Էդ կարծրատիպ կոչվածները հիմնականում աղջիկներին են վերաբերում ու հատկապես նրանց, ովքեր ազատ ել ու մուտ են ունենում, օրինակ՝ գյուղի Մշակույթի տուն։ Գուցե գրածներս չհասկանաք, որովհետև հնարավոր է դուք այդպիսի միջավայրում չեք ապրում։

Բայց եկեք հանրության կարծիքներին ու քննադատություններին այսուհետ շատ տեղիք չտանք, անենք այն, ինչը մեզ համար օգտակար և նպաստավոր է, և վերջապես, կորտրենք այն կարծրատիպը, որը արդեն շա՜տ տարիների մի մասնիկն է դարձել։ Գուցե սա էլ է փորձություն ինչ-որ բան հաղթահարելու և մերը, նորը ու լավը ստեղծելու համար։ Մենք ապրում ենք այնպիսի երկրում և մոլորակում, որը մեզ համար բավարար պայմաններ է ստեղծել առաջ նայելու և չվհատվելու։ Այսուհետ ո՛չ կարծրատիպերին և սահմանափակ մտածելակերպին։

Գարունն իր գեղեցկությամբ, թարմ շնչով, բնության զարթոնքով միշտ հիացրել է ինձ: Գարունը իր ջերմ արևով, մեղմ անձրևով և երբեմն ձմեռվա՝ չնահանջելու ապացույց դարձած ձյունով կարծես տարվա բոլոր եղանակների միախառնումը լինի, բայց արդեն ավելի գեղեցիկ, հաճելի և ուրախ: Գարունը արժե սիրել թեկուզ միայն ծաղիկների համար, որքա՜ն հաճելի է, երբ բակ դուրս գալով հանդիպում ես ծաղիկներին և նոր ծաղկած ծառերին։ Այս մտքի հետ ավելի շատ համակարծիք կլինեն նրանք, ովքեր ապրել են, ապրում են կամ գոնե մի գարնանային օր կարողացել են վայելել գյուղական միջավայրում:

Իհարկե, գարնան հետ Հայաստան ներխուժեց նաև մարդկանց խուճապը, որին չեմ ցանկանում շատ անդրադառնալ, առանց այդ էլ ողջ տեղեկատվական համակարգը խոսում է միայն կորանավիրուսի մասին: Կարծում եմ՝ սա էլ է անհրաժեշտ մարդկությանը, որպեսզի սովորենք գնահատել մեր մտերիմների հետ անցկացրած պահերը, ջերմ ձեռքսեղմումներն ու գրկախառնությունները, երանի տանք այն պահին, թե երբ կկարողանանք ազատ քայլել փողոցում և վայելել մաքուր օդը առանց որևէ վախի:

Եկե՛ք գնահատենք ու վայելենք այս խենթ ու կամակոր գարունը…

It’s true we’ll make a better day, just you and me․

Իսկական ժամանակն է տանը նստելու ու Մայքլ Ջեքսոնի «we are the world» երգը լսելու համար: Բայց գիտեմ, որ եթե ուսանող ես ու քո համալսարանն էլ է որդեգրել հեռավար ուսուցման ծրագիրը, ուրեմն հաստատ շատ ազատ ժամանակ չունես երգ լսելու, քանի որ պետք է գլուխ հանես գլխիդ կուտակված հանձնարարություններից (բայց եթե իմ կարծիքն եք ուզում իմանալ՝ ինձ շատ էլ դուր է գալիս տանից դասին մասնակցելը, շատ ծիծաղելի պահեր կան դրա մեջ):

Այո-այո, դու շատ ճիշտ հասկացար, ես չեմ եկել քեզ երգերի, ֆիլմերի կամ այլ զբաղմունքների ցանկ առաջարկելու ու ոչ էլ խոսելու տանը փակված մնալու լավ կամ վատ կողմերի մասին, քանի որ ընկերներս արդեն լավ խորհուրդներ հասցրել են տալ, նույնիսկ հղումներ անել:

Իհարկե, այս պայմաններում ուրիշ թեմայից նույնպես չեմ կարող խոսել, բայց ուզում եմ մի փոքր այլ տեսանկյունից նայել այսպես կոչված «խնդրին» ու կիսվել իմ բացահայտումով:

Դուք՝ չգիտեմ ինչպես, բայց ես վերջին շաբաթներին ինձ համար նոր կողմից բացահայտեցի մարդկանց: Փաստորեն բոլորի մեջ կա լույսի կտոր, շատ ուժ, անսահման հավատ առ Աստված, օգնելու մեծ ցանկություն:

Թվում է՝ եկել է մի պահ, որ մարդիկ տարբերություն չեն դնում՝ հայ է հիվանդացողը, թուրք, թե իտալացի: Հավասարապես բոլորի համար անհանգստանում են ու ի սրտե առողջություն ցանկանում: Առողջացողների համար էլ անկեղծ ուրախանում:

Թվում է՝ եկել է մի պահ, երբ մարդիկ սկսել են չբողոքել, (կամ գոնե քիչ են բողոքում, որ խանութում կիտրոնը վերջացել է), ու սա ցուրտ ու մութ տարիները չեն, այլ անսահմանափակ տեխնիկայի հնարավորությունների ժամանակաշրջան, ինչը հեշտացնում է մեր աշխատանքը: Ամեն դեպքում տատիկ-պապիկները այլևս չեն ասում՝ ինչ կա այդ հեռախոսի մեջ, դուրս արի, այլ ասում են.

-Հը՞ն, մի հատ նայի նորություն չկա՞, ի՞նչ են ասում:

Ու վերջապես, եթե տանը փակված չմնայինք, չէինք կարոտի փողոցներով ընկերների հետ ժամերով քայլելը: Ու դրա շնորհիվ մենք վերջապես սովորեցինք գնահատել ու մեզ երջանիկ զգալ առաջին հայացքից փոքր թվացող, բայց այդքան էական կյանքի պահերից:

Համոզված եմ, որ վանդակից դուրս գալուց հետո կյանքին լրիվ այլ կերպ ենք նայելու ու ավանդության համաձայն՝ լավատեսական նոտայով ավարտելով ասում եմ, որ ամեն ինչ լավ է լինելու, եթե մեր բոլոր քայլերն ուղղենք աշխարհն ավելի լավը դարձնելուն:

-Ժամանակ չունեմ։

-Չհասցրի մտածել։

Հիմա եմ հասկանում, որքա՜ն անիմաստ ու անբովանդակ են նման պատճառաբանումները։ Պատճառներ, որոնք առաջ ենք բերում հարազատին չայցելելու, միմյանց ձեռք չմեկնելու կամ էլ որևէ մեկի խնդրանքը չկատարելու համար: Ժամանակ դեռ շա՜տ կունենանք, իսկ հարազատին այցելելու, ընկերոջ վիշտը կիսելու հնարավորությո՞ւն։ Չբացառենք, որ օգնելու խնդրանք ևս չենք ունենա: Ինչևէ: Առանց այն էլ չէինք կարողանում հավասարվել կյանքի խելահեղ ընթացքին, գլուխներս միայն մեր անձնական գործերի, մտքերի ու մտածմունքների մեջ թաղած շնչակտուր վազում ու վազում էինք՝ շատերս անգամ տեսադաշտում չունենալով վերջնակետը։ Ու հանկարծ բոլորս ստանում ենք չնախատեսված արձակուրդը։ Արձակուրդ ոչ թե աշխատանքի վայրից կամ ուսումնական հաստատությունից, այլ ես կասեի՝ աշխարհից։ Ի՞նչ ես անում քո բաժին արձակուրդի ընթացքում, քո աշխարհում։ Շատերի համար ուղղակի ժամանակի կորուստ է, ի՜նչ ենք անելու։ Մյուսների համար ժամանակի մե՜ծ չափաբաժին, մե՜ծ հնարավորություն, սեփական «ժամանակ չունեմ»-ները մի լավ քրքրելու համար։ Մի պահ մտածեցի, որ բոլորս մեր գործերը, նպատակները սեղմել ու տեղավորել էինք այս մեկ ամսվա մեջ, ինքներս մեզ տվել ընդամենը մի ամիս դրանց հասնելու, ինչ-որ գործեր ավարտին հասցնելու համար։ Հիշենք, որ կորոնավիրուսից հետո կա կյանք։ Ի՞նչ էինք անում, երբ ժամանակը շատ էր, իսկ առօրյան՝ ազատ։ Ո՞ւր էինք այդքան շտապում, ի՞նչ էիք անվերջ ձեռնարկում, որ հիմա խուճապահար եղած փորձում ենք հասցնել ամեն բան։ Եկեք հիմա շեշտը դնենք ոչ թե նյութականի, որը կարծում եմ՝ բոլորիս մտածելակերպում է արժեզրկվել, այլ հոգևորի, աննյութականի վրա։ Ինքս մի քանի գիրք էի առանձնացրել ու աշխարհից արձակուրդի ընթացքում որոշել էի կարդալ։ Արմեն Նիազյանի «Բռնիր ձեռքս. Ես վախենում եմ»-ը առաջինն էր ու ամենահամապատասխանը ստեղծված իրավիճակին։ Անհնար է կարդալ առանց մտքերի մեջ ընկնելու, ինքդ քեզ հետ կռիվ տալու ու որոշումներ կայացնելու։ Կարդալիս գեթ մեկ անիմաստ կամ անհետևանք հանդիպում չես ունենա ոչ մի հերոսի հետ: Մարդկային անտարբերության, խարխլված հարաբերությունների, վայրկենական արված որոշումների ու այս ամենի հետևանքների մասնակից հերոսներից մեկը ներսումդ մի նոր ու անհրաժեշտ արժեք է ձևավորում, մյուսը՝ թույլ տալիս ու օգնում ազատվել ներսումդ արմատացած շա՜տ-շա՜տ «անպետք»-ներից։ Ընթացքում դու ևս դառնում ես մասնակից, ոչ երբեք դիտորդ կամ ուղղակի ընթերցող, եթե անգամ չգտնես քեզ նրանցից որևէ մեկի մեջ, կամ հենց քո մեջ տեսնես նրանցից մի մասնիկ, վստահ եմ՝ կզգաս ինչ-որ բացթողում ու մեծ ցանկություն՝ մեկնելու քո ձեռքը, որին նրանք փնտրում ու սպասում են։ Ասածս ինչ է, գտեք ձեր զբաղմունքը, օգտագործեք ժամանակը՝ գալիքին ուրիշ աչքերով նայելու համար։ Ի դեպ, գիրքը հրաշալի միջոց է։ Կորոնավիրուսից հետո կա կյանք, որը նյութականով չի սահմանափակվում։

Առո՛ղջ եղեք։

Մեր ձմեռները գարուն չունեցան…

Ասում են, եթե ուզում ես կյանքումդ ինչ-որ բան փոխել՝ նախ պետք է ինքդ փոխվես։ Ես սովորեցի փոխվել՝ չնայած այն բանին, որ ինքնասիրահարված էի։ Իմ աշխարհից դուրս աշխարհներ տեսա, ինձ հետաքրքրեց քո աշխարհը։ Ես այնտեղ ապրել ուզեցի։ Գիտես, ինձ հոգնեցրել է իմ միապաղաղ ու սառը աշխարհը։ Վատ չէ, երբ սովորում ես ձմռան սառնությանը, բայց արևի մի շողն անգամ հաճելի է մարմնիդ։ Այնքան հաճելի է, որ ուզում ես այն հավերժ պահել քեզ։ Բայց իրոք ցավոտ է, երբ այդ շողը երևում է մի պահ, տաքացնում մարմինդ, և երբ ցանկանում ես տրվել նրան, ջերմացնել ներսդ, հանկարծ գնում է… անվերադարձ գնում։

Հազարավոր անգամներ եմ փորձել մոռանալ գոյությունդ, բայց ամեն բան շուրջս քեզ է հիշեցնում։ Վիշտս խեղդում եմ գրքերի ու ալկոհոլի մեջ։ Կարդում եմ Սևակ, հասկանում՝ մենակ չեմ, որ զրկվել եմ արևի շողից։ Կարդում եմ Չարենց ու մտածում, որ քեզնով չի սկսվում ու ավարտվում կյանքը։ Բայց Սահյանը գալիս ու ուղիղ թույլ տեղիս է կպչում։ Էհ․․․ Դու էլ ես սիրում Սահյան։ Գիտեմ։

Մեր ձմեռները գարուն չունեցան… Քսանհատորյա վեպիս ծանր էջերը ջնջել ուզեցի և գրքերս մի անկյունի վրա դրեցի։ Նոր էջս դեռ չսկսած՝ տողին վերջակետ դրիր։ Դատարկվել եմ… Թե ասա՝ չէիր մնալու, ասեիր գոնե վեպերիս էջերը պահեի, որ հիմա անտեր շան պես ներսիս դատարկության հետ աննպատակ չքայլեի։ Դատարկվել են փողոցները, դատարկվել են մարդիկ, դատարկվել եմ ես… Չէի ուզում գրել քո մասին, բայց դե սրանով եմ լցնում բաժակս, որ մի լա՜վ հարբեմ, կորցնեմ ինձ, մոռանամ աշխարհի գոյության մասին, ինքն էլ՝ իմ։
Էլի ու էլի իմ ձմեռները գարուն չունեցան… Երբևէ լսե՞լ էիր, որ խատուտիկը վարդին վայել ապրեր, աշունն էլ անանձրև մնար, կամ էլ թե անձմեռ գարուն գար… Չէ՛։ Բայց իմ ձմեռը գարուն չունեցավ։

Սիրելի թղթակիցներ,

Վիրուսին զուգահեռ աշխարհով մեկ կարծես թե թևածում է նաև կարանտինում հայտնված մարդկության մասին ֆիլմեր նկարահանելու գաղափարը: Համենայն դեպս մենք արդեն մի քանի գրեթե նմանատիպ նախագծերի մասնակցելու խնդրանք-առաջարկներ ենք ստացել մոլորակի տարբեր ծայրերից (չհաշված մեր սեփական նախաձեռնությունը): Հուսով եմ, գիտակցում եք, որ 17-ցիներից լավ դա ոչ ոք չի կարող անել, թեկուզ այն պատճառով, որ մենք ամենամեծ խմբագրակազմ ունեցող լրատվամիջոցն ենք` հարյուրավոր տաղանդավոր երիտասարդներ, ու բոլորն էլ տնային կալանքի մեջ: Իսկ ազատության գնալով խստացող սահմանափակումները միայն ավելի են խթանում ստեղծագործական ազատությունը: Ուրեմն` ի գործ:

Ի՞նչ նկարել

Ամեն ինչ, որ կանցնի ձեր մտքով: Սակայն ուշադրություն դարձրեք «միտք» բառին: Պետք չէ ուղղակի միացնել կամերան և անիմաստ «սահեցնել» պատերի վրայով: Նախ մտածեք` ինչպե՞ս է դրսևորվում կամավոր կամ պարտադիր մեկուսացումը ձեր և ձեր շրջապատի կյանքում ու կենցաղում, ի՞նչը և ինչպե՞ս է փոխվել: Օրինակ` «Առաջ հայրիկս ցերեկները աշխատանքի էր, հիմա ստիպված նստել է տանը, երևի նկարեմ, թե ամբողջ օրն ինչով է զբաղված, լավ կոմեդիա կստացվի` «Արջը` սպասքեղենի կրպակում», կամ` «Վաղը քրոջս ծննդյան օրն է, ու առաջին անգամ հյուրեր չեն լինելու, կնկարեմ, թե ինչպես է թթված նստել ու հոնգուր-հոնգուր լալիս իր չստացած նվերների համար»…

Պարտադիր չէ, որ ձեր նկարածը կուռ սյուժե ունենա կամ ավարտուն պատմություն լինի: Կարող են առանձին դրվագներ լինել. հիշեք, որ մենք մոզաիկա ենք հավաքում փոքր կտորներից:

Կարող եք նկարահանել կարճ կամ երկար տեսարաններ` ձեր փոքր եղբոր կամ մեծ քրոջ հեռահար դասը, մոր և Իսպանիայում ապրող մորաքրոջ սքայփով զրույցը` տեղական իրավիճակի համեմատական վերլուծություններով, պապիկի մեկնաբանությունները երեկոյան լուրերը դիտելիս, վատառողջ հարազատի տագնապած փորձերը` պարզելու, թե արդյո՞ք վարակված է, կամ թե ինչպես է տնեցիներից ինչ-որ մեկը լրացնում իր «ելքի» անցաթուղթը… Ու ամենևին պարտադիր չէ, որ դրանք «էկզոտիկ» կամ խիստ օրիգինալ տեսարաններ լինեն` ինչպիսիք են սոցցանցերում պարբերաբար հայտնվող վիդեոները պատշգամբում երգող-պարող իտալացիների կամ սիզախոտը «վարսահարդարող» վարսավիրի մասին: Բայց պետք է միշտ ուշադիր ու պատրաստ լինեք նաև անսպասելի «հաջող» պահերը արագ նկատելու ու անմիջապես «որսալու» համար, (օրինակ` այնպիսի զրույցը, ինչպիսին մեր թղթակից Մարատ Սիրունյանի ներկայացրածն էր («ԷՍ Ի՞ՆՃ ԳԽՈՍԻՍ»): Հնարավորության դեպքում կարող եք նաև ինքներդ դրդել, որ ձեր հերոսը/հերոսները ինչ-որ բան անի կամ ասի` «խոսք գցեք», ուղղակի հարց տվեք, խնդրեք, որ զանգի պարզելու արտերկրում ապրող իր ընկերուհու/բարեկամի որպիսությունը և այլն: (Դե լավ, եթե կարող եք` համոզեք տատիկին թող պատուհանից երգի կամ կոնտրաբաս նվագի հարևանների համար, դեմ չենք):

Կարող եք հարցազրույցներ վերցնել: Օրինակ` քրոջից. ի՞նչ գրքեր է կարդացել այս ընթացքում պարապությունից, հետևո՞ւմ է արդյոք արտաքինին, եթե միևնույն է տանից դուրս չի գալու, ի՞նչն է ամենից շատ կարոտում «նախորդ» կյանքից, ի՞նչ է անելու առաջին հերթին, երբ այս ամենը ավարտվի… Պապիկից կարող եք հետաքրքրվել, թե զգո՞ւմ է արդյոք իրեն ռիսկի խմբում, անհանգստանո՞ւմ է տատիկի համար, իր կարծիքով ո՞վ է այս պատմությունը սարքել մեր գլխին, ի՞նչ քայլեր կաներ, եթե ինքը լիներ վարչապետի կամ Թրամփի փոխարեն… Մայրիկին հարցրեք, թե ինչպե՞ս է պլանավորում տնային տնտեսությունը այս խառը ժամանակներում, միասին հաշվեք զուգարանի թղթերը… Ֆուտբոլասեր եղբորը խնդրեք, թող մանրամասն մեկնաբանի բոլոր չկայացած ու հետաձգված խաղերը…

Կարող եք վիդեոօրագիր վարել. պատմել, թե ինչպես ապրեցիք կարանտինի հերթական օրը` ինչ եղավ երկրում, շենքում ու ձեր տանը, ներկայացրեք ձեր անձնական ապրումներն ու մտքերը: Դա կարող եք անել նաև վլոգի ֆորմատով` այսինքն ուղղակի խոսեք կամերայի առաջ:

Կարճ ասած` իսկապես կարող եք նկարել ինչ մտքներովդ անցնի, իսկ երբ միտքն աշխատում է` այնտեղով երթևեկությունը շատ ավելի աշխույժ է դառնում:

Որտե՞ղ նկարել

Որտեղ կարող եք, իհարկե` անպայման պահպանելով արտակարգ դրության ու ողջամտության բոլոր պահանջները: Շատերի համար դա միայն տունն ու տնեցիներն են լինելու, ինչը հենց այն է, ինչ պետք է: Կարող եք նկարել նաև պատուհանից կամ պատշգամբից: Եթե տանից դուրս եք գալիս, կարող եք նկարել բակում, ճանապարհին, տրանսպորտում, խանութում, աշխատավայրում: Եթե գյուղում եք ապրում ու մասնակցում եք գյուղական աշխատանքներին` արդեն հասկացաք:

Պահպանեք սոցիալական տարածությունն ու չմոռանաք հաճախակի լվացվել:

Ե՞րբ նկարել

Իսկ դուք դեռ չե՞ք սկսել: Մեր համատեղ ֆիլմի նկարահումներն սկսվում են այսօր և կշարունակվեն մինչև լրացուցիչ կհայտարարվի ավարտը:

Կարող եք նկարահանել ձեզ հարմար պահին, կամ այդ գործին նվիրել օրվա մեծ մասը: Կարող եք նկարահանել միայն մեկ օրվա ընթացքում, կամ միայն մեկ կամ մի քանի դրվագ: Կարող եք նաև օրեցօր հետևել անցուդարձին ու ֆիքսել թեկուզ առաջին հայացքից աննկատ փոփոխությունները: Մի խոսքով` երբ ուզում եք, կախված ձեր զբաղվածության, ծուլության, պատասխանատվության, էնտուզիազմի, պահի ու գործի լրջության գիտակցման աստիճանից:

Ինչպե՞ս նկարել

Սա այն դեպքն է, երբ նկարահանող խումբը բաղկացած է մեկ հոգուց, «և այդ մեկ մարդը դու ես»: Դուք եք լինելու ձեր սցենարիստը, ռեժիսորն ու օպերատորը (նաև դիմահարդարը, հնչյունային ռեժիսորը, մեկնաբանն ու բանվորը): Ցավոք, բացի խորհուրդներից, մենք այլ հարցում աջակցել չենք կարող:

Նկարահանումները կարելի է անել վիդեոկամերայով, վիդեո նկարող ֆոտոապարատով, սմարթֆոնով (ցանկալի է, որ դրանք նկարահանեն HD ֆորմատով): Եթե նման ֆորմատով նկարահանող ոչ մի սարք չունեք ու չեք էլ կարող ժամանակավորապես ինչ-որ մեկից վերցնել, բայց կարծում եք, որ հետաքրքիր բան կարող եք նկարել, նկարեք սովորական հեռախոսով: Նկարեք հորիզոնական, ոչ թե ուղղաձիգ կադրերով:

Նկարելիս աշխատեք հնարավորինս քիչ շարժել կամերան: Աշխատեք, որ այն չդողա, չցնցվի, առավել ևս «չվազվի» սենյակով մեկ` թռչկոտելով մի առարկայից կամ մի դեմքից մյուսին: Նկարահանման ընթացքում մի մոտեցրեք կամ հեռացրեք պատկերը: Նկարեք երկար, ստատիկ կադրերով: Ուղղակի ճիշտ դիրքավորվեք, կամերան պահեք այնպես, որ երևա հենց այն, ինչ ուզում եք ու «քարացեք»: Եթե ունեք շտատիվ, օգտագործեք այն, եթե ոչ` կամերան բռնած ձեռքը հենեք ինչ-որ բանի:

Ի՞նչ անել նկարահանածը

Արդեն այսօրվանից սկսած, ձեր նկարահանած ֆայլերը ամեն օրվա վերջում ուղարկեք մեզ Wetransfer-ով կամ GoogleDrive-ով: Նրանք, ովքեր չգիտեն, թե ինչպես դա անել, թող գրեն, կբացատրենք: (Չմոռանաք նշել ձեր անուն ազգանունը և բնակավայրը, կամ որտեղ եք նկարել):

Առհասարակ ցանկացած բնույթի հարցի դեպքում գրեք մեզ` 17am.reporter@gmail.com: Այդ դեպքում մեր խորհուրդներն էլ, թե ինչ և ինչպես նկարել, ավելի առարկայական կլինեն:

Հաջողություն ենք մաղթում:

17-ի թիմ

Դեն նետեք ձեր բերաներից անիմաստ ու տհաճ խոսակցությունները և մենք դեն կնետենք ականջակալները, որոնք այդքան նյարդայնացնում են ձեզ:
Պահեք ձեր բերաներում ձեր անհաճո խոսքերը, և մենք կպահենք իրականությունը մեր մեջ: Մենք ականջակալներ կրում ենք ամեն օր, օրվա մեջ ամեն պահ, որովհետև հոգնել ու զզվել են մեր ականջները ձեր անիմաստ բամբասանքներից, որովհետև մենք ինքներս փրկել ենք ուզում մեր ականջները, դրանք այնքան մե՜ղք են, երբ կարմրում են ձեր բարձր ձայներից, բայց բարձր երաժշտությունից՝ երբեք: Դեն նետեք ձեր կյանքից այդ բամբասանք կոչվածը, և մենք, ականջակալները դեն նետելով, ձեզ հետ կլսենք այդ երաժշտությունը՝ չվախենալով, որ դուք կքննադատեք մեր ճաշակը:
Ես սիրում եմ ականջակալներս շա՜տ, որովհետև դա ինձ օգնում է փակել ու խլացնել շուրջս լսվող ամեն ինչ։ Ճիշտ է՝ այն չի օգնում ազատվել ձեր ներկայությունից, բայց ազատում է ձեր տհաճ ձայներից, որոնք երբեմն այնքան անհեթեթ են: Պաշտելու աստիճան եմ սիրում իմ ականջակալները, բայց և չեմ պաշտում, այդպես էլ չսիրեցի պաշտել մարդկանց կամ իրերի: Հիմարությու՜ն է:
Ասում են՝ տարիքից է, մի փոքր մեծանալուց հետո ականջակալներով երաժշտություն լսելը էլ չի գոհացնի, կամ էլ սարսափելու չափ շատ դուր չի գա մեզ՝պատանիներիս կամ երիտասարդներին: Եվ ինչո՞ւ չէ՝ նաև մեծերին, ընդհանրապես՝ մարդկանց, ովքեր հոգնել են ձեր խոսակցություններից: Սիրում եմ իմ ականջակալները, բայց ոչ ուրիշինը․ այն աղտոտված է իր շրջապատի մարդկանց անիմաստ ու անհաճո խոսակցություններով, իմն ինձ հերիք է, իմ ականջակալներն արդեն ամեն ինչ պահել են իրենց մեջ ու պատնեշ ստեղծելով՝ թույլ չեն տվել այն բաներ հասնեն ականջիս: Սիրում եմ ականջակալներս՝ չնայած այն փաստին, որ դրանք նաև կյանքեր են խլում, երբեմն փորձանքի մեջ էլ են գցում: Տարված լինելով ականջակալիդ փոխանցած բարձր երգով՝ շրջապատդ երկրորդական ես համարում՝ չմտածելով, որ դիմացդ էդ ականջակալները չսիրող և հեչ էլ քեզ նման երազկոտ մեկը չէ, այլ սթափ վարորդ, որին ընտանիք է սպասում, և ինքը հեչ էլ մեղավոր չէ, որ դու ապրում ես ականջակալներովդ ու բարձր երգովդ ստեղծած երազկոտ աշխարհում ու ատում ես իրականությունը: Իսկ դու ատում ես իրականությունը նրանց պատճառով, ովքեր իրենց խոսքը (բամբասանքը) բերաներից դուրս չթռցնելու դեպքում մտածում են, թե էդ պահին կմեռնեն: Եփվեք ձեր մեջ, բայց թող ձեր տհաճ կամ հաճո խոսքը դուրս չթռնի ձեր բերանից, ինչպես կաթսան, որ ժամերով եփվում է, բայց կափարիչը լավ փակելու դեպքում հոտն այդպես էլ չի տարածում:
Մի հարմարավետ իր էլ աչքերի համար է պետք՝ ականջակալներիս նման։ Ակնո՞ց, չէ, ակնոց պետք չէ աչքերի համար, դա միայն արևից է պաշտպանում, ոմանց էլ ուղղակի գեղեցկության համար է տրվում, իսկ մեր աչքերին մի հարմարանք է պետք, որ ձեզ էլ այլևս չտեսնենք: Չտեսնենք, թե ինչպես եք նայում անցորդին և անիծում ձեզ ողջույն չհղելու համար, չնայած, որ դուք անծանոթ էիք։ Բայց դա ձեզ չի հետաքրքրում՝ թող ողջույն հղեր, տարեց կին եք, ի՞նչ է որ: Ուզում եմ կոտրել այն կարծրատիպը, երբ ասում են, թե ականջակալներով մարդիկ անտարբեր են, չկա նման բան: Այո՛ մենք անտարբեր ենք, գուցե խանութի կողքով անցնող մի կնոջ նկատմամբ, որը գումարն էր հաշվում ու նյարդայնանում, մենք անտարբեր ենք գուցե խանութի ապակուն փակցված ցուցանակին, որի վրա գրված է «Տարածքը վաճառվում է», որովհետև հավատացեք, դա մեզ հետաքրքիր չէ, այ մեզ հետաքրքիր է, թե ինչու էր այդ կինը նյարդայնացած, հավանաբար նա օգնության կարիք ուներ: Ձեզ նույնպես չի հետաքրքրում, թե ինչ էր փակցված խանութի ապակուն: Ձե՛զ, որ ականջակալներ այդպես էլ չսիրեցիք, որովհետև ձեզ մարդիկ շատ դուր եկան, դուք մարդկանց ու նրանց տեսակները սիրեցիք, կամ էլ ուղղակի չսիրեցիք այդ երկու բարակ լարերը քարշ տալ ձեզ հետ ամեն տեղ, դրա համար էլ չզգացիք այդ վայելքը: Գուցե վաղը ճաշակս փոխվի՞, ու ես ըստ երևույթին դառնամ ձեզնից մեկը ու սկսեմ այն երգերը լսել, որոնք շատ դիտում են հավաքել, և ձեր կարծիքով շատ լավ երգ է, միգուցե լսեմ այդ երգերն այո՛, ու ականջակալներս հանգիստ դեն նետած՝ երգիս ձայնը բարձացնեմ այնքան, մինչև ինքներդ հոգնեք ու խնդրեք, որ իմ (միևնույնն է՝ ձեզ համար անճաշակ) երգերը միացնեմ:
Սիրում եմ ու հասկանում անանջակալներիցս փոխանցվող յուրաքանչյուր բառ: Սակայն այդպես էլ չկարողացա հասկանալ ձեր տեսակը և ձեր անմիտ խոսակցությունների իմաստը:

- Իյա՜, աճողո՜ւն, լուս քեզի տեսնողին։ Էս հուրանե՞ր ես, փախե, պայվել ես, հա՞։

- Տո, սուս կեծի՜, հիվանդ գմեռնիմ։

- Քա վա՜յ, յա՜, էդ ի՞նչ գխոսիս, կոռոնա՞ ես։

- Տո չէ՜ հա, հո՞ւր է ընձի էդման բախտ, հընգնեի, մեռնեի, պռձնեի։

- Տո դու չե՜ս մեռնի, էդ խեղջ հանդերն է մեխկ։

- Է՜, գորձիդ աշե…

- «Մեռնի՜մ», երեգվա էրեխեն ես, ըսկի ես ըսի՝ բանագ ես գնածե, որ չես էրևա։

- Հա, ըշտը գուզեի էրտայի, էն էլ, որ հիվնդծա, չտարան։

- Հա՜։

- Հըբը։

- Այ տղա, աշե՝ չմեռնիս։

- Պա՜հ, կարոդս քաշի՞ր, ընճի՞ որ։

- Հա, հըբը, կարոդդ, չէ մի չէ, որ մեռար` չեմ գա։

- Իյա՜, ա՞յ տղա, ի՞նչխ որ։

- Հըբը չիմածա՞ր, հարսնիկ էղնի, թաղում էղնի, քսան հոկուց ավել մարդ դի չէղնին։

- Իյա՜հ, ի՞նչ գխոսիս, մենագ իմ տնեծիկս քսան հոկուց ավել է։

- Ուրեմն՝ իրանծ կեսն էլ չի գա։

- Տո մե ռադդ քաշե՜, պարաբ է մնածե, էգե իմ հարգներս քհաշվե։

- Պա՜հ, հարգա էլ ունենաս, որ հաշվեմ։ Լուրջ կսեմ, այ տղա։

- Տո ի՞նչ կսես, որ՝ լուրջ կսեմ, հա՝ լուրջ կսեմ, ի՞նչ կսես։ Հարսնիկը հասկծանք, կարան եդ ցկեն, հըբը մեռնե՞լը, էդ հանդերը ի՞նճղ եդ ցկեն։

- Է դու էլ եդ մի ցիկ, մեռի, վախենաս քսան հոկով չթաղե՞ն։

- Է՜, էդման ի՞նճղ կեղնի։

- Ըսեմ։ Ուտ հոկի փոխնեփոխ դագաղ տանող, մե տերդեր, երգու նվագող, մե նգար տանող,  յոտը հոկի ձեր թախումեն (ազգ ու տակ), մեգ էլ դու։ Հերիկ չէ՞։ Մենկ էլ իստիծ սեր կենենք ու գուլա՜նք։

- Յա՜, ի՞նչ գխոսիս, ա՛յ մարդ, ուրեմն ես աբռիմ-աբռիմ, անուն, պադիվ թողնում, որ թաղմանս էգող չեղնի՞, խայդառագ կեղնիմ, այ մարդ, էրտամ էնդեղ, ժողովրտի հաշկերին ի՞նճղ նայեմ, էդման ի՞նճղ կեղնի։

- Հըբը՜, ա՛յ այդմա։

- Դե որ էդման է, չեմ մեռնի։

- Յա՛, խելռա՞ր, այ տղա, ի՞նճղ թե, քու ձե՞ռկդ է։

- Հենց այդման, չեմ մեռնի ու վերճ։ Հարի էս չոռն ու ցավը չանծնի, չեմ մեռնի։

- Խելառը՜, տո՛… Խալխը չոռ ու ցավեն գմեռնի, էսիգ կսե՝ անծնի նոր։

- Տո հբը ի՞նճ էնեմ… Ես մեռնիմ,  ու թաղումս էգող չէղնի՞, ամոտու գեդինը գմդնիմ, ա՛յ մարդ, էս ի՞նճ գխոսիս…

Սերը կփրկի աշխարհը։ Ինչքա՜ն շատ ենք լսում ու գործածում այս իրարից կապված բառերը, երբեմն՝ առանց հասկանալու լրջությունը, երբեմն էլ կես կատակ ու կես լուրջ։ Ամեն ուրախության ու ցնծության պահին կարող ենք ասել՝ սերը կփրկի…

Իսկ հիմա՞, այս մութ ու տխուր ժամանակներում ի՞նչ ենք ասելու։ Թերևս նույնը, բայց այս անգամ բառերի տակ թաքնված «կյանքը» հասկանալով։ Սերը կփրկի՜ աշխարհը… Զգո՞ւմ եք արդեն՝ որքան հոգատարություն, որքան վստահություն, որքան հավատ ու հույս, որքան միմյանց կորցնելու վախով լցված մարդիկ, որքան բարություն, որքան երազանքներ ու որքան սեր…

Մեզ այս օրերին կփրկի մի ժպիտը, մի քաղցր խոսքը։

Սովորական էր իրար գրկելը, ձեռքով բարևելը, իսկ հիմա կարծես հեռացել ենք իրարից։ Դրա համար եկեք իրար ջերմացնենք գոնե այսպես, սիրենք ու սիրվենք և հաղթահարենք այս փորձությունը ևս միասին։

Մեզ այս օրերին պետք է այն, ինչի գոյությունը սկսել էինք փոքր-ինչ արժեզրկել՝ այն մեզ համար սովորական դարձնելով։ Գուցե իսկապես պետք էր նման մի բան, որ սկսեինք գնահատել այն, ինչ ունենք։ Սխալ չէ ասված, որ պետք է գնահատել ժամանակին։ Նայենք մեր շուրջը։ Երևի այսպես մեկուսացված չենք եղել երբևէ։ Մտածել է ստիպում։ Այս ամենից հետո երևի թե կսկսենք գնահատել ամեն հանդիպումը, ամեն ժպիտը, ամեն ձեռքսեղմումը, ամեն հայացքը, ամե՜ն-ամե՜նը, ինչը մեզ կապում է մեր հարազատներին։

Սիրո կարիք ունենք հիմա առավել, քան երբևէ։ Բառերով էլ են գրկում, չէ՞։

Հենց այսպես էլ, միայն այսպես, վստահաբար կարող ենք ասել, որ սերը կփրկի մեզ։ Մի ժպիտը, մի բաժակ թեյը, մի կաթիլ հոգատարությունը կլցնեն մեզ հույսով։ Սերը ամուր կգրկի մեզ ու կստիպի ապրել ու պայքարել։ Սերը մեզ կդարձնի պատերազմին հաղթողներ, չէ՞ որ Աստված սեր է։