Լուսանկարը՝ Նարեկ Բաբայանի

Վերնագիրը կարդացի՞ք։ Այո, կարծում եմ։ Դե, ուրեմն գիտեք, որ դասարանիս հետ էքսկուրսիա էի գնացել՝ Դիլիջան։ Անկեղծ, ես դրան սպասում էի՝ մի բան տեսնելու համար։ Տեսարան, որտեղ մենք նեղ ճանապարհով գնում ենք, իսկ ճամփի երկու կողմից բարձր ծառեր են։ 2 ժամ ճանապարհից հետո դեռ չէի տեսնում ուզածս։ Չկա՝ չկա։ Քնեցի, մեկ է՝ միայն հեռվում են անտառներ երևում, դա էլ Աղվերանում հասցրել եմ վայելել։

Լուսանկարը՝ Նարեկ Բաբայանի

Արթնացա գլխիս ու պատուհանի բախման ձայնից։ …Նեղ ճամփա, անտառ։ Մենք էլ մեջը դխկդխկալով գնում ենք։ Բոլորը հեռախոսները պատուհանների մոտ պահած, լուռ գնում են։ Թե ասա՝ իմաստը ո՞րն ա, հո չե՞ք դնի նայեք՝ ոնց են արագության տակ իրար ծառեր հերթափոխում։ Բայց ինչ-որ կերպ արժեր անմահացնել, ախր Մալիշկայում անտառներ չկան: Ափսոս ուղղաթիռով չէինք, է…

Լուսանկարը՝ Նարեկ Բաբայանի

Տավուշից ու Գեղարքունիքից (ճամփան Գեղարքունիքով է անցնում) մի բան տպավորվեց մեջս. ամպեր, կարծես վերմակի պես սարերի վրա գցած ամպեր։ Ու մի քիչ էլ անտառը, Պարզ լիճը, Հաղարծինի վանական համալիրից բացվող տեսարանը: Լավ օր էր։

Լուսանկարը՝ Նարեկ Բաբայանի

Լուսանկարը՝ Նարեկ Բաբայանի

Լուսանկարը՝ Նարեկ Բաբայանի

Լուսանկարը՝ Էլյանորա Բալյանի

Մայրիկիս 94-ամյա Անահիտ տատիկը նույնպես ապրում է Կալավանում` երեխաներով, թոռներով ու ծոռներով շրջապատված: Անահիտ տատիկը ծնվել է Չովդառ գյուղում (այժմ Ադրբեջանի տարածք) հասարակ գյուղացու ընտանիքում: Իր պատմելով գյուղը այնքան էլ մեծ չի եղել, հազիվ հարյուր բնակիչ է ունեցել (ճիշտ մեր գյուղի նման): Մի քույր և վեց եղբայր է ունեցել, եղբայրներից երեքը մասնակցել են Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին: Նրանցից մեկը վերադարձել է, երկուսը՝ զոհվել (պատմելիս աչքերը լցվեցին): Երբ հարցրեցի, թե ինչպե՞ս է հանդիպել ամուսնուն՝ Վարդևան պապիկին և ամուսնացել, ծիծաղեց ու պատասխանեց.

-Դե, էնա իրանք եկել են մեր տուն, տհե տեսել ենք ու ամուսնացել:

Ամուսինները գյուղից դուրս են եկել և տեղափոխվել քաղաք՝ Կիրովաբադ (այժմ Գանձակ, գտնվում է Ադրբեջանում): Ծնվել են նրանց հինգ երեխաները՝ երեք աղջիկներն ու երկու տղաները: Երկար տարիներ ապրել են այնտեղ, մեծացրել են իրենց երեխաներին կրթել, դաստիարակել ամուսնացրել ու դարձել թոռնատեր: 1988 թվականի շարժումը սկսելուն պես ընտանիքը տեղափոխվել է Ռուսաստան՝ այնտեղ ապրել են ընդամենը երեք տարի, քանի որ ռուսների և հայերի մեջ սկսած պառակտությունը վտանգավոր էր դառնում:

Ընտանիքը կրկին պետք է տեղափոխվեր, այս անգամ՝ Հայաստան: Ու ինչպես տարբեր տեղերից եկած փախստականներ, այդպես էլ Անահիտ տատիկի ու Վարդևան պապիկի ընտանիքը, բնակություն հաստատեց Կալավանում: Չնայած ամենաուշն էին եկել, բայց գյուղի առաջին տունն էին վերցրել:

Ես իհարկե, չդիմացա ու հարցրեցի, թե ո՞նց է եղել, որ սկզբի եկածներից ոչ մեկը այդ տունը չի վերցրել: Անահիտ տատիկը ասաց, որ տանը բնակվող ադրբեջանցիները շուտ են լքել գյուղը՝ մինչ փախուստը, և այն մնացածներից ավելի քանդված ու ավերված է եղել:

Այսպես Անահիտ տատիկի ու Վարդևան պապիկի ընտանիքը սկսել է ապրել Կալավանում: Աստիճանաբար շինել են տունը, այնուհետև վերանորոգել, հողագործությամբ ու անասնապահությամբ զբաղվել: Այսպես անցան տարիներ, մեծացան նաև թոռները, նրանք էլ ամուսնացան: Ամուսինները դարձան ծոռնատեր: Վարդևան պապիկի մահից արդեն անցել է վեց տարի, Անահիտ տատիկը հաճախ է պատմում նրա մասին, հիշում ու արտասվում, բայց շարունակում է ապրել շրջապատված երեխաների, թոռների ու ծոռների սիրով:

Ես շատ լավ գիտեի այն խոսքը, որը ասում էր. որքան շատ է զգացածը, այնքան նոսր են բառերը: Հետևաբար այդ մասին գրեցի դրանից մի քանի օր անց: Խոսքս հունիսի 1-ին ՀՀ Փաստաբանների պալատում անցկացրած օրվա մասին է: Շատերս էլ 17.am-ում տեղադրված մրցույթի մասին հայտարարությունը հաստատ կարդացել ենք: Իհարկե, եղան մարդիկ, ովքեր վստահ էին, որ կարող են հաղթել, բայց միևնույն է, չփորձեցին: Եղան նաև այնպիսիները, ովքեր որոշեցին, որ ժամանակ չունեն, եղան նաև այնպիսիները, ովքեր միգուցե չհասցրին մասնակցել, բայց եղան նաև նրանք, ովքեր հենց սկզբից էլ հաստատ գիտեին, որ մասնակցելու են: Ես թերևս սրանցից ոչ մեկի մեջ էլ չէի մտնում: Ինչո՞ւ: Ինձ ճանաչող մարդիկ գիտեն, թե ինչ բնավորության տեր եմ, ուստի երբեք իմ մասին հաստատ ոչինչ չեն ասում:

Մրցույթի վերջնաժամկետը մայիսի 28-ին էր: Օրերը անցնում էին: Հերթական մայրամուտն էր, ու ես նստելով մի հին նստարանի` հետևում էի երեխաների ուրախ խաղին: Հենց այդ ժամանակ էլ հաստատ որոշեցի մրցույթի համար մի բան գրել ու մտածեցի, որ ինչպես միշտ, ես դա կանեմ կեսգիշերին: Վեր կացա ու արագ հասա տուն: Ինձ համար ոչինչ կարևոր չէր. ես պետք է գրեի, ու դա հաստատ էր: Ճիշտ է, ամեն բան այնքան էլ հեշտ չէր. սցենարի վրա նկարահանվող ֆիլմը պետք է տևեր մեկ րոպե և արտահայտեր երեխայի որևէ իրավունք: Բայց ես որոշել էի գրել, ու դժվարությունը ինձ համար նշանակություն չուներ: Այն ամենը, ինչ գրել էի, ուղարկեցի, ու հենց այդ պահին մի բեռ ասես ընկավ ուսերիցս, ինչպես հիմա սա գրելուց է ընկնում:

Եվ ահա երկու օր հետո նամակ ստացա ու ամենաերջանիկ մարդու դեմքի արտահայտությամբ հունիսի մեկին գնացի Երևան `իմ մրցանակը վերցնելու: Չէի սպասում նաև, որ սցենարի մրցույթում կգրավեմ առաջին տեղը: Հիշում եմ, թե ինչպես 12 տարեկանում գրեցի սարսափ ֆիլմի սցենար, և որոշեցինք թաղամասի երեխաներով ֆիլմ նկարահանել: Ես երազում էի այն մասին, որ իմ սցենարի հիման վրա ֆիլմ կնկարահանվի: Մեր որոշածը չստացվեց, բայց ես դեռ պահում եմ այն հին տետրը, որի մեջ ես առաջին փորձերս արեցի: Տարիների ընթացքում իմ երազանքը ու ցանկությունը էլ ավելի մեծացավ: Չէի սպասում, որ ինձ հնարավորություն կընձեռվի սցենար գրելով փորձել ուժերս:

Երբ մարդուն ասում ես, որ դու հենց նոր շահեցիր հսկայական գումար, ասում է, որ չէր կարող իր հետ նման բան տեղի ունենալ:
Բայց հիմա ես կարող եմ ասել, որ ինձ հետ նման բան կարող էր տեղի ունենալ, և ես դրա համար շատ ուրախ եմ:

Լուսանկարը՝ Stickerburg-ի ֆեյսբուքյան էջից

Մեր օրերում երիտասարդների նոթբուքների կարևորագույն մասն են կազմում սթիքերները: Դե, նորաձև է, և ասես սթիքերով կարելի է նաև տարբերվել: Կարծես թե միմյանց հետ մրցեն, թե ում համակարգչի սթիքերն ավելի հետաքրքիր ու սրամիտ կլինի: «Սթիքերային շուկայում» իրենց յուրահատուկ տեղն ունեն վանաձորյան սթիքերները:

Լուսանկարը՝ Stickerburg-ի ֆեյսբուքյան էջից

Այդ սթիքերների, նրանց ստեղծման գաղափարների ու ապագա պլանների մասին զրուցեցի Stickerburg-ի հիմադիրներից մեկի՝ Արամ Քարաջայանի հետ։

-Նախ, սկսեմ նրանից, թե ինչպես առաջացավ այն միտքը, որ պետք է ստեղծենք վանաձորյան բարբառով սթիքերներ: Հայաստանում արդեն տարածվել էր «Ազիզ լա դեն» արտահայտությունը, իսկ մենք մտածեցինք մի քիչ սիրունացնենք: Հենց առաջինն էլ եղավ «Ազիզ լա դեն»-ը, որից հետո դրանց շարքին ավելացավ «Ըլարում եմ», «Ես քեզ սիրԸմ եմ», «Ազիզ լա գրկի ինձ» և Լոռվա մարզի մուտքին գրված և այդքան հայտնի «Դբա լավը» արտահայտությունը:

Լուսանկարը՝ Stickerburg-ի ֆեյսբուքյան էջից

Առաջին քայլերն արեցինք Վանաձորի տեխնոլոգիական կենտրոնում իրականացվող միջոցառումներից մեկի ժամանակ, երբ սթիքերները բաժանեցինք երիտասարդներին: Դրանք շատ արագ վերջացան, սակայն ցանկացողները դեռ շատ էին: Դա էլ պատճառ դարձավ հետագայում շարունակել տպագրությունը: Սոցհարթակում հայտնվելուց հետո ճանաչվեցինք ողջ Հայաստանում և սկսեցինք բացի վանաձորյան բարբառից ստեղծել այլ հետաքրքիր բովանդակությամբ սթիքերներ, որոնք այսօր սիրված են երիտասարդների կողմից: Մեր սպառողը հիմնականում 15-26 տարեկաններն են:

Լուսանկարը՝ Stickerburg-ի ֆեյսբուքյան էջից

Դե ինչ, շնորհակալություն հայտնենք Stickerburg-ին և «Սթիքերային շուկայի» մյուս կազմակերպություններին՝ մեր նոթբուքերը գեղեցկացնելու համար:

Լուսանկարը՝ Սեդրակ Սեդրակյանի

Պապիկս ականատես է եղել մի շատ ցավալի դեպքի և իր ֆեյսբուքյան էջում գրառում է կատարել:

Ինձ շատ է հուզել պապիկիս պատմությունը, ուստի որոշեցի 17-ի ընթերցողներին ներկայացնել պապիկիս գրառումը:

«Փոքր ժամանակ ես կարդացի մի պատմություն, թե ինչպես է արագիլը իր ձագերին պաշտպանելու համար նետվում կրակի մեջ և այրվում իր ձագերի հետ միասին։ Սա ինձ մի ուռճացված պատմություն էր թվում, մինչև որ ինքս ականատես եղա հենց նման մի դեպքի:
Սկսեմ ամենասկզբից։ Մեր գյուղում շատ արագիլներ կան, և ամեն անգամ դրանց մոտով անցնելիս նկատելի էր նրանց հոգատարությունը թե՛ միմյանց, և թե՛ իրենց դեռ նոր սկսվող ընտանիքի հանդեպ։ Զույգերը միասին էին հոգ անում բույն պատրաստելու համար և հերթով նստում էին ձվերի վրա ու համբերատար սպասում ապագա ճուտիկների լույս աշխարհ գալուն։ Նրանք իրենք էին իրենց տան կենդանի կտուրը։ Նրանք և՛ գիշեր, և՛ ցերեկ անդադար հսկում էին ձվերը՝ իրենց թևերով ծածկելով ու պաշտպանելով քամուց, ցրտից, անձրևից և նույնիսկ կարկուտից։

Ծնվեցին ցանկալի ձագերը, և հիմա էլ նրանցից մեկը մնում էր ձագերի մոտ, իսկ մյուսը գնում կեր փնտրելու։ Այսպես ձագերը բավականին մեծացան, բայց դեռ թռչել չէին կարողանում, մինչև որ կատարվեց ամենասարսափելին։
Երեկ երեկոյան ուժեղ քամի էր, և հանկարծ լույսերը մարեցին։ Ինձ հետաքրքրում էր վթարի պատճառը, և դուրս եկա փողոց։ Մթության մեջ, հեռվում հրդեհ նկատեցի և իմ քայլերն արագ ուղղեցի դեպի օդի մեջ երևացող կրակը։ Վառվում էր արագիլի բույնը։ Պատճառն արդեն հասկանալի էր։ Արագիլի բույնը գտնվում էր էլեկտրասյան կատարին։ Կարճ միացումից հրդեհ էր բռնկվել, և վառվում էր չոր ցախերից հյուսված արագիլի միակ ապաստանը։ Կրակը շատ էր ուժգնացել, և այնտեղ հավաքված համագյուղացիները ամեն ինչ անում էին կրակը մարելու համար, քանի որ տեսնում էին մոր թևերի տակ կուչ եկած, կրակի մեջ այրվող ձագերին։ Տասը մետր բարձրության վրա դույլերով կրակ մարելը այնքան էլ հեշտ գործ չէր, մանավանդ գիշերով՝ մթության մեջ, ու նաև այն, որ ջուր ձեռք բերելու համար հոսանք էր անհրաժեշտ, որը նույնպես չկար։ Բայց արագիլներին փրկելու պայքարը չէր դադարում։ Արագիլների մայրը ոչ մի վայրկյան չէր լքում ձագերին և իր թևերով ծածկած այրվում էր իր ձագերի հետ միասին։ Վերջապես դեպքին մասնակցություն ունեցավ մի նախնադարյան, հնամաշ հրշեջ մեքենա։ Արագիլի բույնը կրակախառը փլուզվեց ներքև։ Եվ դրանից հետո միայն, այրված ոտքերով ու իրանով մայր արագիլը թռչեց վեր և անդադար պտտվում էր հեռագրասյան շուրջը՝ գուցե անհանգստանալով իր երկու ձագուկների ճակատագրով, որոնք ցավոք արդեն սատկել էին։ Թե ինչ եղավ այրված ոտքերով մայր արագիլի հետ՝ էլ չիմացա, քանի որ շատ մութ էր, բայց մի բան հասկացա, թե ինչ մեծ սեր ու նվիրում կար այդ թռչնակի սրտում, որը մինչ վերջին վայրկյանը, այրվում էր իր ձագերի հետ միասին։ Ակմայից խորհում էի, թե որքան մարդիկ կան աշխարհում, որ մի արագիլի սիրտ ու նվիրում էլ չունեն»:

Սեդրակ Սեդրակյան

Իսկ դուք գիտեք, որ մեր մոլորակի վրա մարդիկ բարևում են շուրջ 7000 տարբեր լեզուներով, սակայն դրանց կողքին կա ևս մեկը՝ ժեստերի լեզուն, որը լիարժեք լեզվաբանական համակարգ է ու աշխարհում ապրող 70.000.000 լսողության խանգարումներ ունեցող մարդկանց մայրենի լեզուն է համարվում: Մեր One Step Ahead թիմը Արագածոտն մարզի Կարբիի միջնակարգ դպրոցից, ստեղծել է երկլեզու կրթական հավելված, որի միջոցով յուրաքանչյուր ոք, առանց տարիքային սահմանափակման, կարող է սովորել «Հայերեն ժեստերի լեզուն»: Եվ մենք հավատում ենք, որ այն կարևորագույն միջոց կդառնա հասարակության մեջ լսող և չլսող անձանց փոխադարձ ինտեգրմանը: Հավելվածը ստեղծելու գաղափարը վերջնականապես նպատակ դարձավ, երբ մեր թիմով մասնակցեցինք ՄԱԿ –ի հայաստանյան գրասենյակում կայացած սեմինարին, որտեղ ներկայացվեցին ՄԱԿ –ի Կայուն զարգացման նպատակներից բխող խնդիրները: Արդեն մեր դիմաց ունենալով լուրջ նպատակ, խնդրին ավելի մոտիկից ծանոթանալու և պրոֆեսիոնալ լուծում տալու համար այցելեցինք Երևանում լսողության խանգարումներ ունեցող երեխաների հատուկ կրթահամալիր, ուր ջերմ ու հյուրընկալ ընդունելությունը, դպրոցի սաների հետ անմիջական շփումը, նրանց տաղանդը երգելու, նկարչության, գորգագործության, վարսահարդարության, կար ու ձևի, կոշկագործության, դիմահարդարման և այլ մասնագիտություններում հուզեցին, զարմացրին և հիացրին մեզ, ևս մեկ անգամ ապացուցելով, որ ֆիզիկական տկարությունը դատավճիռ չէ, որ յուրաքանչյուրն ինքն է կերտում իր ճակատագիրը, իսկ նրանց ինտեգրումը հասարակության մեջ արդեն մեր՝ լսող հասարակության խնդիրն է, որին էլ փորձել ենք հնարավորինս պրոֆեսիոնալ և մատչելի լուծումներ գտնել մեր ծրագրում:

Հայաստանում մեր կողքին ապրում են շուրջ 3500 լսողության խանգարում ունեցողներ, որոնց միակ հաղորդակցման միջոցը դա ժեստերի լեզուն է, և քանի որ հանրակրթական ուսումնական հաստատություններում չի ուսուցանվում այն որպես առարկա, հասարակությունն ավտոմատ կերպով (իր կամքից անկախ) մեկուսացնում է այդ խնդիրը ունեցողներից…

Մեր՝ Armenian Sign Language հավելվածով մենք լուծումներ ենք առաջարկում այդ խնդրին: Ծրագիրը բավականին պարզ և մատչելի կառուցվածք ունի, նախատեսված է հայերեն և անգլերեն լեզուներով օգտագործողների համար: Առանձին կոճակներով տարբերակված են թեմաները: Թվերը և այբուբենը ներկայացված են իրենց համապատասխան ժեստերի նկարներով, մյուս ժեստերը ցուցադրվում են տեսանյութերով` հայերեն և անգլերեն անվանումներով, նաև նկարներով: Հավելվածի միջոցով ձեռք բերված գիտելիքների ստուգման համար առանձնացված է խաղ կոճակը, որը ճիշտ պատասխանների համար միավորներ տալով ստուգում է հայերեն ժեստերի իմացությունը:

-Ծրագրի ստեղծման ընթացքում մենք ձեռք բերեցինք ոչ միայն նոր գիտելիքներ՝ ծրագրավորման, մարկետինգի, բիզնեսի բնագավառներում, այլ նաև նոր ընկերներ: Լինելով տարբեր դասարանների աշակերտներ, մենք դարձանք մեկ ընդհանուր ընտանիքի անդամներ՝ անցնելով այս ճանապարհը լի հուզումնալից, հետաքրքիր, զվարճալի և սիրով լի պահերով:

Ներբեռնելով Armenian Sign_Language_App –ը հեռախոսների մեջ, քայլ անենք առաջ և աշխարհը դարձնենք ավելի բարի և լուսավոր, առավել ընկալելի ու գունեղ: