diana hovsepyan

Դեղագործ մայրիկս

Հարցազրույց մայրիկիս՝ Լուսինե Սմբատյանի հետ

-Մայրի′կ, ինչո՞ւ ընտրեցիր դեղագործի մասնագիտությունը։ 

-Ինչու դեղագործի՞, որովհետև այն բժշկության ճյուղերից մեկն է համարվում, և  այդ կերպ իմ օգնությունն եմ ցուցաբերում մարդկանց։

-Երբ փոքր էիր, այդ մասին երազո՞ւմ էիր:

-Փոքր ժամանակ երազում էի բժշկուհի դառնալ, սակայն  բախտի բերմամբ, թե պատահմամբ, ընդունվեցի դեղագործական բաժինը։

-Իսկ տանը դեմ չէի՞ ն այդ որոշմանը, թե՞ իրենք առաջարկեցին։

- Մայրիկս միշտ երազել է, որ բժշկուհի դառնամ։ Իմ տոհմում հորաքույրս՝ Անժելա Սմբատյանը, նույնպես բժիշկ է։ Սկզբում ծնողներս անակնկալի եկան. մանկությունից երազած բժշկուհու մասնագիտությունը փոխվել էր դեղագործի մասնագիտության։ Բայց հետո խրախուսեցին, և ամեն կերպ աջակցեցին։

 -90-ականներին սովորելը հե՞ շտ էր, թե հիմա առավել դյուրին է։

- Տեխնոլոգիաների դարաշրջանը, ինչպես գիտենք, բավականին հեշտացրել է ուսման գործընթացը։ Հետևաբար, իմ կարծիքով, ներկայիս ուսուցումն  առավել դյուրին է։

90-ականներին տրանսպորտը չէր գործում` էլեկտրականություն և վառելիք չկար։ Համալսարան հասնելու համար ոտքով՝ Դավիթաշեն համայնքից, քայլում էի դեպի «Բարեկամություն» մետրո, մետրոյով հասնում էի «Երիտասարդական» կայարան,  և  կրկին ոտքով քայլում էի դեպի  Նորքի չորրորդ զանգված` այնտեղ գտնվող համալսարան։ Հոսանքի բացակայության պատճառով էլ դասերս մոմի լույսի տակ էի սովորում։

-Կուզեի՞ ր, որ երեխաներդ նույնպես դեղագործ դառնան։ 

-Այո, շատ կցանկանայի։ Դեղերի իմացությունն անհրաժեշտություն է։

-Միշտ զարմացել եմ, թե դեղագործներն ինչպես են   այդքան դեղերի անուններ  հիշում։ Ինչպե՞ ս է դա  քեզ հաջողվում։  Դժվար չէ՞։

-Հիշելու համար պետք է շատ աշխատես։ Սկզբում դժվարանում էի, սակայն նույնը անընդհատ կրկնելով, աստիճանաբար սովորեցի։

-Երբևէ քեզ այլ ոլորտում պատկերացրե՞ լ ես:

-Բացի բժշկության բնագավառից, կցանկանայի մանկավարժ դառնալ, քանի որ շատ եմ սիրում երեխաների հետ աշխատել։

 -Կպատմե՞ ս որևէ հետաքրքիր դեպք քո աշխատանքային առօրյայից։

-Քանի որ մեր գյուղի` Ագարակի դեղատանն եմ աշխատում, հետաքրքիր դեպքեր շատ են պատահում։ Մի օր, մի պապիկ եկավ թոռնիկի հետ։ Թոռնիկի այտը շորով կապված էր՝ ատամն էր ցավում։ Պապիկը մոտեցավ ինձ ու ասաց. «Բալե′ս, արևու′դ ղուրբան, թոռնիկիս ատամը ցավում ա, մի հատ կգա՞ ս,  քաշես»։ Երկար բացատրում էի, որ ես միայն դեղ կարող եմ տալ, ատամնաբույժ չեմ:

tatev aghazaryan

Օտարությունը երբեք հայրենիք չի դառնա

Հարցազրույց  հայրիկիս՝ Ռոստամ Աղազարյանի հետ

-Հայրիկ ջան, ո՞րտեղ ես ծնվել: Պատմիր մի փոքր այդ մասին:

-Ես ծնվել եմ Իրանի Իսլամական Հանրապետության՝ Փերիա գավառի՝  հայկական Սանգիբարան գյուղում:  Նույն թվականին տեղափոխվել ենք Իսպահան քաղաք՝ Նոր Ջուղա:

-Իսկ ի՞նչ եղավ այնտեղի հայության հետ:

-Հիմա Սանգիբարանում ոչ մի հայ չկա: 1972 թվականին ոմանք գնացել են Թեհրան, Նոր Ջուղա, մնացածն էլ` Հայաստան:

-Իսկ ինչպե՞ս էիք Նոր Ջուղայում պահպանում ձեր հայությունը:

-Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը տվել էր մեզ իրավունքներ և հարգում էր մեր կրոնը, մշակույթը: Այնտեղ ունենք 12 հայկական եկեղեցի, մանկապարտեզ, նախակրթարան, միջնակարգ դպրոց, ավագ դպրոց, «Հայագիտական» համալսարան: Անգամ հայկական անուններով փողոցներ ունենք` Հովհաննես Շիրազի, Եփրեմ Խանի, Սասունի փողոցը, այլն…

-Ե՞րբ և ո՞ւմ հետ եկար Հայաստան:

-Հայաստանի անկախացումից հետո հրավերք ստացանք Հրազդան քաղաքից՝  հորեղբորս կողմից: 1991 թվականին ծնողներիս և քույրերիս հետ եկանք Հայաստան:

-Ո՞ր թվականին ծանոթացար մայրիկիս հետ, և ինչպե՞ս ընդունեցին քեզ այստեղ:

-1992 թվականին ծանոթացա կնոջս՝ Շուշան Գրիգորյանի հետ: Շատ մտերիմ էինք, և ծնողներս ուրախացան, որ հայ աղջիկ եմ կնության առնում:

-Երբ, որ ծնվեց եղբայրս, ինչո՞ւ որոշեցիր ընտանիքով  գնալ Իրանի Իսլամական Հանրապետություն:

-Առաջին հերթին ծնողներս երազում էին, որ տունը լցվեր թոռնիկի ուրախ ծիծաղով և երկրորդ, կինս ծանոթանար հայկական համայնքների հետ:

-Ինչպե՞ս էր այնտեղ կյանքը: Ինչո՞վ էիր զբաղվում:

-Այնտեղ ունեինք մեր ճաշարանը: Ընտանիքի պայմանները լավ էին: Թեև, իսլամական հանրապետությունում ունեինք իրավունքներ, բայց հայրենիքը միշտ էլ  ձգում էր: Այնտեղ զբաղվում էի սպորտով (թեքվանդո, բռնցքամարտ), կազմակերպում էի սպորտային միջոցառումներ, իսկ ազատ ժամանակ, որպես հոբի, նկարչություն էի անում նկարիչ Երվանդ Նահապետյանի հետ: «Արարատ» մարզամշակութային կենտրոնի ղեկավար Թաթուլ Օհանյանի շնորհիվ ունեցա մի քանի նկարչական ցուցահանդես:  Միշտ ներկա եմ գտնվել մայիսի 28-ի մարզական միջոցառումներին:

-Ինչո՞ւ որոշեցիր չտեղափոխվել ԱՄՆ`  քույրերիդ և եղբայրներիդ հետ, և վերադարձար  Հայաստան:

-Երկար տարիներ` ապրելով օտարազգիների հետ, միշտ երազել եմ ապրել Հայաստանում: Ապրելով նրանց հետ, դու կամաց-կամաց ձուլվում ես: Իմ կարծիքով, դա կարելի է, այսպես ասած  «սպիտակ ջարդ» անվանել:  Հայրենիքը մեր տունն է, և եթե հայը մտածում է, որ պահի իր ինքնությունը, մշակույթը, լեզուն, ուրեմն  պետք է ապրի Հայաստանում:

Երբ բոլոր բարեկամներս գնացին ԱՄՆ,  մենակությունը ինձ համար շատ դժվար էր, և երբ վերադարձանք Հայաստան, դու անընդհատ  զարմանքով հարցնում էիր ինձ, թե արդյո՞ք մենք հայ ենք: Իմ դրական պատասխանից հետո դու շատ էիր ուրախանում, որ մենք ապրում ենք Հայաստանում:

-Կարողացա՞ր շարունակել քո սպորտային գործունեությունը Հայաստանում:

-Որոշ չափով կարողացա շարունակել Աշտարակում, իսկ Երևանում`մարզադահլիճների, նորմալ պայմանների բացակայության պատճառով` չշարունակեցի: Բայց  շատ կցանկանայի:

-Կցանկանայի՞ր նորից ապրել Իրանի Իսլամական Հանրապետությունում:

-Ոչ, քանի որ այստեղ ամեն ինչ հարազատ է: Ճիշտ է, Իրանը իմ երկրորդ հայրենիքն է, սակայն այնքան ջերմ չէ, ինչպես Հայաստանը

-Իսկ ինչո՞ւ չես ուզում, որ մենք գնանք ԱՄՆ: 

-Ես չեմ արգելում, ուղղակի, դուք  պետք է ծառայություն մատուցեք հայրենիքին, այլ ոչ թե օտար երկրի անունը, դրոշը բարձրացնեք: Մարդը, եթե հայրենիքում չի ապրում, կարծես արմատից կտրված ծառ լինի: Եթե դուք ընդմիշտ հեռանաք հայրենիքից, ձեր սերունդները անհետ կձուլվեն օտարներին:

-Իսկ ինչ-որ բան ունե՞ս ավելացնելու:

-Խոսքս եզրափակիչ դարձնելու համար կասեմ Գյոթեի խոսքերը` «Օտարությունը երբեք հայրենիք չի դառնա»:

Madlena

«Եթե չլինեն հետևորդներ, չեն լինի նաև առաջնորդներ»

Շատ բան կա, որի մասին կցանկանայի գրել, բայց կսկսեմ քննարկել և գրել մի արդիական և կարևոր թեմայի մասին, որը անկասկած շատերիս է հուզում: Ես կխոսեմ մեր երկրում  և ընդհանրապես աշխարհում տիրող իրավիճակից: Մարդասպանություն, պատերազմ՝ թեմա, որը շատերին է գայթակղում նույնիսկ մեր օրերում: Վստահ եմ, որ շատերը կհակառակվեն ինձ, պնդելով, որ պատերազմը և մարդասպանությունը չեն կարող գայթակղել, այլ միայն ցավ և վիշտ կարող է պատճառել: Ես, իհարկե, նշեցի՝ շատերը, սակայն ոչ բոլորը: Եթե «մարդկանց» չգայթակղեր այդ թեման, նրանք չէին պատերազմի, չէին սպանի և կապրեին խաղաղ: Ամեն ինչ սկսվել է վաղ ժամանակներից՝ կռիվներ ուտելիքի, տարածքի, երկրի համար: Շատերը, եթե ոչ բոլորը, ցանկանում են լինել նվաճողներ: Որևէ երկրին, տարածքին, հասարակությանը տիրելու ցանկությունը չի կարող գայթակղել խաղաղություն գերադասող մարդուն: Փառքին ձգտում են ապագա բռնակալները, իսկ մարդիկ հետևում են նրանց՝ գայթակղվելով նվաճողի քաղաքականությամբ: Այ, թե որտեղից է ամեն ինչ սկսվում:

Մի քանի օր առաջ հեռուստացույցով մի արտահայտություն լսեցի, որը մտածելու տեղիք տվեց: Ասվում էր հետևյալը. «Եթե չլինեն հետևորդներ, չեն լինի նաև առաջնորդներ»: Եվ իսկապես, ես կարծում եմ, որ շատ պատերազմներ տեղի չէին ունենա, եթե չլինեին հետևորդներ: Օրինակ, եթե մարդկանց չգայթակղեր Հիտլերի հակահրեական դիրքը, և եթե նրան չհետևեին, ապա դժվար թե նա կկարողանար սկսել իր բռնակալ քաղաքականությունը, և միգուցե չէր սկսվի Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը, որը շատ մարդկանց կյանքեր խլեց:

Վերադառնանք մեր երկիր: Այս քառօրյա պատերազմը ծանր վերքեր թողեց բոլորիս սրտում: Մենք ունեցանք զոհեր, և պարգևատրվեցինք նոր հերոսներով: Հարկ է հիշել Վիլյամ Սարոյանի «Մարդկային կատակերգություն» գրքի հետևյալ տողերը. «Մարդ սկսում է ավելի շատ սիրել հայրենիքը, երբ այն վտանգի մեջ է։ Ուրիշ ժամանակ հայրենիքը շատ սովորական է թվում, ինչպես ընտանիքը»: Բոլորս զարմացած էինք, տեսնելով մի խումբ երիտասարդ տղաների և մեծահասակների համառությունը կամավոր դառնալու և առաջնագիծ գնալու ու թշնամու դեմ պայքարելու ցանկությամբ: Ես հիմա եմ հասկանում այս խոսքերի խորությունը:

Ես վստահ եմ՝ մեր ազգը դեռ կկարողանա պահպանել իր անկախությունը, կկարողանա հետ մղել թշնամուն և միգուցե նորանոր տարածքներ նվաճի, հետ վերադարձնի կորցրածը, իսկ եթե հանգչի, ապա միայն պայքարելով և միայն մարտի դաշտում՝ պատվով:

Բայց մյուս կողմից էլ, ես չեմ  ցանկանում, որ մարդկանց գայթակղի այդ ամենը, չեմ ցանկանում, որ շարունակվեն պատերազմները, մարդասպանությունը: Եթե միայն բոլորը, ԲՈԼՈՐԸ նկատեին մանկանց աչքերի փայլը, որ լույս աշխարհ են եկել, միգուցե հենց այդ փայլը կկարողանար լուսավորել մարդկանց մտքերը և պահվածքը, հետ պահելով նրանց իրենց «հաճույքներից»:

Sargis մելքօնյան

Մայրիկ, ես չեմ ուշանա…

Չալոն ամբողջ գիշեր ոռնում էր: Ոռնում էր արտասովոր ձայնով, արտասովոր ուժգնությամբ, արտասովոր տխրությամբ: Չալոյի ձայնից չափազանց վաղ արթնացավ այրին: Արթնացավ վատ տրամադրությամբ, իջավ փոքրիկ առվակի մոտ, որ երազը ջրին պատմի: Աչքերը հառեց երկնքին. ըստ երևույթին, նա Տիրոջ հետ էր ուզում զրուցել, բայց ամեն բան փոխվեց, երբ երկնքում տեսավ այդ ամպերը: Եվ խոսքերը սառեցին բերանում:

-Աստվա’ծ իմ, կրկին այս ամպերը: Ես ատում եմ կարմիր արշալույսները, այնքան արյունոտ են դրանք…

Նախախնամություն, թե՞… Սրտնեղած, տխուր, մտախոհ ու մտամոլոր գնաց ամուսնու հետ կիսվելու: Կանգնեց հերոս ամուսնու նկարի առաջ ու սկսեց աչքի առաջով անցկացնել իր կյանքի մաշված ժապավենը:

-Բարև, Արամ: Ինչպե՞ս ես: Ե՞ս… Ես տխուր եմ առանց քեզ, տխուր, բայց հպարտ, կոտրված սրտով, բայց ապրելու նոր հույսով, որ ինձ ու մեր դեռ չծնված որդուն տվեցիր Արցախ գնալուց առաջ: Գիտե՞ս, մինչև հիմա ականջներումս են քո վերջին խոսքերը` «Գնամ, հաղթենք գամ, չանհանգստանաս արևս, տղուս լավ կնայես, շուտ կգամ, շո՜ւտ…»: Ինչքա՜ն հավատով էիր դու ասում այդ խոսքերը, ինչքա՜ն հույս, պայքարի ցանկություն կար դրանց մեջ: Ու ինչքան հայրենասիրություն, խաղաղ երկնքի տակ հայրենիք կերտելու ձգտում, ինչքա՜ն պարզություն ու մաքրություն  կար քո կապույտ աչքերում: Բայց այդ արյունոտ արշալույսները, այդ գույժը, քո խոշտանգված դին… Քո, չէ՛, մե՛ր հայրենիքը…

Արցունքներով փակվեցին աչքերը: Հուզմունքից կտրվեց այրու ձայնը: Իսկ այդ ամպերը, գուժող ամպերը փակեցին կնոջ դեմքի ուրախ գծերը: Կինը դուրս վազեց տանից, իջավ այգի՝ մի կերպ լացը խեղդելով: Առվակի ջուրն արդեն կարմիր էր: Կակաչներն արդեն բացվել էին, բոլորը կարմիր: Ծառի բողբոջների վրա հավաքվել էին ժրաջան մեղուները: Ամեն բան պատվել էր առավոտյան ցողով, և նրա աչքերին ամեն ինչ արցունքոտ էր թվում: Ամեն ինչի պատճառն այդ ամպերն էին: Այդպիսի ամպեր էին երկնքում, երբ ամուսնու կորստի մասին լուրը ստացավ: Միայն թե նույնը չկրկնվեր որդու հետ, ով ևս հայրենիքի կանչով մեկնեց Արցախ մի քանի օր առաջ: Դարպասի դուռը թակեցին: Արցունքները զսպելով գնաց, որ դուռը բացի: Որդին էր եկել… Եկե՞լ… Բերել էին նրան… Մայրը գրկեց ու համբուրեց որդու խոշտանգված մարմինը: Մոր ականջներում զնգում  էին վերջին խոսքերը. «Մայրիկ, չեմ ուշանա… Մայրիկ, շուտ կգամ…»:  Մոր աչքերից վարար գետի նման թափվեցին արցունքները որդու արյունոտ ու մաշված  զինվորական հագուստի վրա … Եվ արցունքի միջից դուրս եկան լացակումած խոսքերը… «Տղես, ողջ արի…»

Ինչքան անարդար է երբեմն կյանքը: Մի՞թե որդին պիտի մահանար ռազմաճակատում… Որքան նման են ճակատագրերն իրար… Որքան հաճախ է կրկնվում պատմությունը… Որքան հայրենասեր են մեր տղերքը… Որքան ճշտապահ… Բայց մի՞թե խոստումը այսպես պիտի կատարվեր… «Տղե՜ս, ողջ արի…»:

emma tovmasyan

Սովորեք շախմատ խաղալ

Հարցազրույց հայրիկիս`շախմատիստ Կարապետ Թովմասյանի հետ

Հայրս բազմակողմանի զարգացած մարդ է: Ունի մի քանի մասնագիտություն: Դրանցից մեկը շախմատն է, որը կարող եմ ասել, իր առաջին,ամենակարևոր և ամենասիրելի մասնագիտությունն է:

-Պապ, պատմիր շախմատում քո առաջին քայլերի մասին:

-Առաջին քայլերս, սկսել եմ մանկուց, սովորել եմ ծնողներիցս և մեծ եղբայրներիցս: Ուսուցիչ չեմ ունեցել, սովորել եմ` նայելով նրանց խաղերը:

-Կարելի է ասել, որ ոգեշնչվել ես նրանց խաղո՞վ:

-Այո, ինչպես նաև քեռիներիս նայելով ցանկացել եմ խաղալ:

-Իսկ հիշո՞ւմ ես քո առաջին պարտությունն ու առաջին հաղթանակը:

-Հիշում եմ առաջին պարտություններս, երբ խաղում էի եղբայրներիս հետ, ու նրանք ինձ հաղթում էին: Կլինեի 6 տարեկան: Ես լաց էի լինում: Հետո արդեն, կամաց-կամաց ուժեղացա, ես սկսեցի նրանց հաղթել, ու նրանք էին արդեն բարկանում: Տատս էլ ասում էր. «Տղ′ա, դու չամչնա՞ս, քո մեծ ախպոր կկրես»:

՞րն է եղել ամենատպավորիչ մրցաշարը:

-Բանակից նոր էի եկել, գնացել էի Նոր Հաճն`քեռուս տուն: Սուրիկ քեռիս ասաց. «Եղվարդի առաջնությունն է, կուզե՞ս մասնակցել»: Ես էլ ասացի, որ եթե հնարավոր է կգամ, ինչի՞, չէ:

Մի քանի հոգով գնացինք: Առաջին փուլում քեռին պարտվեց: Երկրորդ փուլում արդեն ես էի խաղում` նույն շախմատիստի հետ: Արագ հաղթեցի ու գնացի քեռուս մոտ: Նայեց ինձ ու հարցրեց. «Հը՞, հաղթեցի՞ր»:

Ես էլ ասացի. «Քեռի ջան, բա ես կթողնե՞մ մեկը քեզ հաղթի»: Քեռիս իրեն լավ զգաց ու սկսեց հաղթանակներով առաջ գնալ: Քեռուս «դուխ» տվեցի:

՞նչ է տվել, և ի՞նչ է տալիս շախմատը քեզ:

-Շախմատը ինձ տալիս է հանգստություն: Բարկացած պահերին խաղում եմ ու հանգստանում: Բայց պարտվելուց չեմ բարկանում: Շախմատի շնորհիվ ձեռք եմ բերել շատ ընկերներ Հայաստանից ու Արցախից: Ու ամեն տարի անհամբեր սպասում ենք մրցաշարերին, որ տեսնենք մեր ընկերներին, կարոտներս առնենք: Շախմատով զբաղվելով` մենք ջահելանում ենք:

-Իսկ որտե՞ղ են տեղի ունեցել այդ մրցաշարերը, որտե՞ղ ես ծանոթացել ընկերներիդ հետ:

-Խաղացել ենք ոչ միայն քաղաքում և մարզում, այլև Երևանում, Ջերմուկում, Ծաղկաձորում:

-Ըստ քեզ, ինչպե՞ս կարող է շախմատն ազդել մարդու վրա, հատկապես, երբ զբաղվում են վաղ տարիքից:

-Շախմատը, նախ և առաջ, մարդուն տալիս է մտածելու` առաջնայինը երկրորդականից տարբերելու ունակություն, կյանքում, տարբեր իրավիճակներում ` ճիշտ կողմնորոշվելու, գնահատելու, վերլուծելու կարողություն:

Sargis մելքօնյան

Պատասխան՝ խաղում ենք դրսում…

Երեկ երբ մտա 17.am , տեսա, որ նոր հոդվածներ են տեղադրվել: Անհամբերությամբ կարդացի հասակակիցներիս մտքերը և ասեմ, որ Հռիփսիմե Բալոյանի «Ո՞ւր են նրանք» հոդվածում շարադրված մտքերի հետ համաձայն չեմ:

Մեր գյուղում ևս կար այս խնդիրը: Դասամիջոցներին բոլորը խոսում էին «ջիթյաների, մայնքրաֆթների, սթրանդիդ դիփերի, քալ օֆ դյութիների, մեդալ օֆ հոներների, պեսերի»  ու այլ խաղերի մասին: Աղջիկներն էլ՝ «Վա՜յ, Սիայի վերջին երգը լսե՞լ ես…», «Էն Նոնան հարսանիքի  ժամանակ տեսա՞ր ինչ շոր էր հագել…»: Մի խոսքով, շատ ահավոր իրավիճակ էր ստեղծվել:  Համակարգչի դիմացից այն կողմ չէի կարողանում գնալ, որովհետև բակում մարդ չկար: Ու միայն հիշում էի, թե փոքր ժամանակ ինչպես էինք վազվզում փողոցով մեկ, գոռում թաղից թաղ: Թե ձմռանը սահնակներով ինչպես էինք մրցույթներ կազմակերպում, ու ինչպես էին մեզնից մեծերը թթվասերի ամանների մեջ պայթուցիկներ գցում ու դնում առուն… Էնքա՜ն լավ ժամանակներ էին: Ու այդ ամենը կազմակերպում էին մեր տարիքի երեխաները` 14-15 տարեկան:  Հիմա էդ երեխեքը՝ տղերքը, բանակում են, աղջիկները՝ համալսարանում, մնացինք մենք: Մենք՝ այստեղ ենք…

Մեզ մոտ խնդիրը որոշ չափով արդեն լուծում է գտել: Օրինակ, անցած տարի ամռանը թաղի երեխեքով ճամբար էինք կազմակերպել: Թելերի վրա կոնֆետի թղթեր էինք անցկացրել, կապել էինք ծառերից: Բանաստեղծություններ էինք սովորել: Հրավիրել էինք մեծերին, որ գան, լսեն մեզ: Նաև բեմադրել էինք Հովհաննես Թումանյանի  «Թագավորն ու չարչին»: Շատ լավ անցավ, մեծերն էլ շատ գոհ էին: Ասեմ, որ երեխեքն էլ հաճույքով մասնակցում էին:

Մի օր դասարանում դասի ժամանակ բարձր ձայնով ասացի.

-Էրեխե՛ք, էսօր ո՞վ ա գալիս` գնանք ֆուտբոլի դաշտ ֆուտբոլ խաղանք…

Պատկերացնո՞ւմ եք, բոլորը համաձայն էին ու եկան մի մարդու պես: Ու խաղալիս էլ անկեղծացան, որ ուզեցել են գան, առաջարկեն, բայց մտածել են, որ ոչ մեկը չի ուզենա կտրվել իր խաղից…

Խնդիրն ունի լուծում:  Առաջ երեխաները իրենք էին կազմակերպում, իսկ հիմա հույսը դնում են ուրիշի վրա: Անհրաժեշտ է կազմակերպել խաղեր, իրազեկել բոլորին դրա մասին, ու խնդիրն իրոք  լուծում կգտնի… Իսկ միգուցե հենց ի՞նքդ անես առաջին քայլը, ի՞նքդ մի բան կազմակերպես:

Sona karpova

Հարցազրույցի փորձ

-Մայրի ՛կ, փոքր ժամանակ ի՞նչ  ես  երազել դառնալ:

-Ես փոքր ժամանակ, շատ եմ երազել դաստիարակչուհի դառնալ:

-Իսկ ինչո՞ւ չես իրականացրել երազանքդ:

-Դպրոցն ավարտելուց հետո ամուսնացել եմ, այդ պատճառով էլ երազանքս չի իրականացել:

-Իսկ  հե՞ շտ  է  մայրիկ  լինելը:

-Այո ՛, բայց շ՜ատ պատասխանատու:

-Ինչո՞ւ:

-Որովհետև, երբ երեխա ես ունենում, մտածում ես այնպես անել, որ ամեն ինչ լավ լինի նրա համար:

-Մայրի ՛կ, քո կարծիքով ի՞նչն է լավ երեխայի համար:

-Ճիշտ դաստիարակությունը, լավ կրթությունը, ուշադրությունը:

-Մայրի ՛կ, սիրո՞ւմ ես մեր գյուղը:

-Այո ՛, շա՜տ եմ սիրում:

-Իսկ ինչո՞ւ ես սիրում:

-Գյուղում օդը մաքուր է, բնությունը՝ գեղեցիկ:

arpine khachatryan-2

Սարեր~ի հովին մեռնե~մ, Սիսթեմիս ջանի~ն մեռնեմ, Հայ ազգիս, դուխի′ն մեռնեմ:

Սարեր~ի հովի~ն մեռնե~մ,
Հովին մեռնե~մ, հովին մեռնե~մ,
Իմ յար~ի բոյին մեռնեմ,
Բոյին մեռնե~մ,բոյին մեռնե~մ…

Էս մասը դուք էլ երգեցի՞ք… Ամբողջ օրը լսում եմ Լենա Շամամյանի   «Սարերի հովին մեռնեմ»  կատարումը: Մի տեսակ` ուրիշ զգացում ա, թվում ա, թե  ամբողջ հայ ազգի ցավը էդ աղջկա ձայնի մեջ ա (որն, ի դեպ, շատ գեղեցիկ ա), լսում եմ ու չեմ կշտանում, անկուշտի պես replay եմ անում ու նորից…  Էդ, հասարակ կատարում  չի: Էդպիսի երգեր լսելով`  հոգիդ  մաքրվում ա, իրերին ուրիշ կերպ ես նայում, էլ չասեմ` հայրենասիրությունդ թռնում ա օդ:

Հա, հայրենասիրությունից  էի խոսում, հիշեցի մեր SOAD-ին: Մի քանի տարի առաջ` ապրիլին, ամբողջ հայությունը` մի մարդու պես, սպասում էր Սերժի, Ջոնի, Դարոնի, Շավոյի  Հայաստան գալուն , ու մի ա~յլ տիպի էր սպասում, թե` իրենք ի՞նչ են ներկայացնելու մեզ: Նախանձով, արդեն 10 անգամ նայել եմ ամբողջ համերգը, նախանձով, որովհետև ես այդտեղ չէի: Բայց, գրո′ղը տանի, է′ն, ինչ իրենք արեցին, է′ն էներգիան, որ տվեցին, երբե′ք չի մոռացվի:Էդ օրը հայերը ևս մի անգամ համախմբվեցին, մեր «դուխը» թռավ օդ: Մտածում եմ. ի~նչ հավես կլինի, երբ դադարենք իրար տակ փորել, իրար միս ուտել, միշտ միասնական լինենք: Մենակ էդ դեպքում կարող ենք ինչ-որ բան փոխել: Ամեն անգամ, արդյունքի ենք հասնում` միանալով իրար, ամեն անգամ էլ սիրուն ենք նայվում, ամեն անգամ էլ` աշխարհին իսկական հային ենք ցույց տալիս:

Մեր միակ փրկությունը  լինելու ա էն մարդկանց շնորհիվ, ովքեր պայքարում են, ու էն մարդկանց շնորհիվ, ովքեր սովորելու են պայքարել:

Հիմա նրան բոլորն են ճանաչում

Լուսանկարը՝ Անի Գրիգորյանի

Լուսանկարը՝ Անի Գրիգորյանի

Աշտարակի Ս. Շահազիզի անվան թիվ 2 հիմնական դպրոցի աշակերտական խորհրդի անդամներով որոշեցինք մենք էլ մեր կարողությունների սահմանում օգնել Արցախում հերոսաբար զոհված Քյարամ Սլոյանի ընտանիքին: Որոշումը կայացավ, բոլորը համաձայն էին: Հավաքեցինք որոշակի գումար: Ես, 7-րդ դասարանից մի տղա  և 2 ծնող գնացինք Արտաշավան գյուղ: Տան ճանապարհը ուշ գտանք, գյուղացիներից հարց ու փորձ անելով: Բոլորի աչքերը միանգամից լցվում էին արտասուքով, երբ հարցնում էինք, թե որտեղ է գտնվում նրանց տունը: Վերջապես գտանք, բայց նրանք տեղափոխվել էին Քյարամի հորեղբոր տուն, քանի որ իրենց տունը կիսակառույց վիճակում էր:

Երբ հասանք, մտանք ներս, ասացինք մեր կարեկցանքի խոսքերը: Ահավոր հուզված էինք: Ես հազիվ էի ինձ զսպում, արցունքները խեղդում էին կոկորդս: Քյարամի մայրը ոչ մի բառ չէր կարողանում ասել, նստել էր տղայի նկարների կողքին, ուշադիր նայում էր սառած աչքերով և երևի մտովի հիշում տղայի հետ անցկացրած ամեն մի պահը: Նրանց վիշտը մեծ էր: Նայում էի նրանց թախծոտ աչքերին ու ցավ էի զգում: Քյարամի հայրն ու եղբայրները հպարտանում էին նրանով, ասելով, որ իրենք էլ են պատրաստ զոհվել հանուն հայրենիքի:

Այնտեղ էին նաև բարեգործական կազմակերպություններից մարդիկ, որոնք Քյարամի եղբայրների և գյուղացի կամավորների հետ մասնակցում էին Քյարամենց կիսակառույց տան շինարարությանը: Նրանք ցանկանում էին իրականացնել Քյարամի խոստումը, որ տվել էր մորը. Բանակից վերադառնալուց հետո ավարտել տան շինարարությունը: Հայրը ցավով հիշեց, որ իր տղան վերջին լուման դրեց տան պատի առաջին քարի տակ, որ այդ տունը իրենց լիություն բերի ու շուտ կառուցվի:

Լուսանկարը՝ Անի Գրիգորյանի

Լուսանկարը՝ Անի Գրիգորյանի

Նա մի քանի դեպք պատմեց իր որդու հետ կապված և ասաց իր սրտի խոսքը:

-Բանակ գնալուց առաջ մի փոքր շուն բերեց, ասեց` պահեք մինչև գամ: Բանակից միշտ զանգում հարցնում էր, ասում էր` ո՞նց ա շունս, ես էլ ասում էի` շատ լավ ա, ուզում ես` հեսա կնկարեմ, կուղարկեմ քեզ:

Շունը շատ ուրախ էր, միշտ խաղում էր, ուտում, իսկ Քյարամի պոստ բարձրանալու օրը չափից ավելի անհանգիստ էր, իրան տարօրինակ էր պահում… Ու հենց իմացանք, որ տղես մահացել ա, հաջորդ օրը շունը կորավ, անհայտացավ ու մինչև հիմա չկա….

Երեք ընկեր են եղել, զգացել են, որ չեն կարում էլ պայքար մղեն, փամփուշտներն էլ վերջացած ա եղել: Հենց թուրքերի դիմաց տրաքացրել են իրենց, Քյարամի ոտքն ա կտրվել, իսկ 2-ը մահացել են: Վիրավոր էլ մինչև վերջ կռվել է:

Մեկը մեկին տենում, դուխով են դառնում ավելի: Մերոնք լավ դուխով կռվել են, հալալ ա իրանց:

Ամսի 30-ին գնալու եմ տղերքի հետ, ես պիտի տեսնեմ, թե որտեղ է քնել իմ տղան, սրտահովանք կլինի: Մի քիչ էլ շոր-մոր ունի ընդեղ, գնամ բերեմ: Ես հպարտ եմ, որ իմ տղեն իրոք հողի համար արյունը տվեց, մալադեց իրան:

Ես էսօր չեմ մտածում` իմ երեխեն ա, էդ երեխեն սաղինն ա, մենակ իմը չի: Փառք մեր բոլոր զինվորներին, ով մահացել է,  մեր համար է մահացել: Փառք Աստծո, էլի տղերք ունեմ, մարդ կա` մի մինուճար տղա ունի, բայց իմ տղերքը կողքս են:
Խաղաղություն ըլնի, մեր ջահելները մեղք են:

Հազար ու մի նպատակ ուներ, ինչ իմանար` կմահանար: Ուրախանում էր, ասում էր` պապ, հաշվում եմ օրերս:

Ամսի 27 ին տղես կդառնա 20 տարեկան, պիտի գնամ գերեզմաններ նշեմ: Իմ երեխեն շատ նեղություն ա տեսել, երեխա ժամանակվանից աշխատում էր:

Մահացողների ծնողներն էդքան մեղք չեն, վաղը-մյուս օր ծնողը կուտի էլ, կխմի էլ… Զինվորներն են մեղք, եթե մահանում են, ուրեմն պիտի անուն, շնորհք թողնեն…

Ահա այսքանը, այս դաժան ու անգութ պատմությունը կմնա մեր բոլորի սրտում: Մենք պետք է միշտ հիշենք նրանց, ովքեր չհասցրեցին ապրել…

svetlana davtyan

Ինտերնետը լա՞վ, թե՞ վատ միջոց է

Հաճախ, երբ մայրիկս կամ հայրիկս ինձ տեսնում են համակարգչի առաջ, կամ բջջայինն է ձեռքիս, անմիջապես ասում են՝ մի նստիր համակագչի առաջ, աչքերդ վնասում ես: Միշտ ասում են` ավելի լավ է դրա փոխարեն գիրք կարդա: Իսկ երբ ասում եմ, որ համակարգչով եմ գիրք կարդում, ասում են` դա կարդալ չի: Չեմ հասկացել և չեմ էլ ուզում հասկանալ, թե ինչո՞ւ են նման կերպ մտածում:

Մի անգամ մայրիկիս հետ գնացել էինք այգի, զրուցում էինք, մեր դիմաց նստած էին երկու աղջիկներ: Նրանցից մեկի ձեռքին կար գիրք, իսկ մյուսի ձեռքին բջջային: Մայրիկս դա նկատեց և ինձ ասաց.

-Տես, ինչ լավ աղջիկ է, գիրք է կարդում, ոչ թե մյուսի նման` մտել ա հեռախոսի մեջ, դուրս չի գալիս:

-Մամ ջան, ախր դու հաստատ չգիտես, թե ով ա գրիք կարդում:

Ասացի ես մայրիկիս և գնացի աղջիկների մոտ: Ծանոթացա նրանց հետ, սկսեցինք զրուցել, և ես տեսա մի պարզ բան՝ իրականում բջջայինով աղջիկը online տարբերակով գիրք էր կարդում (Նար-Դոս «Քնքուշ լարեր»), իսկ այն աղջիկը, ում ձեռքին գիրք կար, իրականում գրքի հետևում թաքցրել էր բջջայինը:

Այս ամենը տուն վերադառնալիս պատմեցի մայրիկիս, և նա ինձ ասաց.

-Իրականում երևի ինտերնետը այդքան էլ վատ միջոց չէ:

Հուսամ, որ իմ մայրիկի նման շատերն էլ կփոխեն իրենց կարծիքը, և կհասկանան, որ ինտերնետը  վատ միջոց չէ, եթե այն ճիշտ ես օգտագործում: