Ani asryan

Դիլիջանյան մեդիա ճամբար. աշխատում և սովորում ենք միասին

Առավոտը բացվեց, եղանակը այդքան էլ տրամադրող չէր, սակայն պայծառ օրը դեռ առջևում էր: Առավոտյան երկինքը ամպամած էր,երևի դա էր պատճառը,որ  քնկոտի տպավորություն էինք թողնում: Սկսեցինք շարժվել օրակարգով: Մեզ տեսնելուն պես մեր դասընթացավարներն ասացին. «Երեխեք, ոնց որ քնած լինեք», և  իր այս դիտողությունը փոխեց բոլորիս տրամադրությունը: Մեր մենթորները  նույնպես շատ լավն են. իրենց կենսախինդ պահվածքով փոխում են մեր տրամադրությունը, կարծես  եռանդ են հաղորդում: 

Շուշանն ու Միլենան լրագրությունից խորհուրդներ տվեցին, պատմեցին իրենց փորձի մասին: Մեզ՝ նոր թղթակիցներիս, սովորեցրեցին, թե ինչպես ավելի հմտորեն զբաղվել ֆոտոլրագրությամբ և լրագրությամբ,  և սա էլ անչափ հետաքրքիր էր:

Օրվա վերջում շարունակեցինք քննարկել ֆիլմերի գաղափարները: Դե չեմ պատմում, որովհետև դուք մի քանի օրից ձեր աչքերով կտեսնեք մեր այս օրերի աշխատանքը,  և  ինքներդ կգնահատեք:

Հետաքրքիր օրեր, որոնք անմոռանալի կլինեն  և կարևոր ազդեցություն կունենան:

Ani asryan

Ինչո՞ւ են տխուր մեր ուրախությունները

Ես ապրում եմ Սյունիքի մարզի Դարբաս գյուղում: Մեր գյուղի շրջակայքում շատ են սրբավայրերը և եկեղեցիները: Ես դրանց մասին զրուցեցի Մաշենկա և Պարիկոս տատիկների հետ: Նրանք պատմեցին յոթ եկեղեցիներից երկուսի պատմությունը, որոնք ժամանակի ընթացքում մարդու կողմից վերածվեցին ավերակների: Ահա այն եկեղեցու պատմությունը, որը գտնվում է գյուղի ծայրամասում:

-Պարիկոս տատի, քանի՞ տարի է` ապրում եք գյուղում:

-22 թվի ծնված եմ, հաշվի էլի (94 տարեկան):

-Այդ ընթացքում այցելե՞լ եք եկեղեցի:

-Հա քացալ եմ, բա հինչ եմ ըրալ: Ժղովուրդը հվաքվըմ ին, քինըմ: Էն վախտը մեռալներին եկեղեցըմ ին տինըմ: Մեծ աղջիկ եմ իլալ՝ յոթա –ութ տարեկան, եկեղեցըմը պանեն պիժանմ իլալ: Հի՞նչ են է ասըմ` հիշըմ չեմ:

-Նշխարք:

-Հա, էտա վեր կա ՝ նշխարք: Պիրավ, վեր տինի պերանմըս, ծեռքին թխեցի, եր ինգավ տափին: Հերս վեր տեսավ, ասեց, թա` Պարիկոս, խե՞ թհենց ըրեցիր: Ասեցի` կամ տու պիտի տաս, կամ ալ` ես տինեմ: Թաշնա չէ` ուրան թողալու չեմ: Տերտերը եր կցավ, ասեց` սաղ ժղովուրդը թողըմ են,  տու թողում չես: Թհենց հունց կիլի՞: Ես ալ ասամ` ես թողալու չեմ: Եդավ, թա` քեզ չար ստանան ալ չի մոտ կենա:

-Ի՞նչ նպատակով եք այցելել եկեղեցի այդ դեպքում: Արդյո՞ք  սրբավայրը ձեզ երջանկացնում էր:

-Դե քինացալեմ, էլի: Ժողովուրդը քացալ են, ես ալ նհետնին: Դե որպես հինգեր: Սաղ քիմ ին, շամ ին վառըմ (մոմ), ուրախանըմ, էն վախտ լափ-լավ էր:

-Ինչպիսի՞ ապրումներ ունեցաք, երբ մեկ օր գնացիք և տեսաք, որ այն վերածվել է ավերակների:

-Բոլորի համար ցավ ա իլա: Բա եկեղեցին կքանդե՞ն: Պարտիականնին հրաման են տվալ, վեր քանդեն, տանց աշխատողնին ալ քանդալ են: Քանդիլան եդը ահագին քացալ եմ խոխորցը նհետ:

-Իսկ այս 10 տարիների ընթացքում այցելե՞լ եք:

-Մհեկ կարըմ չեմ այցելեմ բոստանս, մնաց` այցելեմ  նեղ:

-Իսկ ովքե՞ր այն վերածեցին ավերակների:

-Փոչ մնացած Մակիչը, մին ալ Ստեփանը:

-Ի՞նչ եք կարծում, այժմ նրանց խիղճը հանգիստ է:

-Մհեկ սաղ են, վեր խիղճերնին հանգիստ իլի:

Ավելացնեմ, որ այս եկեղեցու խորանում է գտնվում Տեր Մկրտիչ քահանա Մարտիրոսյանի աճյունը:

Երկրորդ եկեղեցին գտնվում է գյուղի միջնամասում: Այս եկեղեցու մասին էլ զրուցեցի Մաշենկա տատիկի հետ:

-Ձեր կարծիքով, ի՞նչն է պատճառը, որ երբ գյուղում կառուցվեց Ս.Ստեփանոս եկեղեցին, ոմանք մոռացան 7 եկեղեցիների մասին:

-Ես էտ հո՞ւնց կարամ ասեմ: Աման մարդ մի ձև ա մեկնաբանըմ: Ես հիշըմ եմ, աման ռես կողկավ անցկենալիս ասըմ իմ` աշխարքին խաղաղություն:

-Իսկ երբ խնդրանք էիք հղում Աստծուն, դրանք կատարվո՞ւմ էին:

-Չէ, կատարվալ չի: Ասալ եմ` այ խաչ, Մայիսիս շատ կպահես (Մայիս Միրզոյան, զոհվել է ապրիլյան քառօրյա պատերազմում ), բայց պահե՞ց: Մայիսիցս հեդո էլ Աստծուն ոչ մի պան ասալ չեմ, միգուցե Մայիսս ապրեր, իմ հավատն ալ կորչիլ չէր:

Այսքանն էլ բավական է իմ տխրության պատճառը հասկանալու համար: Ամեն անգամ եկեղեցիների կողքով անցնելիս մեծ ցավ եմ ապրում, երբ տեսնում եմ երկուսից երեք մոմ է վառված եղել, և դրանց վրա էլ ամիսներով փոշի է կուտակվել: Դեռ մանկուց տատս սովորեցրել է. «Հագուստի նորն է լավ, ընկերոջ՝ հինը», դե սա էլ այդպիսի մի բան է: Եթե ունենք նորակառույց եկեղեցի, ապա դա չի նշանակում, որ պետք է հները մոռացության մատնել: Միայն այն, որ եկեղեցիներից պահպանվել են մի քանի խաչքարեր, դա էլ բավական է Աստծո շունչը զգալու համար:

Պահպանե՛ք հինը, երջանկացե՛ք նորով:

marta minasyan

Մականունները

Ա՜խ այդ մականունները՝ մեկ տհաճ, մեկ ծիծաղելի, մեկ էլ հաճելի: Համոզված եմ, որ մականուն, կամ ինչպես սիրում են ասել, պիտակ չունեցող մարդ չկա: 

Ես ինքս իմ ողջ կյանքում, միշտ նոր ու մեկը մյուսից խիստ տարբեր, ծիծաղելի և անհավանական (աբսուրդ) մականուններ եմ ստացել: Մանուկ հասակում` Մարտշկա, դպրոցական տարիներին աշխարհագրությունից՝ Մարթոլորտ, երբեմն էլ  կատակով օգտագործում էին տարբեր արտահայտություններ, որոնք սկսվում են «մարդա» բառով. «մարդա մի շիշ», «մարդա 1000 դրամ » և այլն: 8-9-րդ դասարաններում՝Մռդո, Խուան Մարթա, վատագույն դեպքում էլ, Մարտա (հայտնի ֆուտբոլիստուհու պատվին):

Ճիշտ է դպրոցս ավարտեցի` հույս ունենալով, որ մականուններս այլևս չեն հիշվի, սակայն ճակատագրից չես փախչի: Ես այժմ մասնակցում եմ մեդիա ճամբարի, որը կազմակերպում է «Մանանա» կենտրոնը: Այստեղ էլ նոր մականուն ձեռք բերեցի՝  Վարդան, որը առաջացել է իմ Ֆեյսբուքի պրոֆիլի անունից: Որպեսզի խուսափեմ հարյուր անգամ կրկնվող հարցից, թե ինչու է իմ պրոֆիլի անունը Վարդան, կբացատրեմ պատճառն ու պամությունը ամենայն մանրամասնությամբ:

Իմ այժմյան ֆեյսբուքյան էջը երեք տարի պատկանել է իմ հայրիկին՝ Վարդան Մարտինի Մինասյանին, և ահա օրերից մի օր ես ցանկացա ինձ ֆեյսբուքի էջ բացել` հայրիկիս հետևյալն ասելով.

-Պա՜պ, ինձ ֆեյսբուքի պրոֆիլ բաց, էլի, կարիքը շատ ունեմ:

Հայրիկս էլ իր չօգտագործվող պրոֆիլն ինձ տվեց: Քանի որ ես դեռ համակարգչից օգտվելու մեջ այնքան էլ վարժ չէի,  այդպես էլ թողեցի անունը. Վարդան Մինասյան, և միայն այսօր՝ երեսուն րոպե առաջ կարգավորեցի իմ շա՜տ սիրելի ընկեր Լիլիթի օգնությամբ:

Դե ինչ, հուսամ, որ ողջ կյանքում  նորանոր մականուններ կունենամ` մեկը մյուսից զվարճալի անվանումներով ու պատմություններով:

Անգեղակոթս

Ես ապրում եմ Սյունիքի մարզի Անգեղակոթ գյուղում: Քայլելով գյուղի փողոցներով՝ ես ամեն օր մի նոր գիտելիք եմ ստանում իմ գյուղի մասին:

Լուսանկարը` Վարդուհի Մնացականյանի

Լուսանկարը` Վարդուհի Մնացականյանի

Գյուղում կան շատ գեղեցիկ և տեսարժան վայրեր: Օրինակ՝ այն պատկերը, որը ես տեսնում եմ ամեն օր և հիանում, դա գյուղի բարձունքից երևացող լիճն է, որի շուրջ բազմած են սարեր: Այն գեղեցիկ է տարվա բոլոր եղանակներին: Նրա մյուս կողմում մի փոքրիկ գյուղ է զետեղված: Այդ ամենին վերևից նայելով թվում է, թե դու երկնքում ես:

Լուսանկարը` Վարդուհի Մնացականյանի

Լուսանկարը` Վարդուհի Մնացականյանի

Ես այնտեղ եմ գնում գրեթե ամեն օր, նստում քարին և  բարձունքի վրայից նայում այդ հրաշք վայրը: Հաջորդը դա գյուղի մյուս ծայրն է, որտեղ ժայռերի վրա կառուցված է գյուղի եկեղեցին: Փոքր-ինչ վտանգավոր, բայց շատ հաճելի վայր է մտքերը հավաքելու և հանգիստը վայելելու համար: Այդ ամենից շատ հեռու, գրեթե գյուղից դուրս, գտնվում է դպրոցը: Այն գյուղից բարձր է և այնտեղից երևում է ողջ գյուղը:Անգեղակոթում այնքան շատ են այդպիսի վայրերը, որ ամբողջը գրի առնել ուղղակի անհնար է:

Լուսանկարը` Վարդուհի Մնացականյանի

Լուսանկարը` Վարդուհի Մնացականյանի

Ես նկարագրեցի այն վայրերը, որտեղ շատ հաճախ եմ լինում և ցանկացա իմ տպավորությունները կիսել ձեզ հետ: Ես մոռացա պատմել մի զարմանալի դեպք: Քանի որ խոսեցինք եկեղեցու բարձր ժայռի վրա գտնվելու մասին, ձեզ կներկայացնեմ մի պատություն: Այն տեղի է ունեցել դեռ հին ժամանակներում, երբ եկեղեցին կիսաքանդ վիճակում էր: Մի մարդ կար, ով ուներ փոքրիկ կատու, երբ այդ մարդը քնած է լինում, կատուն բարձրանում է այդ մարդու վրա և  դեմքը ճանկռում: Այդ ծեր պապիկը զայրանալով, բարձրանում է եկեղեցու գագաթը և այնտեղից նետում այդ կատվին: Այնքան բարձր էր գտնվում եկեղեցին, որ լսողները կարծում են, թե կատուն ընկնելուց  սատկել է, բայց երբ լսեցին պատմության վերջը, բոլորն ապշեցին: Այդ կատուն նույնիսկ փոքրիկ քերծվածք չէր ստացել և ողջ-առողջ, տիրոջից շուտ հասել էր տուն: Այս պատմության մեջ ամենահետաքրքիրն այն էր, որ այդ մարդը իմ տատիկի պապն է եղել: 

Ես ինքս լսելով այս պատմությունը, շատ ապշած եմ և այսպես զարմացած ներկայացրեցի Ձեզ:

arpi galstyan

Պատանեկություն` աճող ձգտումներով

Երեկ գրապահարանումս գիրք էի փնտրում, պատահական տեսա Անրի Վեռնոյի «Մայրիկը» ստեղծագործությունը:  Միանգամից վերադարձա մանկություն, կյանքիս ամենաերջանիկ հատվածը։ Քանի անգամ եմ այդ գիրքը վերցրել ու առաջին բառերից հիասթափված փակել, բայց մի անգամ որոշեցի, որ մինչև վերջ պիտի կարդամ, որից հետո այդ գիրքը դարձավ իմ հավատարիմ ուղեկիցը։

Չգիտես ինչու, սկսեցի ժպտալ, բայց արցունքներս այնքան արագ էին հոսում։ Արդեն 45 տարեկան եմ. ինչքա~ն եմ վախեցել մեծանալուց, փորձել եմ այնպես անել, որ մանկությանս նավակը ինձանից չհեռանա, բայց չեմ կարողացել այն պահել։ Բացեցի «Մայրիկից»  պատահական մի էջ. այնտեղ գրված էր. «Մանկություն` մեծանալու անհագ ցանկությամբ, պատանեկություն` աճող ձգտումներով»: Իրոք, 15 տարեկանում այնքա~ն երազանքներ ունեի, այնքան մանկական նպատակներ, որոնց մի մասին դեռ նոր եմ հասել։ Իրոք, արդեն հայտնի բժիշկ եմ, կատարել եմ ամենամեծ նպատակս՝ հայտնվել եմ «Ֆորբս» պարբերականում, ունեմ իմ հեղինակած գիրքը, որտեղ պատմում եմ իմ մանկության մասին։ Այնքա~ն եմ երազել, որ հասնեմ այս ամենին, բայց հիմա ուղղակի ցանկանում եմ կրկին վերադառնալ մանկություն։ Ցանկանում եմ կրկին լինել միամիտ, բարի, անհոգ, բայց հասկանում եմ, որ կյանքը ամենամեծ հարվածն է ինձ հասցրել. ես մեծացել եմ։ Ամբողջ աշխարհը տեսել եմ, ծանոթացել նոր մարդկանց հետ, ձեռք եմ բերել նոր ընկերներ, հասկացել եմ կյանքի իմաստը, և, ամենակարևորը, հասկացել եմ, որ մենք տարիների ընթացքում կորցնում ենք մեր անհոգությունը, ինչ-որ տեղ նաև մեր Ես-ը: Իսկ ամենավատն այն է, որ ընտելանում ենք ամեն ինչի հետ հարմարվելու մտքին, մինչդեռ մանուկ հասակում ստեղծագործում էինք, փորձում ինչ-որ բան փոխել. գուցե չէր ստացվում, բայց չէինք հիասթափվում, շարունակում էինք գործել, համառորեն որոնում մեր նպատակին հասնելու նոր ուղիներ: Իսկ հիմա արդեն շատ հաճախ ուղղակի լռում ենք, և, ինչպես Անտուան դը Սենտ Էքզյուպերին է ասել. «Մեծահասակները շատ հաճախ մոռանում են, որ ժամանակին իրենք էլ են փոքր եղել»։

Չգիտես ինչու, գրեթե ակամա որոշեցի այս նամակը գրել: Այն գուցե կարելի է նաև կոչել ինքնախոստովանություն, ուղղակի մի պահ հիշեցի, որ մի օր ֆրանսերենիս ուսուցչուհին ասել էր. «Երբ թղթին փորձում ենք հանձնել մեր մտքերը, դրանք ավելի իրական են դառնում, և երբ տարիներ հետո կարդում ենք, հասկանում ենք, թե ինչքան նոր հատկանիշներ ենք ձեռք բերել, ինչպես նաև թե ինչքան հատկանիշներ ենք կորցրել: Հասկանում ենք, թե ժամանակի ընթացքում մեր ես- ը ինչպես է միաձուլվում մեր շրջապատի մարդկանց հետ, և հասկանում ենք, որ պետք է շատ համարձակ լինել, որ քո տեսակը պահես»։

Ինչքա~ն աներևակայելի հնարավորություններ, անմեկնելի ուղիներ, կեռմաններ, ոլորապտույտներ ունի մարդու ուղեղը: Ես սկսեցի իմ նվաճումների մասին խոսելուց, ապա վերադարձա մանկություն, իսկ հետո սկսեցի ուղղակի «փիլիսոփայել»…

Մանկությունը մեր կյանքի ամենաերջանիկ շրջանն է, որ լի է երազանքներով, կյանքի մասին հիասքանչ պատկերացումներով: Դա այն զմայլելի շրջանն է, երբ մենք ուղղակի հավատում ենք, որ կյանքը միշտ լինում է առատաձեռն: Սակայն հետո գալիս է մի ժամանակ, երբ Կյանքը մեզնից խլում է ամենաարժեքավորը, ամենալավը, նա ինչ-որ առումներով, ինչ-որ հարցերում «կոտրում» է մեզ, իսկ ամենասարսափելին այն է, որ նա ի զորու է «սպանել» մեր ներսում ապրող երեխային, որն, ի վերջո որևէ ձևով պարտադիր վերադառնալու է…

Ծնվում ենք ակամա, ապրում ենք զարմացած, մեռնում ենք կարոտով։

ani asryan

Եկե՛ք հիշենք պապերի թողած ժառանգությունը

Ահա իմ գյուղը` Դարբասը,  իր արկածներով: Արկածախնդիր մարդիկ, արկածներով լի բարբառ: Ես շատ եմ սիրում իմ գյուղը, հատկապես գյուղի բարբառը: Մեր նախնիները թողել են մեծ ժառանգություն, սնել ու մեծացրել են արկածախնդիր մարդկանց, ովքեր գյուղի հպարտությունն են այսօր:

Բառեր, որոնք մենք օգտագործում ենք ու զվարճանում: Երբ երեխաներով վոլեյբոլ ենք խաղում, ասում ենք. «Թոփը թոլ ըրա»` գնդակը գցիր:

Յոխշա, ենիշա, տվեր, տիեր, փիադա: Այս բառերը օգտագործել են մեր պապերը, իսկ հիմա՝ մենք: Երբ ինչ-որ մեկը խոսքի մեջ չափը կորցնում է, դրա պատասխանն է. «Պուլերը արդեն կոխ ես տալիս» (Խմորի գնդերն արդեն տրորում ես), կամ` «Քեզ թարազվի պահի»: Ճնգլաճոտ ասում են մեզ՝ երեխաներիս:

Խարքանդազ (գոգաթիակ), դրմղ (փոցխ), քամար (գոտի), քիսա (դրամապանակ)`hնում գործածված բառեր, որ այժմ չեն օգտագործում:

Կլխըլվա-գլուխ լվանալ, յաթաղ տալ-նստել, ի կա-տուր ինձ, դե հա տուր-արագ արի, ունքալ-վերցրու: Փարվառ, տերտեր, կարպետ, թիքա, մակար` բառեր, որոնք գտա հարցազրույցի  միջոցով: Պարզվում է, դեռ մեզնից մեծերն օգտագործում են պապերի թողած արժեքները:

Դարբասում մարդկանց մեծամասնությունը բարեխոս է, բայց կան նաև չարախոսներ: Ինչպես ասում են մեծերը. «Անտառը առանց չախկալի իլիլ չի»: Անեծքներ, որոնք օգտագործում են մեր գյուղում, և դրանք ավելի շատ լսում ենք մեր հարևան Վալյա տատիկից .«Ղուրդուղուշի փայ տառնաս», «Կլնըկափին կաս», «Ծակեր հանես», «Յուրդումդ կատու կլավա», «Խզը խուռ մնաս», «Մեծ կուտուրդ  անջոկտ մնա», «Թուն բաթուն տառնաս», «Ըրածս աշկերտ ունի», «Ըռնըթաթախ տառնաս», «Կեծակը տանի», «Թիքեքդ հվաքվի», «Չափարնիդ կուտրատվի, ածվի փորդ»:

Ահա և բարեմաղթանքները. «Աչքդ լույս լինի, փոխնալ քեզ իլի», «Մի կուտուր հացը սեղանատ անպակաս իլի», «Տոնդ ավադ կենա», «Օջախդ շեն կենա», «Վոննը կալիքդ բարի իլի» և այսպես շատ ու շատ բարեմաղթանքներ:

Իսկ ո՞ւր մնացին մեր արկածախնդիր բարեկամները: Գյուղում կային չորս արկածներով հարուստ մարդիկ՝ Սեդրակ Ասրյանը, Գոգոլ դային, Գելոգը և Քրիստափոր պապին (ողջ է միայն Քրիստափոր պապիկը):

Կատակում են Դարբասցիները

Սերգեյը (Գելոգը) դիմում է բժշկին.

-Բժի՛շկ, ես ռեմատիզմ եմ, չե՞ս կարա` մի դեղ ու դարման անես:

-Բայց ինչի՞ց գիտես, որ ռևմատիզմ ես:

-Բա ոնց չգիտեմ, լուցկին աման ռես գրպանմս տինիլից,  թրջվմա:

Քրիստափոր պապիկի տունը գերեզմանատան մոտ է: Նա շատ հավ ունի, և հավերը միշտ գերեզմանատան խոտն էին ուտում: Մի օր բարեկամներից մեկը հյուր է գնում ու տեսնում, որ հավերը գերեզմանատանն են, և ասում է.

-Քրի՛ստ, հավերդ հիմա լավ ձու կածեն, կամաչ խոտ են ուտում:

-Ճիշտ է, լավ ուտում են, համա ձու չեն ածում: Գերեզմանատան քարերը տեսնելով՝ հավերս հուզվում են:

Գոգոլ դային իր ընկերների հետ գնում է քեֆի: Քեֆի ժամանակ խորովածը ինքն է բաժանում.

-Էս մեկը ինձ, էս էլ` քեզ:

Ու այսպես տասը մարդկանց մեջ բաժանում է: Վերջում ընկերներն ասում են.

-Գոգոլ դայի, էս քեզ հունց վեր շատ իլավ խրովածը:

-Հու՞նց շատ իլավ, չասեցի՞`  մինը ինձ, մինը` քեզ:

Սա էլ իմ գյուղի առօրյան:

Մի փոքրիկ ժպիտ

Հարցազրույց Աղավնի տատի հետ

Լուսանկարը՝ Սոնա Զաքարյանի

Լուսանկարը՝ Սոնա Զաքարյանի

-Աղավնի տատ, մի քիչ պատմիր քո և ընտանիքիդ մասին:                                                                              

-Ես Աղավնի Ասատրյանն եմ, ծնվալ եմ էս կեղըմ` Դարբասըմ, ու ապրըմ եմ ստեղ: Ամուսնացալ եմ Զաքարունց ազգան Չապային նհետ (մունք Չապո ենք ասըմ), ունենք հենգ խոխա` երկու տղա, իրեք աղջիկ: Սաղն ալ խելունք դաստիարակված խոխերք են, ստացալ են բարձրագույն կրթություն: Ամեն հինչից մեզ կտրալ ենք, ասալ ենք` թող խոխերքը կարդան:

-Ինչպե՞ս ծանոթացար Չապո պապիկի հետ:

-Մունք Չապոյին նհետ նույն դասարանըմ էինք սըվերըմ, տեսա վեր լյավ տղայա, պաց չթողեցի, պաց թողիլի պան չէր: Ամուսնացանք, արդեն 59 տարի ա հաշտ, համերաշխ, մի հարկի տակ, սերավ ապրըմ ենք:

-Ինչպիսի՞նն էր գյուղը, երբ դու դեռ երիտասարդ աղջիկ էիր, և երբևէ ցանկացե՞լ ես գյուղից դուրս գալ:

-Կեղը շատ լյավ կեղը իլալ, միշտ ալ կեղը սիրալ ենք, կեղից կարալ չենք տուս կյանք, որովհետև կեղի հողին ու ճիրին հետ կապված ենք: Ես հունց վեր հողից ծնված իլեմ: Մենք միշտ ստեղ ըշխատալ ենք ու մեր արդար ըշխատանքավ մեր կարիքները բավարարալ: Ես միշտ ալ ասալ եմ. մունք մի լանջի տակ ունենք, հենց էդ լանջի տակից անց եմ կենըմ էնղոլ, ես հիվանդ եմ: Ես ոչ մի անգամ չեմ ցանկացալ կեղից տուս կյալ: Էն վեր ասըմ են` տնից լյավ տեղ չկա, ճիշտ են ասըմ:

-Ինչպիսի՞ն էր կրթությունը այն ժամանակ գյուղում:

-Կեղըմ կրթությունը շատ լյավ մակարդակի վիրայա դրված իլալ: Ես մեր դպրոցի ուսուցիչներավ պարծենըմ եմ, որովհետև լյավ, բանիմաց խոխերք են դաստիարակալ: Դասարանա իլալ, վեր 17 հոգի ավարտալ են, 17 հոգուց 16-ը ինիստուտա ընդունվալ ու բարձրագույն կրթություն ստացալ: Շատ լյավ դպրոց, շատ լյավ դաստիարակություն ա իլալ մեր կեղըմ:

-Դու գյուղում հայտնի ես քո եփած համեղ ճաշատեսակներով, ի՞նչ գաղտնիք կա այդ համեղ ճաշատեսակները եփելու մեջ:

-Ես իմ հոգիս տինըմ եմ էդ ճաշին մեջ, որովհետև օզըմ եմ, վեր անպայման համով իլի: Ասենք թան եմ տքցընըմ (նկատի ունի թան եփել), խաշիլ եմ եփըմ, հինչ վեր եփըմ եմ, համով ա իլըմ, սոտիկ դոլման անգամ վեր եփըմ եմ, էլլա ղորթիկ դոլմից համովա իլըմ: Հավեսին օտըմ ենք: Օզըմ ա հինչ ալ իլի, տաք ճիրին մեջ աղ եմ քցըմ, էլի համով օտըմ ենք: Էսքան տարի ա հենգ կով եմ քթըմ, պանիր անըմ, շտե լյավ պանիր ա պետք իլըմ, ասըմ են` Աղավնիկի պանիրն ա լյավը:

-Աղավնի տատ, մի հետաքրքիր ու զվարճալի դեպք պատմիր քո կյանքից:

-Մի օր հերս քինացալ ա աղբորս համար աղջիկ օզիլի, քինալիս ալ դասավորած ա իլալ մի բոթուլ արաղ, մին ալ մի կիլո կանֆետ ա նհետը տարալ, աղջկան չեն տվալ, ետ տառած եկալ ա: Մի ուրիշ օր խաբար են  ըրալ, թա` եկ, աղջկան տալիս ենք: Հերս քինացալ ա, էդ աղջկատերն էլ ասալ ա. «Բա էն օրը կարգին պան էիր պիրալ, սօր խե՞ չես պիրալ»: Դե հերս ալ հինչ ասի, ասըմ ա. «Կանֆետը տոն տանիլի, բաշտան խոխերքը կերան, կանֆետ չի իլալ, վեր պիրեմ»:

Մի օր քինացալ եմ հերանցս տոն, հորս ոննը (ոտքը) կոտրված ա իլալ, ինձ ասալ ա` օգնի բարձրացրի, ես ալ էնքան ուժեղ եմ բարձրացրալ, վեր ասալ ա. «Այ բալա, կարո՞ղ ա` գիդմ ես քոլան փարդու (գերան) ես քաշ տալիս, ոննա է, ցավըմ ա»:

Գուրգենը Ասատրյան Ավագի քվոր` Մարգարիտի կոռը (ձեռքը) տալիս ա, կոտրըմ: Ավագը կալիս ա Գուրգենի կուշտը ասըմ ա. «Գուրգեն, խի՞ ես տվալ Մարգարիտին կոռը կոտրալ՞»: Գուրգենն ալ պատասխանըմ ա. «Արա, կռանը չէի տալիս, կլխին էի տալիս, կպավ կռանը»: Թենց էլի, բալաս, ասալ ենք, խոսացալ, ծիծաղալ:

Այսպիսին է Աղավնի տատը` կենսուրախ, հումորով, այսպես ասած, համով-հոտով: Թեև նա հիմա կաթված է ստացել և էլ չի կարողանում աշխատել իրեն այդքան հարազատ հողի հետ, պատրաստել համեղ ճաշատեսակներ, բայց էլի բոլորին ժպիտ է պարգևում, ինչպես միշտ: Ահա մի փոքրիկ ժպիտ էլ նա ձեզ է նվիրում:

մարթա մինասյան սյունիք

Փոքրիկ Արև-Արեգը

Հունիսի 16-ը ինձ համար, կարող էր սովորական մի օր լինել, ինչպես  ամսաթվերի մեծ մասը: Բայց հիմա այն ավելի կարևոր, նշանակալից ու արևոտ օր է, քան իմ ծնունդը: 

Այդ օրն է ծնվել «Քառօրյա պատերազմի»  հերոս՝ թեժ մարտերում զոհված Արմեն Հովհաննիսյանի միակ զավակը` Արեգը:

Ես շատ ուրախացա, երբ իմացա, որ պետք է գնամ և զվարճացնեմ այդ մանկիկին: Նրանք ապրում են Սյունիքի մարզի Ծղուկ գյուղում, և չնայած հեռավորությանը` մեծ ուրախությամբ և  հուզմունքով ուղևորվեցինք  նրանց տուն:

Ճանապարհին պատկերացնում էի,  որ ներս մտնելիս տան ինչ- որ անկյունում, անտրամադիր նստած փոքրիկի եմ տեսնելու, բայց  սխալվեցի:Արեգը մեզ դիմավորեց մուտքի մոտ` պայծառ ժպիտով ու անսահման ուրախությամբ: Այդ պահից հասկացա, որ նա պարզապես  «փոքրիկ արև »է, և  իր ժպիտով մեծ ուրախություն է  պարգևում բոլորին:

Արեգը պատրաստակամ հագավ վագրիկի շորիկը և վագրին վայել խաղով ու մռնչյունով սկսեց «վախեցնել» բոլորիս:   Շատ ուրախ էր   հատկապես տորթի համար, որի վրա Մաշան և Արջն էին: Մոմերը փչելուց առաջ նրան հարցրի, թե ինչ նվեր է ուզում ստանալ: Ասաց, որ ուզում է տանկ ունենալ, և Արեգի  մայրը չկարողացավ զսպել արցունքները: Հետո  բոլորս միասին սկսեցինք երգել ու պարել: Արեգն էլ միացավ մեզ`արտասանեց ու հայրենասիրական երգ երգեց: Նրա հասակակիցները հիմնականում երգում են խաղերի, կենդանիների և մայրիկի մասին, իսկ նա` հայրենիքի:

Երբ  ավարտեցինք ևս մի երգ, փոքրիկն իր քաղցր ձայնով ասաց. -Մա՜մ, բա մոմերը չե՞նք փչում:

Վերջապես մոմերը փչեց, և շարունակեցինք ուրախ տոնը:  Սկսեցինք խաղալ Արեգի հետ, ավելի ճիշտ, նա էր խաղում,  իսկ մենք նայում  և ուրախանում էինք: Տղան զիլ ձայնով,  հերթով պայթեցնում էր բոլոր փուչիկները: Սկզբում պայթեցնում էր ձողիկով, հետո  փոխեց ռազմավարությունն ու սկսեց դրանք պայթեցնել` վրան  նստելով: Ամեն փուչիկի պայթյուն ավելի ու ավելի էր աշխուժացնում ծննդյան տոնը ու, թեև վագրիկի հագուստը  փոքր-ինչ մեծ էր վրան, բայց չէր նեղվում ու  անսահման երջանիկ վազվզում էր այս ու այն կողմ: Երբ հասավ նվերների  պահը, Արեգն ուղղակի ապշեց.

-Պահոոոոոոոոոոոո, ինչ շատ ա՜:

Իսկ երբ  շուռ տվեց գետնին, նվերները մի մեծ բուրգ կազմեցին, որից Արեգն  ավելի ուրախացավ:

Նրան այնքան էր դուր եկել մեր ներկայությունը, որ թույլ չէր տալիս հրաժեշտ տայինք:

Արեգը երջանիկ էր, որ մարդիկ են եկել, խաղում ու զվարճանում են իր հետ, իսկ մենք տխուր էինք: Տխուր էինք, որ հայրը չի կարող վայելել իր մանկան հրճվանքը, տեսնել, թե ոնց է մեծանում: Տխուր էինք, որովհետև Արեգը տղամարդ է դառնալու` անընդհատ զգալով իր հոր կարիքը:

Երբ այցելեցի նրանց, հասկացա, որ բոլորս պետք է այցելենք մեր հերոսների զավակներին, մենակ չթողնենք: